Με αρκετή βεβαιότητα μπορούμε να προβλέψουμε ότι έως το 2050 θα έχει προχωρήσει σημαντικά η επιστήμη της πληροφορικής. Πρόοδος θα καταγραφεί και στις μεθόδους αποκωδικοποίησης, ερμηνείας και μεταβολής του γονιδιώματος. Ομως, ουδείς μπορεί να αποκλείσει ότι έως τότε θα έχουν αλλάξει και άλλα πράγματα, που παρέμεναν σταθερά επί χιλιετίες, όπως είναι η ανθρώπινη φύση και ο χαρακτήρας μας… Φαρμακευτικά σκευάσματα που στοχεύουν στην ενίσχυση των διανοητικών μας ικανοτήτων, η γενετική, καθώς και οι διάφορες τεχνικές κατασκευής ανθρωπόμορφων ρομπότ, μπορεί να αλλάξουν ακόμα και τον πυρήνα της ύπαρξής μας.

Και βέβαια δεν θα πρέπει να κλείσουμε τα μάτια σε έννοιες που αγγίζουν τον κόσμο της επιστημονικής φαντασίας. Οι Αμερικανοί μελλοντολόγοι δεν κάνουν πάντα λάθος. Μας θυμίζουν ότι μια εξαιρετικά έξυπνη μηχανή θα είναι το τελευταίο πράγμα που θα σχεδιάσει ποτέ ο ανθρωπος. Από εκεί και πέρα αυτή θα αναλάβει τα ηνία και θα προγραμματίσει τα επόμενα βήματα. Το προσδόκιμο ζωής θα αυξηθεί τόσο ώστε θα ανατρέψει όλους τους υπολογισμούς που έχουμε κάνει έως σήμερα για τον πληθυσμό. Αυτό ακριβώς οδηγεί κάποιους να «καταψύχουν» το σώμα τους λίγο πριν πεθάνουν, ελπίζοντας στη μελλοντική προσωπική τους ανάσταση. Προσωπικώς ευελπιστώ ότι όταν τελειώσω τη ζωή μου θα ταφώ σε ένα βρετανικό κοιμητήριο. Δεν θα ήθελα να βρεθώ σε μια κατάψυξη στην Καλιφόρνια.

Είναι βέβαιο ότι θα μεγαλώσει το χάσμα μεταξύ αυτών που η επιστήμη μάς επιτρέπει να κάνουμε και στο τι είναι σοφό και ηθικό να επιχειρήσουμε.

Πολλοί πιστεύουν ότι οι αστρονόμοι που μετρούν το χρόνο σε δισεκατομμύρια έτη αδιαφορούν για έννοιες όπως το αύριο, το «του χρόνου» και «την επόμενη εβδομάδα». Ομως η «κοσμική προοπτική» εντείνει την ανησυχία μου για το τώρα και το εδώ.

Από την εποχή του Δαρβίνου αντιλαμβανόμαστε τους μακρότατους χρόνους της εξελικτικής πορείας των ειδών. Αλλά, οι περισσότεροι άνθρωποι για κάποιο λόγο πιστεύουν ότι εμείς είμαστε το τέλος, η κορυφή του εξελικτικού δένδρου. Κανείς αστρονόμος δεν θα πίστευε κάτι τέτοιο.

Ο Ηλιος μας γεννήθηκε πριν από 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια, αλλά φαίνεται ότι έχει άλλα έξι δισεκατομμύρια έτη ζωής προτού σβήσει. Το σύμπαν θα εξακολουθήσει –κατά πάσα πιθανότητα για πάντα– να ψύχεται και να γίνεται όλο και πιο άδειο. Σήμερα ο άνθρωπος δεν θα βιώσει το «σβήσιμο» του Ηλίου. Ισως το ζήσουν κάποια όντα πολύ διαφορετικά από εμάς.

Τούτος ο αιώνας που ζούμε έχει κάτι ιδιαίτερο. Είναι ο πρώτος στην ιστορία της Γης όπου ένα είδος –το δικό μας– κρατά το μέλλον του πλανήτη στα χέρια του.

Ας πούμε ότι οι εξωγήινοι παρακολουθούν τη Γη από την ημέρα που γεννήθηκε. Επί 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια η αλλαγή στην εμφάνιση του πλανήτη ήταν εξαιρετικά σταδιακή. Τις τελευταίες χιλιάδες χρόνια τα πράγματα επιταχύνονται. Τα φυτά αλλάζουν, ο πληθυσμός αυξάνεται, έρχονται κι άλλες αλλαγές.

Τα τελευταία πενήντα χρόνια, το διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα αυξάνεται υπερβολικά γρήγορα.

Αν οι εξωγήινοι κατανοούν τις αρχές και έννοιες της αστροφυσικής, θα προβλέψουν πως τέλος της βιόσφαιρας θα επέλθει όταν σβήσει ο Ηλιος. Ηταν, όμως, δυνατόν να προβλέψουν τις αλλαγές που συντελέστηκαν τα τελευταία χρόνια; Τι θα έβλεπαν, άραγε, αυτοί οι θεατές του πλανήτη μας τις επόμενες δεκαετίες; Ποιος θα ήταν ο τελευταίος σπασμός πριν από τη σιωπή; Μήπως κάποια από τα βλήματα που ξεφεύγουν από τη γήινη τροχιά θα σπείρουν μικρές οάσεις ζωής σε άλλους τόπους;

Η απάντηση εξαρτάται από τις πολιτικές επιλογές και αποφάσεις; Αλλά αυτές θα επηρεαστούν από αποτελεσματικούς, οραματιστές επιστήμονες, περιβαλλοντολόγους και άλλους, όσοι δράσουν με οδηγό τη γνώση και την τεχνολογία που μας έδωσε ο 21ος αιώνας.

Κάθε σύγχρονο κινητό τηλέφωνο έχει πολύ μεγαλύτερη «υπολογιστική δύναμη» από αυτήν που διέθετε η NASA τη δεκαετία του 1960.

Βέβαια η τεχνολογική πρόοδος συνεχίζεται. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές, έως το 2050, θα έχουν αποκτήσει ανθρώπινες ικανότητες. Κατά μία άποψη ήδη τις διαθέτουν. Πριν από 30 χρόνια αγοράζαμε κομπιουτεράκια, που σαφώς υπερείχαν έναντι των ανθρώπων στην ικανότητα αριθμητικών υπολογισμών. Ο υπερυπολογιστής Deep Blue της Microsoft νίκησε τον παγκόσμιο πρωταθλητή σκακιού Γκάρι Κασπάροφ. Ωστόσο, ακόμα και το πιο εξελιγμένο ρομπότ δεν μπορεί να αναγνωρίσει ή να κινήσει τα πιόνια πάνω στη σκακιέρα με την ευκολία που το κάνει ένα πεντάχρονο παιδί. Ακόμα και ο Deep Blue δεν μπόρεσε να σχεδιάσει τη στρατηγική που θα ακολουθούσε, όπως θα έκανε ένας σκακιστής. Εκμεταλλεύτηκε την υπολογιστική του δύναμη και ταχύτητα για να εξετάσει όλες τις εναλλακτικές κινήσεις που ήταν δυνατές και να αξιολογήσει τις πιθανές απαντήσεις του αντιπάλου προτού επιλέξει ποια ήταν η καλύτερη. Και βέβαια είναι δυνατόν κάποιες μηχανές να κάνουν διάφορες ανακαλύψεις, αλλά θα το πράττουν πάντα εξετάζοντας ταυτόχρονα εκατομμύρια εναλλακτικών λύσεων. Ποτέ δεν θα μπορέσουν, όμως, να καταλήξουν σε αποτέλεσμα αρχίζοντας από μία θεωρία ή τη χάραξη μιας στρατηγικής.