Αλκοόλ, η εθνική συμφορά της Ρωσίας

Πρόκληση για την κυβέρνηση η μείωση της κατανάλωσης βότκας και μπίρας

The New York Times

Ηταν αργά, ένα απόγευμα Δευτέρας, σ’ ένα στέκι, σε προάστιο της Μόσχας, αλλά θα μπορούσε να είναι οποιαδήποτε μέρα, οποιαδήποτε ώρα, σε ανάλογο χώρο σε ολόκληρη τη χώρα. Η πελατεία είναι δεδομένη. Πάντα κάνει την εμφάνισή της. Τέτοια είναι η ολέθρια ροπή της Ρωσίας προς το αλκοόλ και η πρόκληση που αντιμετωπίζει η νέα κυβέρνηση στην προσπάθειά της να την καταστείλει.

Ο πρώτος που κατέληξε στα χέρια των αστυνομικών ήταν ένας οικοδόμος, ονόματι Νταμίρ Ασκερκάνοφ, ο οποίος δήλωσε ότι μέθυσε με βότκα και μπίρα, προτού βρεθεί να τρεκλίζει έξω στο κρύο. Ο Σεργκέι Γουρόφσκι, 36 ετών, ο οποίος σπουδάζει με την ελπίδα να γίνει κυβερνητικός υπάλληλος, έφθασε στο τμήμα δεύτερος, μουρμουρίζοντας μπλεγμένος μέσα στο πανωφόρι του, καθώς του ζητήθηκε να το βγάλει για σύντομη ιατρική εξέταση. Αφού μεταφέρθηκε σ’ ένα δωμάτιο για να ξεμεθύσει και αποκοιμήθηκε, οι αστυνομικοί έφεραν και την Λαρίσα Λομπάτσιοβα, 53 ετών, της οποίας τα μαλλιά ήταν βουτηγμένα στη βρώμα, μετά μια πτώση της.

«Αυτά συμβαίνουν κάθε μέρα», δήλωσε ο επιθεωρητής, Ιγκόρ Πολουντνίτσιν, αρμόδιος να επιβλέπει το συγκεκριμένο στέκι αλκοολικών, τα τελευταία επτά χρόνια. «Είναι η εθνική μας συμφορά»...

Ο Ρώσος πρόεδρος, Ντμίτρι Μεντβέντεφ, εκφράζει συχνά την ανησυχία του τον τελευταίο καιρό, διακηρύσσοντας ότι η κυβέρνηση πρέπει να κάνει κάτι για να απαλλαγεί επιτέλους η χώρα από το στίγμα της παγκόσμιας ηγέτιδας στην κατανάλωση αλκοόλ.

Το Κρεμλίνο, ήδη κατάφερε να νικήσει ένα άλλο κουσούρι φέτος, τον τζόγο στα καζίνο, που απαγορεύτηκε με απόφαση του περασμένου Ιουλίου. Αλλά, η κατανάλωση αλκοόλ, ειδικά βότκας, είναι ένα τελείως διαφορετικό θέμα. Είναι στυλοβάτης της ρωσικής ζωής, τόσο πολυαγαπημένο κοινωνικό «λιπαντικό», όσο και πρόχειρο μέσο διαφυγής από τις δυσκολίες της καθημερινότητας. Ο κ. Μεντβέντεφ προσπαθεί να επιβάλει πιο αυστηρά πρόστιμα σε όσους πωλούν αλκοολούχα ποτά σε ανηλίκους, όπως και μέτρα για τη μείωση της κατανάλωσης μπίρας, που έχει γίνει ιδιαίτερα δημοφιλής μεταξύ των νέων ατόμων. Η πώληση μπίρας στα περίπτερα πρέπει να απαγορευθεί, ενώ η κυβέρνηση θα μπορούσε να ελέγξει καλύτερα την αγορά βότκας, που παραμένει η κυριότερη πτυχή του προβλήματος.

Το σχέδιό της, ωστόσο, είναι ένα ακόμη σχέδιο στον μακρύ κατάλογο των έως σήμερα άκαρπων εκστρατειών κατά του αλκοόλ, εδώ και αιώνες... Η πιο αξιοσημείωτη από αυτές σχεδιάστηκε από τον τελευταίο Σοβιετικό ηγέτη, Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, ο οποίος στα μέσα της δεκαετίας του ’80 διέταξε να αδειάσουν τα ράφια των καταστημάτων από τη βότκα και να καταστραφούν ιστορικοί αμπελώνες. Αυτά τα μέτρα στην αρχή πέτυχαν, οδηγώντας σε πανεθνική έξαρση εγκράτειας που μάλιστα αύξησε αισθητά το προσδόκιμο ζωής. Ταυτόχρονα, όμως, πυροδότησαν, την εχθρική αντίδραση του κοινού, που έπληξε την εικόνα του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ και του Κομμουνιστικού Κόμματος, με αποτέλεσμα να υποχωρήσουν τελικά.

Εμπόδιο στην ανάπτυξη

Τα τελευταία χρόνια, καθώς η Ρωσία έχει αποκαταστήσει το κύρος της στην παγκόσμια σκηνή, το αλκοόλ έχει εμποδίσει την ανάπτυξή της. Ξένες εταιρείες που λειτουργούν στη Ρωσία επηρεάζονται άμεσα από το πρόβλημα, καθώς απειλούνται από χαμηλά επίπεδα παραγωγικότητας. Οι Ρώσοι καταναλώνουν περίπου 4,75 γαλόνια καθαρού αλκοόλ ο καθένας ετησίως, ποσότητα διπλάσια από αυτήν που θεωρείται απειλή κατά την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας. Η αντίστοιχη ποσότητα κατανάλωσης στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι περίπου 2,3 γαλόνια.

Δημογραφική κρίση από το χαμηλό προσδόκιμο ζωής και τα μεγάλα ποσοστά θνησιμότητας

Η Ρωσία θα δυσκολευτεί να βρει διέξοδο από τη δημογραφική κρίση της –ο πληθυσμός της αναμένεται να μειωθεί κατά 20%, σχεδόν, έως το 2050– εάν δεν αντιμετωπίσει αποτελεσματικά το πρόβλημα του αλκοολισμού. Το προσδόκιμο ζωής, σήμερα, για τους Ρώσους άνδρες είναι τα 60 χρόνια και το αλκοόλ φέρει τη μεγαλύτερη ευθύνη. Οι ερευνητές, οι οποίοι μέτρησαν τα ποσοστά θνησιμότητας σε τρεις βιομηχανικές πόλεις της Σιβηρίας κατά τη δεκαετία του ’90, διαπίστωσαν ότι για αρκετά χρόνια, το αλκοόλ ήταν η αιτία για το 50%, τουλάχιστον, των θανάτων ατόμων ηλικίας από 15 έως 54 ετών. Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ προκάλεσε, σύμφωνα με σχετική έρευνα, ατυχήματα, βίαια επεισόδια ή δηλητηριάσεις με αποτέλεσμα το θάνατο. Το ειδικό συμβουλευτικό σώμα του Κρεμλίνου επιβεβαιώνει ότι περίπου 500.000 άνθρωποι χάνουν κάθε χρόνο τη ζωή τους από αιτίες που σχετίζονται άμεσα με την κατανάλωση αλκοόλ.

Αρκετοί ειδικοί θεωρούν ότι το πιο σημαντικό μέτρο θα ήταν η σημαντική αύξηση της τιμής της βότκας, μέσω υψηλότερης φορολογίας και διά της διακοπής της λειτουργίας των ποτοποιείων που δεν έχουν άδεια. Μισό λίτρο βόκτα στοιχίζει τώρα μόλις δύο δολάρια. Σύμφωνα με τις επισημάνσεις του Αλεξάντρ Νεμτσόφ, από το Ινστιτούτο Ψυχιατρικών Ερευνών της Μόσχας, ενός εκ των κορυφαίων ειδικών της Ρωσίας στο θέμα του αλκοόλ, τίποτε δεν θα αλλάξει επί της ουσίας εάν το Κρεμλίνο δεν λάβει σοβαρά υπόψη την πρόταση για το κλείσιμο των παράνομων ποτοποιείων, τα οποία παράγουν τη μισή από την ποσότητα βότκας που καταναλώνεται στη χώρα και προστατεύονται από διεφθαρμένους αξιωματούχους.

«Η κυβέρνηση δεν θέλει να στερήσει από τους φτωχούς πολίτες τη φθηνή βότκα», δήλωσε ο κ. Νεμτσόφ. «Διότι είναι καλύτερα γι’ αυτούς να είναι ο κόσμος μεθυσμένος. Θα γνωρίζετε ενδεχομένως ότι η Αικατερίνη η Μεγάλη είχε πει πως είναι ευκολότερο να κυβερνήσεις ένα μεθυσμένο κοινό. Αυτό είναι η ρίζα του κακού».