Toυ Κωστα Δεληγιαννη

Αν «μία εικόνα αξίζει χίλιες λέξεις», όπως υποστηρίζει η γνωστή κινεζική παροιμία, στην κάλυψη της ειδησεογραφίας φαίνεται πως αξίζει πολύ περισσότερο. Πόσοι από εμάς δεν θυμούνται, για παράδειγμα, εκείνη τη φωτογραφία με τον αρχηγό της νοτιοβιετναμέζικης αστυνομίας να εκτελεί εν ψυχρώ έναν Βιετκόνγκ, ακόμη κι αν έχουμε ξεχάσει κάθε άλλο ιστορικό στοιχείο γύρω από τον πόλεμο του Βιετνάμ; Κι αν μέχρι πρόσφατα τέτοιες φωτογραφίες προέρχονταν αποκλειστικά από επαγγελματίες φωτορεπόρτερ, σήμερα, δυνητικά, όλοι μας θα μπορούσαμε ως αυτόπτες μάρτυρες να αποτυπώσουμε ανάλογα συγκλονιστικά στιγμιότυπα, χρησιμοποιώντας απλώς το κινητό μας τηλέφωνο.

Αλλωστε, δεν είναι τυχαίο πως τα τελευταία χρόνια πολλαπλασιάζονται τα ντοκουμέντα που προέρχονται από απλούς περαστικούς, τους «πολίτες-φωτορεπόρτερ» όπως τους αποκαλούν πολλοί. Στη βομβιστική επίθεση στο Λονδίνο το 2005, π. χ., δεν χρειάστηκαν περισσότερα από λίγα λεπτά πριν δεκάδες συγκλονιστικές εικόνες από τα κινητά τηλέφωνα πολλών επιβατών του μετρό αναρτηθούν στη δημοσιογραφική ιστοσελίδα της Yahoo!. Με τη διαφορά ότι, καθώς δεν προέρχονται από επαγγελματίες, δεν είναι και απαραίτητα αξιόπιστες: ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι φωτογραφίες που δημοσιεύθηκαν σε γερμανικές, αυστραλιανές και καναδικές εφημερίδες μία ημέρα μετά το καταστροφικό τσουνάμι στην Ινδονησία και οι οποίες, μερικά 24ωρα αργότερα, αποδείχθηκε πως προέρχονταν από την υπερχείλιση ενός ποταμού στην Κίνα...

Γι’ αυτό και το τελευταίο διάστημα κερδίζουν συνεχώς έδαφος site τα οποία προορίζονται να διαδραματίσουν τον ρόλο του ενδιάμεσου κρίκου ανάμεσα στους «πολίτες-φωτορεπόρτερ» και στα δημοσιογραφικά δίκτυα, ελέγχοντας το οπτικό υλικό πριν αυτό χρησιμοποιηθεί σε πρωτοσέλιδα ή δελτία ειδήσεων. Λειτουργώντας ουσιαστικά σαν φωτογραφικά πρακτορεία για ερασιτέχνες, ιστότοποι σαν το City Journalist, το Demotix ή το Citizenside επιτρέπουν σε οποιονδήποτε πολίτη να «ανεβάσει» τις φωτογραφίες του, αναλαμβάνοντας εκείνοι να τις διοχετεύσουν στους μεγαλύτερους ειδησεογραφικούς ομίλους του κόσμου.

Οι ειδησεογραφικοί όμιλοι βεβαιώνονται πως αυτά τα ντοκουμέντα είναι όντως αυθεντικά, αφού κάθε ένα από αυτά τα «πρακτορεία για ερασιτέχνες φωτογράφους» χρησιμοποιεί ειδικές τεχνικές ώστε να πιστοποιήσει πως όχι μόνον οι εικόνες δημιουργήθηκαν την ημέρα και την ώρα που δηλώνει ο ιδιοκτήτης τους, αλλά και ότι δεν έχουν υποστεί ηλεκτρονική επεξεργασία. Μάλιστα, το λογισμικό που έχει αναπτύξει το Citizenside προσδιορίζει το μοντέλο της φωτογραφικής μηχανής που χρησιμοποιήθηκε, την αυθεντική ανάλυση των εικόνων, ενώ μπορεί να διασταυρώνει αυτόματα την ιντερνετική διεύθυνση από την οποία αναρτήθηκαν, με το γεωγραφικό σημείο όπου υποτίθεται ότι «τραβήχτηκαν». Οταν υπάρχουν υποψίες πως οι φωτογραφίες είναι πλαστές, τότε το λογισμικό ειδοποιεί αυτόματα τους υπεύθυνους του πρακτορείου, ώστε αυτοί να επικοινωνήσουν τηλεφωνικά με τον αποστολέα. Αυτές οι ασφαλιστικές δικλίδες φαίνεται να δικαιολογούν το γεγονός ότι εκατοντάδες εφημερίδες και τηλεοπτικοί σταθμοί χρησιμοποιούν τις συγκεκριμένες ιστοσελίδες για να αναζητήσουν φωτογραφικά στιγμιότυπα από αυτόπτες μάρτυρες σημαντικών ειδήσεων, παρ’ όλο που καμία από αυτές τις υπηρεσίες δεν ξεπερνάει τα τρία χρόνια λειτουργίας. Ετσι, φωτογραφίες από το Demotix έχουν γίνει εξώφυλλο στους New York Times, την El Pais και τον Guardian, ενώ στιγμιότυπα από χρήστες του Citizenside έχουν δημοσιευθεί στο γαλλικό περιοδικό Le Point, αλλά και στις επίσης γαλλικές εφημερίδες Liberation και Le Figaro.

Παρ’ όλο που σε όλες αυτές τις περιπτώσεις προβλέπεται αμοιβή γι’ αυτόν που απαθανάτισε την εικόνα –και χρηματική προμήθεια για το πρακτορείο, στην οποία βασίζονται τα έσοδά του– πολύ σπάνια αυτό το ποσό ξεπερνάει μία υποτυπώδη αποζημίωση. Αντίθετα, φαίνεται πως το κίνητρο για όσους «πολίτες φωτορεπόρτερ» αναρτούν τις εικόνες τους σε αυτά τα site είναι πως με αυτόν τον τρόπο αυξάνουν τις πιθανότητες να βρουν πρόσβαση σε κάποιο έντυπο ευρείας κυκλοφορίας ή σε κάποιον τηλεοπτικό σταθμό υψηλής τηλεθέασης. Κίνητρο που, όπως όλα δείχνουν, είναι αρκετό: ήδη το Citizenside αριθμεί 35.000 μέλη, κυρίως από γαλλόφωνα κράτη, τη στιγμή που το Demotix χρησιμοποιούν 5.600 ερασιτέχνες από 120 χώρες.

Μπορεί τέτοια ντοκουμέντα από απλούς πολίτες να περιθωριοποιήσουν τους κλασικούς φωτορεπόρτερ; «Οι εικόνες που διακινούμε δεν είναι ανταγωνιστικές ως προς το συμβατικό φωτορεπορτάζ, αλλά μία καινούργια πηγή πληροφορίας», απαντούσε πριν από λίγο καιρό ο ιδρυτής του Citizenside, Matthieu Stefani, σε συνέντευξή του, υποστηρίζοντας πως όποιος έχει μία κάμερα στα χέρια δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε φωτορεπόρτερ. Εξάλλου, τόνισε, αυτή η συμπληρωματικότητα φαίνεται και από το γεγονός ότι το Citizenside ανήκει κατά 30% στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων AFP, το οποίο προμηθεύει με φωτογραφίες μερικά από τα μεγαλύτερα έντυπα σε όλο τον κόσμο.

Αντίθετα, περισσότερο έρχονται να καλύψουν το κενό που δημιουργείται από το αυτονόητο. Δηλαδή, ότι συχνά ένας επαγγελματίας φωτογράφος δεν βρίσκεται από την πρώτη στιγμή στο σημείο όπου εξελίσσεται ένα σημαντικό γεγονός. Και σε μία εποχή όπου χάρη στο Διαδίκτυο η δημοσίευση της είδησης γίνεται μέσα σε λίγα λεπτά, αυτά τα ντοκουμέντα μπορούν να προσφέρουν άμεση φωτογραφική κάλυψη.