The New York Times

Μεγάλες εκτάσεις του τροπικού δάσους της Γουατεμάλας, που κάποτε υπήρξε κοιτίδα ενός από τους πιο σημαντικούς πολιτισμούς της Γης, αποψιλώνονται από τους βαρώνους των ναρκωτικών και τους κτηνοτρόφους. Πολλά τμήματα του καταφυγίου βιόσφαιρας των Μάγια, της μεγαλύτερης προστατευόμενης έκτασης στην Κεντρική Αμερική, καταστρέφονται από χιλιάδες άκληρων αγροτών που τα καταλαμβάνουν αυθαίρετα. Οι λαθροκυνηγοί, που κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου δεν τολμούσαν να κινηθούν, σήμερα πωλούν ελεύθερα την πραμάτεια τους.

Ο πρόεδρος της χώρας, Αλβάρο Κολόμ, φιλοδοξεί να μετατρέψει την περιοχή σε οικοτουριστικό προορισμό. Για να το επιτύχει, λένε οι αξιωματούχοι, θα πρέπει πρώτα να επιβάλλει το γράμμα του νόμου.

Το καταφύγιο, με έκταση ίση με το Νιού Τζέρσεϊ, καταλαμβάνει τα δύο τρίτα της περιοχής Πετέν και περιλαμβάνει τέσσερις εθνικούς δρυμούς αλλά και διαφορετικά καταφύγια για ιαγουάρους, πιθήκους–αράχνες και κόκκινους παπαγάλους. Δίπλα τους ναοί, χτισμένοι από τους Μάγια πριν από 2.600 χρόνια, ξεπηδούν από την πυκνή βλάστηση της ζούγκλας.

Ομως οι απειλές για το καταφύγιο είναι πολλές. Κάθε χρόνο οι λαθροκυνηγοί και βαρώνοι των ναρκωτικών αποψιλώνουν 130 χιλιάδες στρέμματα. Οι «καταληψίες» είναι κυρίως αγρότες που ζητούν γη για να στήσουν τα σπιτικά τους. Ο πληθυσμός της Πετέν έχει αυξηθεί από 25 χιλιάδες σε πεντακόσιες τη δεκαετία του 1970. Αναζητώντας έναν τρόπο να κερδίσουν τα προς το ζην, οι άνθρωποι αυτοί γίνονται πιόνια στα χέρια των ναρκεμπόρων. Συχνά λειτουργούν ως ένα είδος εμπροσθοφυλακής για τους διακινητές ναρκωτικών, εμποδίζοντας τις αρχές να πλησιάσουν ή καθαρίζοντας ολόκληρες εκτάσεις που τελικά περνούν στον έλεγχο των βαρώνων.

Η αποψίλωση του τροπικού δάσους προκάλεσε τη διάβρωση των εδαφών στο Γιατσιλάν, μια πόλη των Μάγια κοντά στα σύνορα με το Μεξικό, με αποτέλεσμα να πλημμυρίσουν οι ποταμοί και τα νερά να καταστρέψουν τους ναούς που έχουν κτιστεί από ευαίσθητα πετρώματα. Αλλά και η τέφρα από το κάψιμο των δασών δημιουργεί όξινη βροχή που καταστρέφει τα πανάρχαια μνημεία.

Το πρόγραμμα Κουάτρο Μπαλάμ, που ονομάστηκε έτσι από τα τέσσερα πρόσωπα του μύθου της δημιουργίας των Μάγια, θα δημιουργήσει ένα αρχαιολογικό πάρκο στον Νότο και μια αγροτοκτηνοτροφική ζώνη στον Βορρά.

Οι αρχές της Γουατεμάλας όντως κάνουν σημαντική πρόοδο απομακρύνοντας τους αγρότες καταπατητές. Ομως η κυβέρνηση είναι αδύναμη. Ολόκληρη την έκταση περιπολούν 600 στρατιώτες, αστυνομικοί και δασοφύλακες, κακοπληρωμένοι, απομονωμένοι και επιρρεπείς στα κελεύσματα των ναρκεμπόρων. Μάλιστα, ο κυβερνήτης της περιοχής κατηγορείται για ξέπλυμα μαύρου χρήματος, ενώ κάθε δασοφύλακας καλείται να προστατέψει 48 χιλιάδες στρέμματα ζούγκλας ολομόναχος.