Tης Αναστασιας Παππα

Ο πρόσφατος σεισμός στην Αϊτή ισοπέδωσε ολόκληρες περιοχές. Δρόμοι και γέφυρες κατέρρευσαν, οι υποδομές επλήγησαν και γειτονιές μετατράπηκαν σε συνονθύλευμα συντριμμιών. Το μέγεθος μιας καταστροφής τέτοιας έκτασης είναι πολύ δύσκολο να εκτιμηθεί τις πρώτες μέρες. Επιπλέον, στο νέο τοπίο που διαμορφώνουν τα συντρίμμια, οι χάρτες των περιοχών δεν μπορούν πλέον να χρησιμοποιηθούν για τον σχεδιασμό και συντονισμό ενεργειών και της ανοικοδόμησης. Η λύση έρχεται από το Διάστημα, με αναλυτικούς δορυφορικούς χάρτες που αποτυπώνουν τη νέα πραγματικότητα και παρέχουν πολύτιμες πληροφορίες στις υπηρεσίες πολιτικής προστασίας.

Η χρησιμότητα των δορυφόρων για την παρακολούθηση μεγάλων καταστροφών που πλήττουν περιοχές του πλανήτη μας έχει ήδη αναγνωριστεί και οι μεγαλύτερες διαστημικές υπηρεσίες ένωσαν τις δυνάμεις τους και συνέστησαν τη Διεθνή Χάρτα για τη Χρήση του Διαστήματος σε Μεγάλες Καταστροφές (Interna-tional Charter for Space and Major Disasters). Πρόκειται για ένα σύμφωνο μεταξύ των μεγαλύτερων διαστημικών υπηρεσιών του πλανήτη, που έχει σκοπό σε περίπτωση μεγάλων καταστροφών να συντονίζει όλους τους διαθέσιμους δορυφόρους για να παρατηρήσουν άμεσα την πληγείσα περιοχή.

«Είναι ουσιαστικά μια συμφωνία των μεγαλύτερων διαστημικών υπηρεσιών για τη χρήση δορυφορικών δεδομένων», εξηγεί ο δρ Ιωάννης Δαγκλής, διευθυντής του Ινστιτούτου Διαστημικών Εφαρμογών και Τηλεπισκόπησης του Εθνικού Αστεροσκοπείου. «Η Χάρτα λειτουργεί ως υποστηρικτικός μηχανισμός στην αντιμετώπιση μεγάλων φυσικών καταστροφών, και τα δορυφορικά δεδομένα που έχουν και γεωγραφικές πληροφορίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν από την εκάστοτε πολιτική προστασία για χρήση από τις επίγειες δυνάμεις», τονίζει ο δρ Δαγκλής. Η Χάρτα συγκροτήθηκε το 2000 και ενεργοποιείται από την υπηρεσία που είναι υπεύθυνη για την πολιτική προστασία της χώρας έπειτα από κάποια μεγάλη καταστροφή. Στην Ελλάδα υπεύθυνη είναι η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας. Η ενεργοποίηση της Χάρτας γίνεται με ένα τηλεφώνημα και ξεκινά μια σειρά διαδικασιών μεταξύ των διαστημικών υπηρεσιών για να εκτιμήσουν τι είδους δεδομένα απαιτούνται και να συντονίσουν τους δορυφόρους τους. Οι δορυφορικές πληροφορίες που φθάνουν στο έδαφος χρησιμοποιούνται με διαφορετικούς τρόπους από τις υπηρεσίες πολιτικής προστασίας και τις επίγειες δυνάμεις. «Η κυριότερη χρησιμότητα των δεδομένων που φθάνουν στο έδαφος μέσω της ενεργοποίησης της Χάρτας είναι ότι παρέχουν μια ολοκληρωμένη και λεπτομερή αποτύπωση της καταστροφής», λέει ο κ. Δαγκλής.

Στην περίπτωση του σεισμού της Αϊτής η Χάρτα ενεργοποιήθηκε λίγες ώρες μετά τον σεισμό. Περισσότεροι από οκτώ δορυφόροι συλλέγουν κατά διαστήματα δεδομένα. Οι χάρτες που έχουν δημιουργηθεί δίνουν μια πρώτη εκτίμηση για το μέγεθος της ζημιάς και τη γεωγραφική της έκταση. Οι χάρτες αποκάλυψαν τα σημεία όπου συγκεντρώθηκε ο πληθυσμός μετά τον σεισμό και παρείχαν μια πρώτη εκτίμηση για τις καταστροφές καταγράφοντας τα κατεστραμμένα δημόσια κτίρια, την κατάσταση των υποδομών στη χώρα και το εύρος της περιοχής που είχε πληγεί. Οι χάρτες αποκάλυψαν επίσης δρόμους που είχαν κλείσει λόγω καταστροφών και γέφυρες που κατέρρευσαν. Ολα τα παραπάνω ήταν χρήσιμες πληροφορίες για τις ομάδες ανθρωπιστικής βοήθειας που κινούνταν στις κατεστραμμένες περιοχές.

Η παροχή των δορυφορικών χαρτών όμως δεν είναι πανάκεια και ενώ προσφέρει πολύ σημαντικές πληροφορίες, συνήθως απαιτούνται πολλές ώρες, ακόμα και μερικές ημέρες, για να γίνει επεξεργασία των δεδομένων. «Στα δορυφορικά δεδομένα πρέπει να γίνει επεξεργασία ώστε να παραχθούν χάρτες που να μπορούν να τους χρησιμοποιήσουν οι μη ειδικοί, όπως πυροσβέστες, διασώστες και μέλη ανθρωπιστικών οργανώσεων», εξηγεί ο δρ Δαγκλής τονίζοντας ότι «αυτή η διαδικασία όμως απαιτεί χρόνο, με αποτέλεσμα να υπάρχει καθυστέρηση».

Πραγματικά, η καθυστέρηση με την οποία παραδίδονται τα τελικά προϊόντα περιορίζει ως έναν βαθμό τη χρήση τους. Σε περιπτώσεις πυρκαγιών, για παράδειγμα, όπου οι πυροσβέστες απαιτούν άμεση ενημέρωση με λεπτομερείς χάρτες για την εξέλιξη της φωτιάς ώστε να μπορούν κάθε φορά να προσαρμόζουν αναλόγως το επιχειρησιακό τους σχέδιο, τα δορυφορικά δεδομένα προς το παρόν δεν μπορούν να βοηθήσουν. Η όσο το δυνατόν γρηγορότερη επεξεργασία των δορυφορικών δεδομένων είναι όμως ένα θέμα που απασχολεί τις διαστημικές υπηρεσίες. «Σε κάθε περίπτωση καταστροφής τα δορυφορικά δεδομένα είναι ο καλύτερος τρόπος καταγραφής της συνολικής κατάστασης και εκτίμησης του μεγέθους της, και αυτό είναι πολύ σημαντικό», ξεκαθαρίζει ο δρ Δαγκλής.

Οι φυσικές καταστροφές είναι μέρος του κύκλου ζωής του πλανήτη μας. Σεισμοί, πυρκαγιές, πλημμύρες, εκρήξεις ηφαιστείων λαμβάνουν χώρα σε τακτά χρονικά διαστήματα επηρεάζοντας την καθημερινότητα πολλών ανθρώπων. Αλλά και καιρικές συνθήκες έκτακτης ανάγκης ή περιβαλλοντικές καταστροφές επηρεάζουν τη ζωή στον πλανήτη μας. Ενίοτε προκαλούν μεγάλες καταστροφές και ανθρώπινα θύματα, όπως ο σεισμός στην Αϊτή ή οι πυρκαγιές στη χώρα μας τον Αύγουστο του 2007.

Από το 2002 η Χάρτα έχει ενεργοποιηθεί 222 φορές από δεκάδες χώρες σε όλο τον πλανήτη. Η πλειοψηφία των καταστροφών αφορούσε πλημμύρες. Η χώρα μας ζήτησε βοήθεια δύο φορές για τις φωτιές, τον Αύγουστο του 2007 και του 2009. Η τελευταία ενεργοποίηση έγινε στις 13 Ιανουάριου και αφορούσε ίσως μια από τις μεγαλύτερες καταστροφές από πλευράς απώλειας ανθρώπινων ζωών, τον σεισμό στην Αϊτή.