Του Πετρου Παπακωνσταντινου

Η ιστορία του ευρωπαϊκού σοσιαλισμού είναι διάσπαρτη με γερμανικά τοπωνύμια. Στην Κολωνία ξέσπασε, σχεδόν παράλληλα με το Παρίσι, το 1848, η δημοκρατική εξέγερση που πήρε γρήγορα χαρακτήρα πανηπειρωτικής επανάστασης. Στην Γκότα, το 1875, συγκροτήθηκε το πρώτο μαζικό σοσιαλιστικό κόμμα με συγχώνευση της αριστερής πτέρυγας των Μπέμπελ και Λίμπκνεχτ και της «δεξιάς» πτέρυγας του Λασάλ. Ηταν με αφορμή αυτό το συνέδριο που ο Μαρξ έγραψε το διάσημο έργο του «Κριτική του προγράμματος της Γκότα». Δεκαέξι χρόνια αργότερα, ένα άλλο συνέδριο - τομή των Γερμανών σοσιαλδημοκρατών στάθηκε αφορμή για να γράψει ένα ανάλογο έργο ο Φρίντριχ Ενγκελς, υπό τον τίτλο «Κριτική του προγράμματος της Ερφούρτης».

Στο Ράιχσταγκ τελειώνει, τον Αύγουστο του 1914, η εποχή της αθωότητας για την ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία, όταν το αδιαμφισβήτητο κόμμα - οδηγός της, το γερμανικό SPD, ψηφίζει υπέρ των στρατιωτικών δαπανών, θυσιάζοντας τον «προλεταριακό διεθνισμό» στον βωμό των συμφερόντων του Ράιχ, στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στο Βερολίνο, τον Ιανουάριο του 1919, η κυβέρνηση των σοσιαλδημοκρατών Εμπερτ και Νόσκε συντρίβει τη βραχύβια επανάσταση των γερμανικών Σοβιέτ και δολοφονεί τους χθεσινούς της συντρόφους, Ρόζα Λούξεμπουργκ και Καρλ Λίμπκνεχτ. Οταν έσβησαν οι καπνοί των αποτυχημένων επαναστάσεων και των δύο παγκοσμίων πολέμων, ήταν η Φρανκφούρτη που φιλοξένησε, το 1951, τη νεκρανάσταση της Σοσιαλιστικής Διεθνούς. Οκτώ χρόνια αργότερα, στο Μπαντ- Γκόντεσμπεργκ, το SPD απαρνήθηκε και στο πρόγραμμά αυτά που είχε εγκαταλείψει πολύ νωρίτερα στην πράξη, αντικαθιστώντας τον Μαρξ με τον Κέινς και τον σοσιαλισμό με την «κοινωνική δημοκρατία της αγοράς».

Την περασμένη Κυριακή, μία ακόμη γερμανική πόλη, το βιομηχανικό Αμβούργο, φιλοξένησε ένα άλλο συνέδριο του SPD με ισχυρό συμβολισμό. Για πρώτη φορά μετά μισό αιώνα, το ιστορικό κόμμα επανέφερε ως στρατηγικό του στόχο τον «δημοκρατικό σοσιαλισμό». Η οικονομική παγκοσμιοποίηση, που μέχρι χθες αντιμετωπιζόταν περίπου ως φυσικό φαινόμενο, αναπόδραστο και δυνητικά επωφελές, όπως μια παλίρροια που ανυψώνει όλες τις βάρκες, μετονομάστηκε σε «παγκόσμιο καπιταλισμό, υπό την ηγεμονία του νεοφιλελευθερισμού». Το χρηματιστικό κεφάλαιο στιγματίστηκε και τα κερδοσκοπικά hedge funds προσομοιώθηκαν με «ακρίδες» και λοιπές πληγές των Φαραώ. Οι δύο μεγάλοι Γερμανοί θεωρητικοί, τα αγάλματα των οποίων εξακολουθούν να βρίσκονται στην πλατεία Μαρξ - Ενγκελς του (ανατολικού) Βερολίνου, ανέκτησαν μέρος της παλιάς τους αίγλης, με το πρόγραμμα του SPD να τονίζει τα γόνιμα στοιχεία στη «μαρξιστική ανάλυση του καπιταλισμού».

Αλλόκοτα, σε πρώτη ματιά, πράγματα για μια χώρα όπου γράφτηκε η ληξιαρχική πράξη θανάτου του «υπαρκτού σοσιαλισμού» με την πτώση του Τείχους, το 1989. Κάτι που δεν παρέλειψε να υπενθυμίσει σκωπτικά η προερχόμενη από την Ανατολική Γερμανία Αγκελα Μέρκελ, δηλώνοντας, με αφορμή το συνέδριο του Αμβούργου: «Δεν χρειαζόμαστε επιστροφή στον σοσιαλισμό - είχαμε αρκετό από αυτό το πράγμα επί... Λαϊκής Δημοκρατίας»! Ακόμη περισσότερο απροσδόκητη είναι η αριστερή «αναπαλαίωση» ενός κόμματος το οποίο συμμετέχει σε κυβέρνηση Μεγάλου Συνασπισμού με τη γερμανική... Δεξιά! Ενός κόμματος, το οποίο επί Γκέρχαρντ Σρέντερ, θεμελίωσε, μαζί με τους «Νέους Εργατικούς» του Τόνι Μπλερ, τη δεξιόστροφη στρατηγική του «Τρίτου Δρόμου- Νέου Κέντρου».