Του Σταύρου Τζίμα

Ανησυχητική κινητικότητα παρατηρείται στο τρίγωνο της αστάθειας, Σκόπια – Κόσοβο – Νότια Σερβία. Στο Κόσοβο οι δολοφονίες των Σέρβων τείνουν να καταστούν καθημερινό φαινόμενο, στο Πρέσεβο και το Μπουγιάνοβατς καταγράφονται ύποπτες μετακινήσεις Aλβανών με στόχο τη δημογραφική αλλοίωση χωριών και κωμοπόλεων και στις αλβανοκρατούμενες περιοχές της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας έκαναν την επανεμφάνισή τους ένοπλοι του Αλβανικού Εθνικού Στρατού, με απαγωγές αστυνομικών και βομβιστικές επιθέσεις εναντίον κυβερνητικών στόχων.

Βρισκόμαστε ενώπιον μιας νέας αναταραχής στα εύφλεκτα Δυτικά Βαλκάνια, με κίνδυνο αναζωπύρωσης των ενόπλων συγκρούσεων που θα οδηγούσαν στην αποσταθεροποίηση, και ενδεχομένως στην κατάρρευση του ούτως ή άλλως εύθραυστου status quo της περιοχής;

Οπωσδήποτε είναι πολύ πρόωρο να ισχυριστεί κανείς κάτι τέτοιο. Οι συνθήκες δεν είναι οι ίδιες με εκείνες που οδήγησαν στην αλβανική εξέγερση στο Κόσοβο και στην Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας. Ούτε η διεθνής κοινότητα έχει καμιά διάθεση να ανεχθεί και πολύ περισσότερο να ενθαρρύνει εθνικιστικούς λεονταρισμούς των Aλβανών, που δεν πρόκειται να ησυχάσουν εάν δεν ικανοποιηθεί ο στόχος της ανεξαρτησίας του Κοσόβου. Η ατζέντα, άλλωστε, της Ουάσιγκτον και των Βρυξελλών είναι υπερπλήρης, με το ενδιαφέρον να επικεντρώνεται ασυζητητί στη Μέση Ανατολή και την υψηλή διπλωματία να ενεργοποιείται στον άξονα Παλαιστίνη – Ιράκ – Ιράν.

Για τον διεθνή παράγοντα οι βαλκανικές υποθέσεις έχουν πάψει να βρίσκονται στις υψηλές προτεραιότητες, με τον Χαβιέ Σολάνα να σπεύδει να προλάβει τα χειρότερα κάθε φορά που ανακύπτει ένα πρόβλημα. Ομως οι ισορροπίες, στις οποίες στηρίζεται η επιβληθείσα από τη Δύση ειρήνη, εξακολουθούν να παραμένουν εύθραυστες και ο κίνδυνος γεγονότα και επεισόδια όπως αυτά στο Κουμάνοβο με τους ένοπλους Aλβανούς να ταμπουρώνονται στα χωριά διεκδικώντας «ελεύθερες ζώνες» και τους ομοεθνείς τους να δολοφονούν εν ψυχρώ παιδιά στο Κόσοβο, πολύ εύκολα μπορεί να δυναμιτίσουν την ηρεμία και να απειλήσουν την περιφερειακή σταθερότητα.

Η διεθνής διπλωματία σε Σκόπια, Βελιγράδι, Πρίστινα, παρακολουθεί με αυξημένο ενδιαφέρον και ανησυχία τα κρούσματα βίας στην ΠΓΔΜ, στο Κόσοβο και στη Νότια Σερβία, τα οποία δεν θεωρεί άσχετα μεταξύ τους. Συνδέει την αναταραχή με την επικείμενη έναρξη των συνομιλιών των Σέρβων του Βελιγραδίου και των Αλβανών του Κοσόβου, οι οποίες επιβλήθηκαν από τους ηγέτες της Ε.Ε. στη σύνοδο της Χαλκιδικής και εκτός απροόπτου θα αρχίσουν τον άλλο μήνα στις Βρυξέλλες.

Κανείς δεν είναι αισιόδοξος ότι μπορεί να προκύψει κάτι ουσιαστικό από αυτές τις συνομιλίες, πέραν του γεγονότος ότι οι δύο αντίπαλοι θα καθήσουν για πρώτη φορά μετά τον πόλεμο στο ίδιο τραπέζι για να κουβεντιάσουν ενδεχομένως θέματα της λεγόμενης χαμηλής πολιτικής. Για τα φλέγοντα ζητήματα, που είναι το μελλοντικό καθεστώς του Κοσόβου και η επιστροφή των χιλιάδων Σέρβων προσφύγων, ούτε λόγος. Οι Aλβανοί δεν συζητούν τίποτα άλλο εκτός από την ανεξαρτησία και αυτήν μόνο ως προς το πότε θα τους δοθεί, ενώ οι Σέρβοι δεν δέχονται κουβέντα γι’ αυτό διακηρύσσοντας ότι το Κόσοβο αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της Σερβίας.

Ομως η αίσθηση ότι η κατάσταση στο Κόσοβο δεν μπορεί να παραμείνει όπως είναι σήμερα, τείνει να γίνει πεποίθηση στις δυτικοβαλκανικές πρωτεύουσες αλλά και στη Δύση και τροφοδοτεί σκέψεις στη σερβική ηγεσία για ενδεχόμενη συζήτηση ακόμα και μιας διχοτόμησης, ως λιγότερο επώδυνης εξέλιξης από αυτήν της πλήρους απόσχισης. Οι συζητήσεις και τα σενάρια περί διχοτόμησης είναι οπωσδήποτε εις γνώσιν των Aλβανών που κάνουν τα πάντα, όχι να επιστρέψουν Σέρβοι πρόσφυγες στα σπίτια τους, αλλά να εγκαταλείψουν το Κόσοβο και αυτοί οι λιγοστοί που απέμειναν.

Σ’ ένα τέτοιο σχέδιο, κατατρομοκράτησης και φυγής δηλαδή, αποδίδει η σερβική πλευρά το μπαράζ των δολοφονιών ομοεθνών της τις τελευταίες εβδομάδες σε χωριά του Κοσόβου, μολονότι η πολιτική διοίκηση του ΟΗΕ στην Πρίστινα σπεύδει ύστερα από κάθε τέτοιο γεγονός να το χαρακτηρίσει, για προφανείς λόγους, «μεμονωμένο περιστατικό».

Οι όποιες εξελίξεις στο μελλοντικό καθεστώς του Κοσόβου δεν μπορεί να αφήσουν αδιάφορους τους Aλβανούς στην ΠΓΔΜ και τη νότια Σερβία, που ουδέποτε στην πραγματικότητα θεώρησαν οριστικό το status που επιβλήθηκε μετά τους πολέμους του 1999 και του 2001. Η τράπουλα μπορεί να ανακατευτεί επικίνδυνα εάν το Κόσοβο γίνει ανεξάρτητο κράτος και οι εμφανίσεις ένοπλων αλβανικών ομάδων στην Πρώην Γιουγκοσλαβική Μακεδονία, που πέραν πάσης αμφιβολίας έχουν ως ορμητήριο το Κόσοβο, προκαλεί ανησυχίες τόσο στην κυβέρνηση όσο και στις διπλωματικές αποστολές. Μολονότι καταβάλλονται προσπάθειες να κρατηθούν χαμηλά οι τόνοι, οι πάντες ομολογούν ότι η κατάσταση μπορεί να εξελιχθεί επικίνδυνα. Ο αυτοαποκαλούμενος Αλβανικός Εθνικός Στρατός δείχνει, μετά και τα τελευταία γεγονότα στο Κουμάνοβο, όπου ουσιαστικά κατέλαβε και κράτησε για κάμποσες ώρες τρία χωριά, ότι μπορεί να κινείται άνετα στις αλβανοκατοικούμενες περιοχές και να προβαίνει σε βομβιστικές επιθέσεις ακόμα και στην πόλη των Σκοπίων, όπως αυτή προσφάτως εναντίον του δικαστικού μεγάρου ή να απαγάγει αστυνομικούς.

Η επίσημη κυβερνητική εκδοχή γι’ αυτές τις ομάδες, με την οποία για την ώρα συντάσσονται προς τα έξω και οι Δυτικοί διπλωμάτες, κάνει λόγο για συμμορίες του οργανωμένου εγκλήματος, πλήρως αποϊδεολογικοποιημένες, οι οποίες πρέπει να αντιμετωπιστούν αμείλικτα από την αστυνομία. Τέτοιες αναλύσεις όμως γίνονταν και για τις ομάδες του UCK του Αλί Αχμέτι, το 2000, για να αποδειχθεί τελικά ότι επρόκειτο για μια οργανωμένη στρατιωτική επιχείρηση, που ήταν μεν διασυνδεδεμένη με το οργανωμένο έγκλημα, αλλά είχε και πολιτικούς στόχους.

«Οπωσδήποτε δεν πρέπει να υποβαθμίσουμε την παρουσία αυτών των ομάδων, αλλά δεν πρέπει να υπερβάλλουμε κιόλας. Σε κάθε περίπτωση δείχνει να είναι ένα εκρηκτικό μίγμα το οποίο ελπίζουμε να μην εξελιχθεί», δήλωνε χαρακτηριστικά στην «Κ» ο πρεσβευτής χώρας της Ε.Ε. στα Σκόπια.

Οι πληροφορίες που φτάνουν στις αρμόδιες υπηρεσίες στα Σκόπια κάνουν λόγο για μερικές δεκάδες –άλλες τους ανεβάζουν σε εκατοντάδες– ενόπλων, καλά οπλισμένων, που πηγαινοέρχονται στο Κόσοβο και είναι διασυνδεδεμένοι με το εμπόριο όπλων και ναρκωτικών, με διάφορους «κομαντάντε» να εμφανίζονται κατά καιρούς και να διακηρύσσουν εθνικοαπελευθερωτικούς στόχους. Ως πολιτικοί ηγέτες τους φέρονται ο πρόεδρος του εθνικιστικού κόμματος των Τιράνων «Κόμμα Εθνικής Ενότητας» Ινταγέτ Μπεκίρι, τον οποίο η αλβανική κυβέρνηση έχει χαρακτηρίσει ανεπιθύμητο λόγω ακριβώς των εξτρεμιστικών του δραστηριοτήτων και κάποιος Γκαφούρ Αμντούλι, κρατούμενος ήδη στις αλβανικές φυλακές για τον ίδιο λόγο.

Οι παλαιοί οπλαρχηγοί, με πρώτο τον μετριοπαθή, όπως αποδείχθηκε τελικά, Αλί Αχμέτι, αποκηρύσσουν τη δράση του «Αλβανικού Εθνικού Στρατού». Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο και με το άλλο μεγάλο αλβανικό κόμμα, αυτό του Αρμπέν Τζαφέρι, που έχοντας χάσει πολιτικά έδαφος από τον πρώην ηγέτη του UCK, αναπτύσσει ακραία ρητορική, αρνούμενο να καταδικάσει τις δολοφονίες και τις απαγωγές, ενώ δεν διστάζει να εγείρει ζητήματα ακόμα και απόσχισης των αλβανικών περιοχών από την ΠΓΔΜ.

Η δράση των ομάδων αυτών θα μπορούσε ενδεχομένως να περάσει ακόμα και απαρατήρητη, κατατασσόμενη στον κόσμο του λαθρεμπορίου και μόνο, εάν δεν εξακολουθούσε να κυριαρχεί η καχυποψία μεταξύ των δύο εθνοτήτων, περπατούσε ταχύτερα η συμφωνία της Αχρίδας και η εκκρεμότητα του Κοσόβου, το οποίο αποτελεί τον ψυχικό σύνδεσμο όλων των Aλβανών της περιοχής, είχε διευθετηθεί.