The New York Times

Κάθε μέρα περίπου 1.700 μαθητές σ’ ένα κολέγιο στην Ανατολική Ακτή συνδέονται στην ιστοσελίδα Facebook.com για να γνωρίσουν φίλους, να ανταλλάξουν γνώμες για ταινίες, να μοιραστούν βίντεο και να στείλουν φιλιά. Ακούσια, οι μαθητές αυτοί έγιναν το αντικείμενο ακαδημαϊκής έρευνας. Σε μια προσπάθεια μελέτης για το πώς το προσωπικό γούστο, οι συνήθειες και οι αξίες επηρεάζουν τη δημιουργία κοινωνικών σχέσεων (και πώς οι κοινωνικές σχέσεις επηρεάζουν το γούστο, τις συνήθειες και τις αξίες αντίστοιχα), μια ομάδα ερευνητών από το Χάρβαρντ και το πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, παρακολουθούν τα προφίλ των εγγεγραμμένων στο Facebook μαθητών μιας ολόκληρης τάξης ενός κολεγίου, τα στοιχεία του οποίου παραμένουν απόρρητα ώστε να διαφυλαχθεί η ακεραιότητα της έρευνας.

«Είμαστε υπό τη δημιουργία ενός νέου τρόπου εφαρμογής της κοινωνικής επιστήμης», δηλώνει ο Νίκολας Χριστάκης, καθηγητής κοινωνιολογίας στο πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, ο οποίος παίρνει μέρος στην έρευνα. «Οι προκάτοχοί μας μπορούσαν μόνο να ονειρευτούν το είδος των στοιχείων που έχουμε τώρα στα χέρια μας», συνεχίζει. Το δίκτυο του Facebook αριθμεί 58 εκ. ενεργούς χρήστες και καθώς αποτελεί το 6ο πιο πολυσύχναστο δικτυακό τόπο στις ΗΠΑ, είναι αντικείμενο ποικίλων ειδών ακαδημαϊκής έρευνας.

To Facebook μοιάζει να λειτουργεί σαν ένα γυάλινο πιάτο στην υπηρεσία των κοινωνικών επιστημών- κοινωνιολογία, ψυχολογία και πολιτική επιστήμη. Η νέα αυτή βάση δεδομένων έλκει τους ακαδημαϊκούς καθώς τους επιτρέπει την πρόσβαση σε στοιχεία, που όπως υποστηρίζουν, δύσκολα θα μπορούσαν να συλλέξουν από αλλού, ώστε να ερευνήσουν το πώς οι άνθρωποι, κυρίως οι νέοι, συνάπτουν σχέσεις μεταξύ τους.

Οι κοινωνικοί επιστήμονες σε αρκετά πανεπιστημιακά ιδρύματα των ΗΠΑ, χρησιμοποιούν το Facebook για να εξετάσουν παραδοσιακές θεωρίες των επιστημονικών τους πεδίων σχετικά με τις σχέσεις, την ταυτότητα, την αυτοπεποίθηση, την δημοτικότητα, την συλλογική δράση, την φυλή και τις πολιτικές πεποιθήσεις. Ενώ σε αρκετές από αυτές τις έρευνες, οι χρήστες δεν γνωρίζουν ότι αποτελούν αντικείμενο αναλύσεων. «Για την μελέτη των νέων, το Facebook αποτελεί τον δικτυακό τόπο- κλειδί αυτή τη στιγμή», δηλώνει ο Βίνσεντ Ροσίνιο, εκδότης του Αμερικανικού Κοινωνιολογικού Περιοδικού.

Ερευνα για την ανάλυση της ταυτότητας των χρηστών του Facebook που πραγματοποιήθηκε από την ομάδα επιστημόνων, περιελάμβανε τη δημιουργία ψεύτικων προφίλ. Οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι ενώ οι χρήστες διέκριναν αυτόν που συγκέντρωνε τους περισσότερους φίλους ως δημοφιλή, ελκυστικό και με αυτοπεποίθηση, αυτοί που συγκέντρωναν πάνω από 800 «φίλους» χαρακτηρίζονταν ως οι πιο ασφαλής.

Παράλληλα, έρευνα αποκάλυψε ότι η χρήση του Facebook μπορεί να έχει θετική επίδραση στην ψυχολογία των μαθητών, όπως δηλώνει η Νικόλ Ελισον, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν. Σύμφωνα με την Ελισον, οι μαθητές με χαμηλή αυτοεκτίμηση που χρησιμοποιούσαν συστηματικά το Facebook, συγκέντρωναν έναν κοινωνικό ιστό με «χαλαρούς δεσμούς», όπως τον αποκαλούν οι επιστήμονες, με τον οποίο και μπορούν να ανταλλάξουν απόψεις.

Η Ελισον και οι συνεργάτες της, υποστηρίζουν ότι οι πληροφορίες που συγκεντρώνονται από το Facebook είναι ακριβής καθώς σ’ έναν μεγάλο βαθμό βασίζονται σε πραγματικές σχέσεις, όπως αυτές που εδράζουν στις πανεπιστημιακές κοινότητες.

Μερικοί όμως ακαδημαϊκοί σημειώνουν ότι το Facebook δεν είναι αντιπροσωπευτικό της εθνικότητας, του μορφωτικού ή οικονομικού επιπέδου του πληθυσμού σε ευρεία κλίμακα. Επιπλέον η συμμετοχή έγκειται σε προσωπική επιλογή, άρα θα πρέπει να υπάρχουν όρια όσον αφορά τα στοιχεία που αντλούνται από τον συγκεκριμένο δικτυακό τόπο. Το Facebook ξεκίνησε το 2004 και μέχρι το 2006 απευθυνόταν αποκλειστικά στους φοιτητές, γεγονός που περιόριζε τον αριθμό των ατόμων που μπορούσαν να εγγραφούν στη συγκεκριμένη υπηρεσία, όπως σημειώνει η Εσζτερ Χάργκιταϊ, καθηγήτρια του πανεπιστημίου Northwestern.

Οι περισσότεροι ερευνητές μοιάζει να αγνοούν τα όρια αυτά, ενώ τα συναισθήματα των χρηστών που βρίσκονται στο μικροσκόπιο είναι ανάμικτα. Η Κάθριν Κίμελ, 22 ετών, απόφοιτος του πανεπιστημίου του Σινσινάτι βρίσκει «συναρπαστικό το ότι οι καθηγητές χρησιμοποιούν ένα εργαλείο του διαδικτύου που ξεκίνησε ως διασκέδαση». Ο Ντρέικ Κλίφτον, όμως, 19 ετών, φοιτητής στο πανεπιστήμιο Πομόνα στην Καλιφόρνια, δηλώνει: «Δεν πιστεύω πως η ακαδημαϊκή έρευνα έχει θέση σ’ ένα δικτυακό τόπο όπως το Facebook» και προσθέτει πως οι καθηγητές θα έπρεπε προηγουμένως να λάβουν την έγκριση των μαθητών.

Παρά το γεγονός ότι οι ακαδημαϊκές μελέτες των ανθρώπινων συμπεριφορών υπακούουν σε ομοσπονδιακούς κανόνες, τα πανεπιστήμια που εγκρίνουν τις μελέτες έχουν διαφορετική άποψη για τα ενδεδειγμένα όρια. «Οι κανόνες θεσπίστηκαν σ’ έναν διαφορετικό κόσμο, στην προ- Facebook εποχή», δηλώνει ο Σάμιουελ Γκόσλινγκ, αναπληρωτής καθηγητής ψυχολογίας στο πανεπιστήμιο του Τέξας.

Ο δρ Χριστάκης του πανεπιστημίου Χάρβαρντ δήλωσε ότι ο ίδιος και οι συνεργάτες του μελετούσαν το προφίλ των μαθητών του κολεγίου της Ανατολικής Ακτής, με την έγκριση του θεσμικού συμβουλίου του Χάρβαρντ και εν γνώση της διοίκησης του κολεγίου, αλλά εν αγνοία των μαθητών. Οι ερευνητές των πανεπιστημίων Χάρβαρντ και U.C.L.A., μεταξύ άλλων, πραγματοποιούν έρευνα σχετικά με την θεωρία της τριαδικής εξίσωσης, η οποία εξετάζει το κατά πόσο οι φίλοι ενός ατόμου είναι και μεταξύ τους φίλοι.

«Την τριαδική εξίσωση εισήγαγε πρώτος ο Γερμανός κοινωνιολόγος Τζορτζ Σίμελ, 100 χρόνια πριν», δηλώνει ο δρ Χριστάκης. «Ανέλυσε τη θεωρία του 100 χρόνια πριν, αλλά δεν είχε τα στοιχεία. Σήμερα έχουμε πρόσβαση στα απαιτούμενα στοιχεία», προσθέτει.