Του Ματθαιου Τσιμιτακη

Η διεύθυνση του υπολογιστή μας είναι προσωπικό δεδομένο που πρέπει να προστατεύεται ή όχι; Για πόσο διάστημα θα πρέπει οι εταιρείες του Ιντερνετ να διατηρούν στα αρχεία τους στοιχεία σχετικά με τις σελίδες που επισκεπτόμαστε και για πόσο καιρό οι εταιρείες τηλεφωνίας να αρχειοθετούν τις κλήσεις που κάνουμε; Θέλετε να γνωρίζετε ποιες εταιρείες εκθέτουν σε κίνδυνο τα προσωπικά σας δεδομένα και ποιες όχι; Και τέλος, θέλετε η αστυνομία να ανατρέχει εύκολα στα στοιχεία σας προκειμένου να συνθέσει τον ψηφιακό σας φάκελο ή όχι; Ερωτήματα ουσιώδη που αφορούν στη «δημόσια και ιδιωτική εικόνα» όλων μας, στην εποχή της ταχύτατης πρόσβασης και ανταλλαγής πληροφοριών. Την προσεχή Τρίτη, το Ευρωκοινοβούλιο ψηφίζει μια νέα οδηγία για τα δικαιώματα των Ευρωπαίων πολιτών στα δίκτυα και τις τηλεπικοινωνίες, ορίζοντας παράλληλα πώς μεταφράζονται οι κοινές ευρωπαϊκές αξίες στη γλώσσα των υπολογιστών και των τηλεπικοινωνιών. Η Γηραιά Ηπειρος υπογράφει μια ιστορική, ηλεκτρονική σελίδα…

«Θα λανσάρω μία υπηρεσία όπου θα παραχωρώ δωρεάν στους χρήστες ένα μοντέρνο και τεχνολογικά προηγμένο κινητό τηλέφωνο με τη δυνατότητα απεριόριστων δωρεάν κλήσεων και SMS. Το μόνο που ζητώ σε αντάλλαγμα είναι να μπορώ να στέλνω στη συσκευή αυτή διαφημίσεις» διακηρύσσει το blog adeligia.net

«Για να το πετύχω όμως, θα πρέπει να έχω πλήρη πρόσβαση σε όλες τις συνομιλίες όπως και στο κείμενο των μηνυμάτων. Για να μην ανησυχήσει κανείς, ενημερώνω προκαταβολικά ότι δεν θα κρυφακούει άνθρωπος τη συνομιλία, ούτε θα διαβάζει ένα ένα τα μηνύματα. Θα τα «σκανάρει» υπολογιστής, ο οποίος και θα επιλέγει στη συνέχεια να στείλει την κατάλληλη διαφήμιση στο κινητό. Σύμφωνοι;» Αν η απάντησή σας είναι όχι, σκεφτείτε το ξανά. Αυτό ακριβώς κάνουμε στο Διαδίκτυο και τις τηλεπικοινωνίες. Και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο το φετινό βραβείο του Μεγάλου Αδερφού (Big Brother) δόθηκε στον… απλό χρήστη του Διαδικτύου. Το βραβείο απονέμουν κάθε χρόνο οι μη κυβερνητικές οργανώσεις προστασίας των ατομικών δικαιωμάτων στην Ολλανδία, με σκοπό να ευαισθητοποιήσουν την κοινή γνώμη σε ζητήματα προσωπικών δεδομένων. Στην εποχή του web 2.0, του Ιντερνετ υψηλής ταχύτητας, αλλά και της νέας κινητής τηλεφωνίας, το «τσουνάμι πληροφοριών» που όλοι παράγουμε κάθε μέρα, δημιουργεί δυνατότητες ελέγχου και χειραγώγησης των πολιτών από εταιρείες και κρατικές υπηρεσίες ασφαλείας εγείροντας σοβαρά ερωτήματα για τις ελευθερίες και τη λειτουργία της ίδιας της δημοκρατίας.

- Το 2002 η Ευρωπαϊκή Ενωση εξέδωσε ένα «πακέτο» πέντε οδηγιών (Telecoms Package) που ρύθμιζε τα βασικά δικαιώματα και υποχρεώσεις εταιρειών, κρατών, καταναλωτών και πολιτών στο Διαδίκτυο και τις ψηφιακές τεχνολογίες (τηλεπικοινωνίες, κινητή τηλεφωνία κ.ά.). Μεταξύ άλλων οι καταναλωτές απέκτησαν το δικαίωμα να διατηρούν τον τηλεφωνικό τους αριθμό, ασχέτως του τηλεπικοινωνιακού φορέα με τον οποίο συμβάλλονται, ρυθμίστηκε το ζήτημα των συμβολαίων που συνάπτουν με τους παρόχους υπηρεσιών τηλεπικοινωνιών, εξετάστηκε για πρώτη φορά το ενδεχόμενο ανταλλαγής δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα με άλλα κράτη όπως οι ΗΠΑ κ.ά.

- Το 2006, μια νέα οδηγία όριζε ότι οι πάροχοι υπηρεσιών σύνδεσης στο Ιντερνετ και οι εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε αυτό, καταγράφοντας τις προτιμήσεις των χρηστών, θα πρέπει να διατηρούν αρχεία με την κίνηση «καθενός» για 18 μήνες ώστε να μπορούν να ανατρέξουν σε αυτά οι υπηρεσίες ασφαλείας προκειμένου να εντοπίσουν τη διάπραξη σοβαρών εγκλημάτων.

Προσπαθώντας να εκσυγχρονίσει τις οδηγίες της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έδωσε στη δημοσιότητα τον περασμένο Μάιο ένα κείμενο αναθεώρησης του «πακέτου για τις τηλεπικοινωνίες» (Telecoms Package). Από τότε και ώς τα τέλη Σεπτεμβρίου, οπότε θα υιοθετηθεί το τελικό κείμενο, μια σειρά από εταιρείες, μη κυβερνητικές οργανώσεις υπεράσπισης δικαιωμάτων και πολιτικοί έχουν εμπλακεί σε ένα σκληρό παζάρι προκειμένου να βρουν τη σωστή ισορροπία ανάμεσα στις «κοινές αξίες» της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ήτοι την ελευθερία έκφρασης και δράσης, την ασφάλεια πολιτών και δεδομένων, την προστασία των καταναλωτών, αλλά και τη δυνατότητα των εταιρειών να χρησιμοποιούν προσωπικά δεδομένα προκειμένου να αναπτύσσουν χρήσιμες υπηρεσίες… 

Μερικά από τα σοβαρότερα ζητήματα που εξετάζονται αυτές τις ημέρες είναι εάν η μοναδική διεύθυνση ενός υπολογιστή (IP address) πρέπει να θεωρείται προσωπικό δεδομένο ή όχι, εάν θα πρέπει να ειδοποιούνται οι χρήστες κάθε φορά που απειλούνται τα δεδομένα τους στο Διαδίκτυο χωρίς οι ίδιοι να το γνωρίζουν, εάν θα αποκτήσουν οι εταιρείες διαχείρισης πνευματικών δικαιωμάτων τη δυνατότητα να ελέγχουν προκαταβολικά την κίνηση στο Διαδίκτυο με στόχο να εντοπίζουν όσους παράνομα «κατεβάζουν» μουσική ή ταινίες, αλλά και πώς θα υλοποιείται η ανταλλαγή δεδομένων με άλλα κράτη, όπως για παράδειγμα τις ΗΠΑ. Αυτό που κυρίως απασχολεί τους ευρωβουλευτές, όμως, είναι η δυνατότητα των κρατικών υπηρεσιών να διαθέτουν και να χρησιμοποιούν αυτά τα δεδομένα.

 Προσπαθώντας να σκιαγραφήσει την κατάσταση που δημιουργείται σήμερα, η μη κυβερνητική οργάνωση Statewatch δανείζεται ένα απόσπασμα κειμένου της τελευταίας πορτογαλικής προεδρίας: «Κάθε αντικείμενο που χρησιμοποιεί ο πολίτης, κάθε συναλλαγή που πραγματοποιεί και κάθε μέρος που επισκέπτεται θα καταγράφεται σε ένα λεπτομερή ψηφιακό φάκελο. Αυτό θα γεννήσει έναν πλούτο πληροφοριών για τις δημόσιες υπηρεσίες ασφαλείας και θα δημιουργήσει τεράστιες ευκαιρίες για πιο αποτελεσματικές και παραγωγικές ενέργειες προστασίας της δημόσιας ασφάλειας».

«Είναι οι πολίτες που νομιμοποιούνται να παρακολουθούν τη σκέψη και την πράξη των κυβερνήσεών τους όχι το αντίθετο, γιατί τότε καταλύεται η έννοια της δημοκρατίας. Το ίδιο και με τις εταιρείες, μιας και συναλλασσόμαστε μαζί τους πιο συχνά από ό,τι με τις Αρχές. Επιπλέον όμως, τα δεδομένα που διαθέτουν αυτές οι εταιρείες όλο και περισσότερο προσπαθούν και μπορούν να τα αποκτούν οι κυβερνήσεις. Δεν μπορεί όμως να είναι οι αστυνομίες και οι ισχυροί αυτοί που θα αποφασίζουν τι δεδομένα θα έχουν στη διάθεσή τους και τι όχι» λέει στην «Κ» ο κ. Σταύρος Λαμπρινίδης, ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ και εισηγητής της σοσιαλιστικής ομάδας του Ευρωκοινοβουλίου σε θέματα προστασίας της ιδιωτικότητας.

Κατά την επίσκεψη των Ελλήνων blogger την περασμένη εβδομάδα στην έδρα του Ευρωκοινοβουλίου, η Ολλανδή ευρωβουλευτής των φιλελευθέρων Σόφι Ινβελτ, απευθυνόμενη προς αυτούς, υπεραμύνθηκε  του δικαιώματος στην ιδιωτικότητα λέγοντας χαρακτηριστικά: «Αν δεν έχεις τίποτα να κρύψεις, τότε πιθανότατα δεν έχεις ζωή. Η έννοια της ιδιωτικότητας μεταλλάσσεται ανάλογα με τον χρόνο και την κουλτούρα της κάθε κοινωνίας, αλλά τώρα μιλάμε για τη δυνατότητα του πολίτη να μπορεί αυτός να ελέγχει τις κυβερνήσεις και τις πάσης φύσεως εξουσίες και όχι το αντίστροφο. Μιλάμε δηλαδή για την ποιότητα της δημοκρατίας μας στην εποχή της πληροφορίας».