Tης Τανιας Γεωργιοπουλου

«Mια πολιτική δήλωση δεν μπορεί να εγγυηθεί την ασφάλειά μας». Η φράση αυτή κατά τη διάρκεια της διάσκεψης, που ειπώθηκε από την πλευρά του εκπροσώπου της συμμαχίας των νησιωτικών χωρών που βυθίζονται λόγω των κλιματικών αλλαγών, φανερώνει το πραγματικό διακύβευμα των διαπραγματεύσεων στην Κοπεγχάγη. Η άνοδος της θερμοκρασίας, η αύξηση του επιπέδου της θάλασσας, οι πάγοι στην Ανταρκτική που λιώνουν, όλα τα φαινόμενα που καταδεικνύουν την κλιματική αλλαγή, δεν πρόκειται να περιμένουν να συνεννοηθούμε και να λάβουμε αποφάσεις κάπου, κάποτε. Ούτε θα «ξεγελαστούν» από τις μεγαλόστομες άκρως διπλωματικές δήθεν «δεσμεύσεις». Για πρώτη φορά το ανθρώπινο είδος χρειάζεται να αντιμετωπίσει συλλογικά, συντεταγμένα και με συνέπεια ένα παγκόσμιο πρόβλημα, αυτό της κλιματικής αλλαγής. Κυρίως όμως θα πρέπει να το αντιμετωπίσει άμεσα. Και αν οι κάτοικοι του Τουβαλού ή άλλων νησιών που θα πνιγούν δεν μπορούν να συγκινήσουν, το οικονομικό κόστος των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής εκτιμάται πραγματικά τρομακτικό. Δυστυχώς, η αισιοδοξία μόνο σε επίπεδο πολιτικών δηλώσεων θα μπορούσε να υιοθετηθεί. Χαρακτηριστικά το Πρωτόκολλο του Κιότο, το οποίο περιείχε δεσμεύσεις μειώσεων ρύπων μόνο για 37 ανεπτυγμένες χώρες και χρειάστηκαν 8 χρόνια από την υπογραφή του για να τεθεί σε ισχύ. Στην Κοπεγχάγη έπρεπε να συνεννοηθούν 192 κράτη....

- Πόσοι και ποιοι συμμετείχαν στη διάσκεψη (Διάσκεψη των Μερών) στην Κοπεγχάγη (7-18 Δεκεμβρίου);

- Συμμετείχαν 119 αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων, γεγονός που αναδεικνύει τη συγκεκριμένη διάσκεψη σε μία από τις μεγαλύτερες που έχουν γίνει ποτέ και σίγουρα τη μεγαλύτερη εκτός Νέας Υόρκης. Οι χώρες που συμμετείχαν αντιπροσωπεύουν το 89% του παγκόσμιου ΑΕΠ, το 82% του παγκόσμιου πληθυσμού και το 86% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Επίσης στη διάσκεψη συμμετείχαν οι 20 μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου και οι 15 χώρες που είναι υπεύθυνες για το μεγαλύτερο ποσοστό εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

- Πώς φτάσαμε από το Κιότο στην Κοπεγχάγη;

- Στο Κιότο το 1997 έπειτα από μαραθώνιες συζητήσεις που διήρκεσαν ένα δεκαήμερο υπογράφηκε το διάσημο πρωτόκολλο που προέβλεπε ότι τα ανεπτυγμένα κράτη (37 συγκεκριμένα) θα έπρεπε να μειώσουν συνολικά τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά 5,2% σε σχέση με τα επίπεδα του 1990 για την περίοδο 2008-2012. Το πρωτόκολλο τέθηκε σε ισχύ το 2005 μετά την υπογραφή του και από τη Ρωσία.

Από τότε έως τη συνάντηση στην Κοπεγχάγη το 2009 πραγματοποιήθηκαν 11 συναντήσεις της Διάσκεψης των Μερών στο Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, αρχικά για την εξειδίκευση των μέτρων που περιλαμβάνονταν στο πρωτόκολλο του Κιότο και έπειτα προκειμένου να οριστικοποιηθεί τι μέλλει γενέσθαι μετά το 2012, οπότε και θα λήξει η ισχύς του Πρωτοκόλλου του Κιότο.

- Ποια ήταν η πρόταση της Ευρωπαϊκής Ενωσης;

- Η συμφωνία 20-20-20. Δηλαδή 20% μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (με σημείο αναφοράς τις εκπομπές ρύπων το 1990) έως το 2020 και ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε ποσοστό 20%. Η Ε.Ε. ήταν αρχικά διατεθειμένη να προχωρήσει σε μεγαλύτερη μείωση εκπομπών της τάξης του 30% με την προϋπόθεση διεθνούς παγκόσμιας συμφωνίας. Επίσης περαιτέρω μείωση για την Ε.Ε. 80-95% έως το 2050, δηλαδή πρακτικά τη δημιουργία μιας καθαρής από εκπομπές άνθρακα οικονομίας.

Ακόμα περιελάμβανε

- Τη λειτουργία συστήματος μέτρησης, επαλήθευσης και παρακολούθησης των δράσεων και μέτρων για τη μείωση των ρύπων.

- Τον τερματισμό έως το 2020 της αποψίλωσης των δασών στις αναπτυσσόμενες χώρες.

- Την εγκαθίδρυση ορίων εκπομπής ρύπων στις αερομεταφορές (10% με έτος αναφοράς το 2005) και στη ναυτιλία (20%) με την προϋπόθεση όμως ότι στον τομέα αυτό θα υπάρξει παγκόσμια συμφωνία. 

- Ποια ήταν η πρόταση των ΗΠΑ;

- Πρότειναν τη μείωση των εκπομπών τους 17% έως το 2020 σε σύγκριση με το 2005. Η Ε.Ε. έχει προτείνει μείωση των εκπομπών 20% σε σχέση όμως με τα επίπεδα του 1990. Σε αυτό το πλαίσιο εκτιμάται ότι η πρόταση των ΗΠΑ προβλέπει μείωση της τάξης του 4%.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το Πρωτόκολλο του Κιότο για τις ΗΠΑ προέβλεπε μείωση της τάξης του 7% έως το 2010 σε σύγκριση με το 1990, σύμβαση που βέβαια δεν υπογράφηκε ποτέ από τις ΗΠΑ, αν και η χώρα είχε συμμετάσχει στις διαπραγματεύσεις για τη διαμόρφωσή του.

- Ποια είναι η στάση της Κίνας και της Ινδίας;

- Στην αρχή της διάσκεψης οι δύο χώρες βρίσκονταν στο ίδιο μπλοκ μαζί με τη Ν. Αφρική και τη Βραζιλία. Ωστόσο δεν εμφανίζονταν πάντα με ενιαία θέση. Σταδιακά η Κίνα εμφανίστηκε αδιάλλακτη όσον αφορά τις μειώσεις ρύπων και κυρίως την «παρέμβαση» και τον έλεγχο της διεθνούς κοινότητας στα μέτρα που προτίθεται να λάβει.

Η Κίνα αρχικά είχε ανακοινώσει ως στόχο μείωσης 40-45% έως το 2020 σε σχέση με τα επίπεδα του 2005, της έντασης άνθρακα, όπου η «ένταση άνθρακα» είναι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα ανά μονάδα παραγόμενου Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος. Είναι φανερό ότι για μια χώρα με ραγδαία οικονομική ανάπτυξη το ΑΕΠ θα αυξάνεται συνεχώς, με αποτέλεσμα η μείωση να μην είναι δυνατόν να μετρηθεί. Η Ινδία την πρώτη εβδομάδα της διάσκεψης ανακοίνωσε επίσης στόχο μείωσης 20-25%. Καμία από τις δύο χώρες στην πραγματικότητα δεν φάνηκε διατεθειμένη να συμμετέχει στη δραστική μείωση των ρύπων με την αιτιολογία ότι έχουν δικαίωμα στην ανάπτυξη όπως και οι πλούσιες χώρες, οι οποίες άλλωστε ευθύνονται για την κλιματική αλλαγή.

- Χρηματοδότηση αναπτυσσόμενων χωρών το κομβικό σημείο των διαπραγματεύσεων.

- Οι αναπτυγμένες χώρες ζητούν ανταλλάγματα για να εγκαταλείψουν το δικαίωμά τους στη ρύπανση αλλά και για να χρηματοδοτήσουν δράσεις «πράσινης ανάπτυξης» εφόσον το κλίμα κινδυνεύει από την ανάπτυξη των... αναπτυγμένων χωρών. Επίσης κάποιες από αυτές χρειάζονται χρήματα προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής όπως τη δημιουργία φραγμάτων εξαιτίας της αύξησης του επιπέδου της θάλασσας.

Η Ε.Ε. είχε προτείνει χρηματοδότηση 22-50 δισ. ευρώ ετησίως συνεισφορά των κρατών για την περίοδο 2013-2020. Το σύνολο της προτεινόμενης χρηματοδότησης έφτανε τα 100 δισ. ευρώ.

Η πρόταση των ΗΠΑ διά στόματος της υπουργού Εξωτερικών Χίλαρι Κλίντον για χορήγηση 100 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως ως «κλιματική βοήθεια» προς τις αναπτυσσόμενες χώρες μέχρι το 2020 ήταν σαφώς χαμηλότερη, χωρίς επίσης να διευκρινίζει από πού θα προέρχονται οι πόροι. Επίσης έθετε ως όρο τη δέσμευση εκ μέρους των αναπτυσσόμενων χωρών -προφανώς φωτογραφίζοντας την Κίνα- για μείωση των εκπομπών και κάποιας μορφής παγκόσμιο έλεγχο.

- Η άποψη των επιστημόνων

- Αν συνεχίσουμε όπως σήμερα, είναι σίγουρο ότι μέσα στις επόμενες δεκαετίες η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη θα φτάσει τους 4-6 βαθμούς Κελσίου. Οι προτάσεις, πόσω μάλλον οι αποφάσεις που υπολείπονται κατά πολύ, δεν επαρκούν για να μείνουμε στους +2 βαθμούς Κελσίου που είναι ο στόχος.

- Πόσο κοστίζει η κλιματική αλλαγή;

- Στις 30 Οκτωβρίου 2006 δημοσιοποιήθηκε η έκθεση Στερν, την οποία είχε συντάξει ο οικονομολόγος σερ Νίκολας Στερν για λογαριασμό της βρετανικής κυβέρνησης, που εκτιμούσε το κόστος της αδράνειας απέναντι στην κλιματική αλλαγή στο 5-20% του ΑΕΠ. Το κόστος των μέτρων που πρέπει να λάβουμε αντίθετα είναι 1-2% του ΑΕΠ. Το 2008 ο κ. Στερν, μιλώντας στην «Κ», είχε τονίσει «είχα υποτιμήσει το κόστος της αδράνειας. Τα πράγματα είναι περισσότερο ανησυχητικά απ' ό,τι τα περιέγραψα δύο χρόνια πριν».