Θα πληρώσουμε ακριβά την αδράνεια για το κλίμα

Ως το 2050 θα πρέπει να έχουν αντικατασταθεί πλήρως οι τεχνολογίες για παραγωγή ενέργειας, τονίζει ο Νίκολας Στερν

Συνέντευξη στην Tανια Γεωργιοπουλου

H δημοσιοποίηση της «έκθεσης Στερν» για τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής στην οικονομία, τον Οκτώβριο του 2006, άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο η παγκόσμια κοινότητα αντιμετωπίζει τα προβλήματα του περιβάλλοντος. Η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη, το λιώσιμο των πάγων, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, δεν είναι πια καταστροφολογικά σενάρια κάποιων οικολόγων, αλλά μια πραγματικότητα που έρχεται και το χειρότερο θα μας κοστίσει πολύ ακριβά. Αν δεν λάβουμε μέτρα υπάρχει σοβαρή πιθανότητα η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη τις επόμενες δεκαετίες να αγγίξει τους +5 βαθμούς Κελσίου. «Τότε, θα αλλάξει πλήρως η γεωγραφία του πλανήτη» επισήμανε ο Σερ Νίκολας Στερν στην ομιλία του στο μέγαρο Μουσικής την περασμένη εβδομάδα. Ο διάσημος οικονομολόγος που βρέθηκε στην Αθήνα για μόλις ένα εικοσιτετράωρο, προσκεκλημένος του ΣΕΒ στο πλαίσιο εκδήλωσης για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη, τόνισε ότι η μόνη λύση είναι έως το 2050 οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα CO2 από την ενέργεια (ηλεκτροπαραγωγή, μεταφορές, ψύξη- θέρμανση κτιρίων) να μηδενιστούν. Σε συνέντευξη που παραχώρησε στην «Κ» ο κ. Στερν εξήγησε ότι έως τότε θα πρέπει να έχουν αντικατασταθεί πλήρως οι υφιστάμενες τεχνολογίες για την παραγωγή ενέργειας. Διευκρίνισε ότι το κόστος της «αδράνειας» για την αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών είναι υψηλότερο από αυτό που είχε υπολογίσει. Χαρακτήρισε τη στάση της Ιταλίας (αντιδρά στα μέτρα της Ε.Ε.) εντελώς αδικαιολόγητη την ίδια στιγμή που η συγκεκριμένη χώρα, όπως και η Ελλάδα, κινδυνεύουν περισσότερο από τις κλιματικές αλλαγές. Οσο για την οικονομική κρίση προέβλεψε ότι θα κρατήσει δύο χρόνια και ανέφερε ότι πρέπει να αντιμετωπιστεί παράλληλα με την περιβαλλοντική.

Οι μισές εκπομπές αερίων ώς το 2050

— Πριν από δύο χρόνια είχατε εκτιμήσει το κόστος των μέτρων που πρέπει να ληφθούν στο 1-2% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Το κόστος του να μην κάνουμε τίποτα έφτανε στο 5-20% του ΑΕΠ. Σήμερα τα στοιχεία έχουν αλλάξει;

— Το κόστος της αλλαγής παραμένει στα ίδια επίπεδα. Ομως υποτίμησα το κόστος της αδράνειας, γιατί στο μεταξύ οι εκπομπές των αερίων του θερμοκηπίου αυξάνονται με πιο γρήγορους ρυθμούς. Ακόμα οι συνέπειες φαίνεται ότι έρχονται νωρίτερα από ό,τι αναμέναμε. Τα πράγματα είναι περισσότερο ανησυχητικά. Τα καλά νέα είναι ότι η παγκόσμια κοινότητα έχει αντιληφθεί τη σοβαρότητα της κατάστασης.

— Τι πρέπει να κάνουμε;

— Πρέπει να βρούμε τρόπους ανάπτυξης, περιορίζοντας δραστικά τις εκπομπές των αερίων του θερμοκηπίου. Αυτή είναι η μόνη βιώσιμη, η μόνη αποδεκτή ανάπτυξη τελικά. Η τεχνολογία σε αυτόν τον τομέα προχωρά γρήγορα και δίνει λύσεις που είναι όχι μόνο εφικτές, αλλά και περισσότερο ελκυστικές. Μπορούμε να παράγουμε ενέργεια από πηγές καθαρότερες, πιο σίγουρες. Τελικά θα δημιουργηθεί ένας πολύ πιο ευχάριστος κόσμος.

— Λέτε ότι πρέπει να δράσουμε γρήγορα. Πόσο γρήγορα;

— Τώρα. Κάθε χρόνο η συγκέντρωση αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα αυξάνεται και έχουμε μεγαλύτερο πρόβλημα να αντιμετωπίσουμε. Οι διαπραγματεύσεις για το κλίμα δεν είναι το ίδιο με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου. Εκεί, ακόμα και αν δεν υπάρξει συμφωνία, σε ένα χρόνο μπορείς να αρχίσεις και πάλι από το σημείο που σταμάτησες. Στο κλίμα, όσο καθυστερούμε τόσο χειρότερα πράγματα θα αντιμετωπίσουμε και τόσο περισσότερο θα μας κοστίσουν τα μέτρα. Πρέπει έως το 2050 να έχουμε μειώσει τις εκπομπές κατά 50%. Αν κινηθούμε σωστά, έχουμε πραγματικά την ευκαιρία να αλλάξουμε τα πάντα σταδιακά και φθηνά.

— Τα μέτρα που επεξεργάζεται η Ε.Ε. για μείωση των εκπομπών 20% έως το 2020 -και 30% εάν υπάρξει παγκόσμια συμφωνία- είναι αρκετά;

— Είναι σε λογικά πλαίσια, προσεκτικά σχεδιασμένα. Είναι πολύ σημαντικό η Ευρώπη να υιοθετήσει αυτό το πλάνο τώρα εντός της γαλλικής προεδρίας. Ετσι το 2009 στην παγκόσμια συνάντηση στην Κοπεγχάγη θα μπορεί να πει «να τι κάνουμε εμείς».

— Ομως η Πολωνία και η Ιταλία έχουν διαφοροποιηθεί...

— Η Ε.Ε. πρέπει να βοηθήσει την Πολωνία γιατί έχει πραγματικά προβλήματα. Οσο για την Ιταλία, δεν υπάρχει καμιά δικαιολογία. Πρέπει να το σκεφτεί πολύ σοβαρά γιατί είναι εξαιρετικά ευάλωτη στις κλιματικές αλλαγές, κινδυνεύει άμεσα από ερημοποίηση, όπως και η Ελλάδα. Δεν πιστεύω ότι καμία υπεύθυνη κυβέρνηση θα ήθελε να καταστρέψει τη χώρα της. Θα ήταν πολύ κρίμα, ακριβώς τη στιγμή που ΗΠΑ και Κίνα είναι στη σωστή κατεύθυνση, η Ευρώπη, που ήταν πρωτοπόρα, να εμφανιστεί διχασμένη.

— Δεδομένου ότι οι ΗΠΑ αποτελούν έναν από τους μεγαλύτερους ρυπαντές, πώς θα καταφέρουν να μειώσουν τις εκπομπές κατά 80% έως το 2050 σύμφωνα με τις εξαγγελίες Ομπάμα;

— Οπως όλοι. Παράγοντας ηλεκτρική ενέργεια με μηδενικές εκπομπές με κάθε τρόπο.

— Αναφέρεστε και στην πυρηνική ενέργεια;

— Υπάρχουν πολλές επιλογές. Κάθε χώρα θα αποφασίσει μόνη της. Η Γερμανία προτιμά τον αέρα αλλά θα δούμε πυρηνική ενέργεια στη Βρετανία, τις ΗΠΑ, την Κίνα και την Ινδία. Δεν νομίζω ότι πρέπει να αποκλείουμε τεχνολογίες, αλλά αν η Ελλάδα αποφασίσει να επενδύσει στην ηλιακή, την αιολική ή τη γεωθερμική ενέργεια, είναι μια χαρά.

— Στην Ελλάδα παράγουμε ηλεκτρική ενέργεια σε μεγάλο ποσοστό από λιγνίτη και πληρώνουμε για να μπορούμε να συνεχίσουμε να μολύνουμε. Πώς κρίνετε αυτή τη στάση;

— Δεν μπορούν όλα να αλλάξουν σε μια στιγμή. Το χρονικό διάστημα έως το 2050 είναι αρκετό για να σχεδιαστεί προσεκτικά ένα πλάνο, να εκτιμηθούν οι συνέπειες και να εφαρμοστεί. Αν αργήσετε θα σας κοστίσει περισσότερο. Πάντως και η Ελλάδα το 2050 πρέπει να παράγει ηλεκτρική ενέργεια με μηδενικές εκπομπές.

«Ναι, θα πληρώσουμε αλλά θα έχουμε καλύτερη ζωή»

— Η οικονομική κρίση δεν δυσκολεύει τη λήψη μέτρων για το περιβάλλον;

— Η οικονομική κρίση πρέπει να είναι μια ευκαιρία για το περιβάλλον. Μπορούμε να επενδύσουμε σε νέες τεχνολογίες και την έρευνα, να αποκτήσουμε τις γνώσεις για τις αυριανές επενδύσεις. Καθώς υπάρχει κρίση στον κατασκευαστικό τομέα, για παράδειγμα, τώρα θα βρούμε πιο φθηνά κάποιον να μονώσει επιπλέον το σπίτι μας. Είναι σαφές ότι έχουμε μια σοβαρή οικονομική κρίση αλλά και μια ακόμα σοβαρότερη πλανητική. Δεν μπορούμε να διαλέξουμε το ένα ή το άλλο, πρέπει να αντιμετωπίσουμε και τα δύο ταυτόχρονα. Η οικονομική κρίση θα αποτελέσει ένα επιπλέον πρόβλημα για το περιβάλλον μόνο αν το επιτρέψουμε να συμβεί.

— Τα μέτρα για το περιβάλλον θα κοστίσουν περισσότερο απ’ ό, τι πριν;

— Αντί να πληρώσουμε το 1% του ΑΕΠ θα πρέπει ίσως να φτάσουμε στο 2%. Οχι όμως λόγω της οικονομικής κρίσης, αλλά γιατί χρειάζεται να θέσουμε περισσότερο φιλόδοξους στόχους. Με λίγα λόγια, πρέπει να μειώσουμε γρηγορότερα και περισσότερο τις εκπομπές γιατί οι συνέπειες των κλιματικών αλλαγών συμβαίνουν πιο γρήγορα απ’ ό, τι είχαμε προβλέψει.

— Ισως τελικά το θέμα δεν είναι πόσο θα κοστίσει, αλλά ποιος θα το πληρώσει.

— Τελικά πάντα οι καταναλωτές πληρώνουν το κόστος, είτε με ακριβότερες τιμές είτε μέσω των φόρων. Αλλά δεν πρέπει να υπερβάλλουμε. Μιλάμε για αύξηση του κόστους των βασικών καταναλωτικών αγαθών της τάξης του 1–2%. Θα τα βγάλουμε πέρα. Οι τιμές και το κόστος της ενέργειας θα ανέβουν έως ότου να ολοκληρωθεί η μετατροπή και μετά θα μειωθούν.

— Το γεγονός πάντως είναι ότι πρέπει να πληρώσουμε.

— Ναι, αλλά θα έχουμε και σημαντικά οφέλη. Τα παιδιά, τα εγγόνια μας και εμείς θα ζήσουμε σε έναν ασφαλέστερο πλανήτη. Αν το σκεφτείτε είναι μια καλή οικονομική συμφωνία.

— Πάντως, τώρα που το πετρέλαιο πέφτει, οι εταιρείες «ξανασκέφτονται» τις επενδύσεις σε εναλλακτικές πηγές ενέργειας.

— Η τιμή που έχει τώρα το πετρέλαιο (50–60 δολάρια το βαρέλι) είναι τιμή ύφεσης. Είναι τρέλα να έχει κάποιος στο μυαλό του αυτή την τιμή. Οποιος θέλει να κάνει μια επένδυση πρέπει να υπολογίζει 100–120 δολάρια το βαρέλι.

— Οσον αφορά την οικονομική κρίση, πότε πιστεύετε ότι θα υπάρξουν ενδείξεις οικονομικής ανάκαμψης;

— Πιστεύω ότι θα διαρκέσει τουλάχιστον δύο χρόνια. Θα υπάρξουν ωστόσο διαφοροποιήσεις από χώρα σε χώρα. Μέσα στο 2009 οι τιμές των ακινήτων θα σταματήσουν να πέφτουν και οι τράπεζες θα ανακτήσουν ρευστότητα και θα ξεκινήσουν οι επενδύσεις στο χρηματιστήριο. Xρειάζεται όμως να επιμείνουμε στην πολιτική της επιτήρησης του οικονομικού συστήματος, στήριξης των τραπεζών και στην εγγύηση των δανείων, γιατί αυτή τη στιγμή η αγορά έχει παγώσει. Αν η Ευρώπη, οι ΗΠΑ και η Κίνα, οι μεγαλύτερες οικονομίες του πλανήτη, επιμείνουν στη δημοσιονομική πολιτική τις επόμενες εβδομάδες ή μήνες, νομίζω ότι τελικά θα έχουμε μια βραχυχρόνια ύφεση. Αυτή είναι η «καλύτερη» πρόβλεψη που μπορώ να κάνω. Κανείς όμως δεν γνωρίζει σίγουρα.

O ευγενικός Σερ

Ο Σερ, αλλά και Λόρδος Νίκολας Στερν έχει ένα άκρως εντυπωσιακό βιογραφικό. Καθηγητής Οικονομικών με σημαντική ακαδημαϊκή καριέρα, σήμερα διδάσκει στο London School of Economics. Παράλληλα, έχει διατελέσει υψηλόβαθμο στέλεχος στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και Ειδικός Σύμβουλος του Προέδρου της Ευρωπαϊκής Τράπεζας για την Ανακατασκευή και την Ανάπτυξη. Το 2003 εργάστηκε ως σύμβουλος του τότε υπουργού Οικονομικών και μετέπειτα πρωθυπουργού της Βρετανίας, Γκόρντον Μπράουν. Ομως, ο ευγενικός Σερ, που εκτός από τις επιστημονικές του γνώσεις, διαθέτει το χάρισμα της επικοινωνίας, έγινε γνωστός παγκοσμίως με τη δημοσίευση τον Οκτώβριο του 2006 της περίφημης ομώνυμης έκθεσης. Δουλεύοντας για λογαριασμό της αυτού Μεγαλειότητος, ανέλαβε τον Ιούλιο του 2005 να αποτιμήσει για λογαριασμό της βρετανικής κυβέρνησης το κόστος των κλιματικών αλλαγών. Το συμπέρασμα; «Οι κλιματικές αλλαγές θα μας κοστίσουν πολύ ακριβά». Η εκτίμηση αυτή διά στόματος ενός τεχνοκράτη διατυπωμένη με συγκεκριμένα δεδομένα κυριολεκτικά άλλαξε τα δεδομένα.