Του Λουκα Tσουκαλη*

Η Ευρώπη των τελευταίων εξήντα χρόνων αποτελεί προϊόν αλλεπάλληλων συμβιβασμών με διαδικασίες χρονοβόρες και μάλλον δυσνόητες για τον απλό πολίτη, που όμως είχαν μέχρι πρόσφατα πολλά και εντυπωσιακά αποτελέσματα. Η ευρωπαϊκή ενοποίηση δεν είναι μια κούρσα ταχύτητας σε αυτοκινητόδρομο. Μάλλον με ανώμαλο δρόμο για ποδήλατο μοιάζει σε δύσκολες καιρικές συνθήκες. Πολλοί βαριούνται ή κουράζονται με τέτοιου είδους διαδρομές.

Η Ευρώπη πέρασε μια σοβαρή πολιτική κρίση στην προσπάθεια να μετατρέψει τις ιδρυτικές συνθήκες σε σύνταγμα. Στην προσπάθεια αυτή, ανακαλύψαμε ότι η νομιμοποιητική βάση της ευρωπαϊκής ενοποίησης είχε εξασθενήσει, ενώ οι διακρατικοί συμβιβασμοί στα μεγάλα θέματα γίνονταν κάθε μέρα και πιο δύσκολοι. Στη συνέχεια ήρθε και η οικονομική κρίση, το τέλος μιας εποχής. Οι κοινωνικές και πολιτικές επιπτώσεις της κρίσης μόλις τώρα αρχίζουν να διαγράφονται.

Φθάσαμε επιτέλους στην ολοκλήρωση της διαδικασίας επικύρωσης της Συνθήκης της Λισσαβώνας που τίθεται σε εφαρμογή την 1η Δεκεμβρίου. Το κείμενο δύσκολα διαβάζεται και ακόμη πιο δύσκολα εμπνέει. Προϊόν συμβιβασμού και αυτό, δίνει το μέτρο του πολιτικά εφικτού στην Ευρώπη του σήμερα. Βασικός στόχος της Συνθήκης ήταν (και είναι) η δημιουργία ενός πλαισίου για την αποτελεσματικότερη εκπροσώπηση της Ευρώπης σε έναν κόσμο που αλλάζει με ταχύτατους ρυθμούς, σε έναν κόσμο όπου η πολιτική ισχύς διαχέεται, η ηγεμονία των Ηνωμένων Πολιτειών (και της Δύσης γενικότερα) εξασθενεί, αλλά και σε έναν κόσμο όπου το μέγεθος μετράει πολύ. Αυτό το τελευταίο στοιχείο άρχισαν να το νιώθουν στο πετσί τους ακόμη και οι πρώην μεγάλες δυνάμεις της Ευρώπης. Ετσι εξηγείται και το αυξανόμενο ενδιαφέρον για μια κοινή ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική στο Λονδίνο και το Παρίσι.

Το πλαίσιο που δημιουργούν οι συνθήκες ή και τα συντάγματα χρειάζεται συγκεκριμένες πολιτικές και πρόσωπα για να αποδώσει καρπούς. Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που δόθηκε τόσο μεγάλη σημασία στην επιλογή των προσώπων που θα αναλάβουν πρώτοι τις ευθύνες του μόνιμου προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, καθώς και του ύπατου εκπροσώπου (του υπουργού Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ενωσης που δεν θέλει ή δεν τολμά ακόμη να πει το όνομά του). Αυτοί θα βάλουν την προσωπική τους σφραγίδα στη διαμόρφωση των νέων θεσμών.

Από την Πέμπτη το βράδυ ξέρουμε ποιοι θα είναι: ο Βέλγος πρωθυπουργός, Χέρμαν βαν Ρομπάι, στη θέση του προέδρου του Συμβουλίου, και η Βρετανίδα επίτροπος, Κάθριν Αστον, στη θέση της υπουργού Εξωτερικών. Η επιλογή του Βέλγου πρωθυπουργού ήταν αναμενόμενη. Αγνωστος διεθνώς, αλλά με σημαντική πολιτική σταδιοδρομία στη χώρα του και αποδεδειγμένες ικανότητες να συμβιβάζει τα (βελγικά) πολιτικά ασυμβίβαστα, ικανότητες που θα του χρειαστούν στην προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Προφανώς, οι προδιαγραφές ήταν για έναν πολιτικό χαμηλού προφίλ που μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για την επίτευξη των περίφημων ενδοευρωπαϊκών συμβιβασμών.

Η επιλογή της μέχρι σήμερα Βρετανίδας επιτρόπου για το Εξωτερικό Εμπόριο στη θέση του υπάτου εκπροσώπου, που θα έχει υπό τις διαταγές της πολυπληθή διπλωματική υπηρεσία αλλά και σημαντικό προϋπολογισμό, ήταν σίγουρα η μεγάλη έκπληξη. Την πρότεινε ο πρωθυπουργός της Βρετανίας, Γκόρντον Μπράουν, και τη στήριξαν οι Σοσιαλιστές πρωθυπουργοί. Ακόμη πιο άγνωστη διεθνώς από τον Βέλγο πρωθυπουργό, η κ. Αστον δεν έχει να επιδείξει πλούσιο βιογραφικό ούτε και μεγάλη διεθνή εμπειρία. Αν η Ευρώπη έψαχνε πολιτικό με διεθνή προβολή και αναγνωρισιμότητα από τον κεντροαριστερό χώρο, θα μπορούσε να διαλέξει μεταξύ άλλων ανάμεσα στον Ιταλό Μάσιμο ντ’ Αλέμα, τον Βρετανό Ντέιβιντ Μίλιμπαντ ή τον Γάλλο Πασκάλ Λαμί. Δεν θέλησαν οι ίδιοι ή δεν τους ήθελαν οι άλλοι. Και αυτό λέει πάρα πολλά. Τα κράτη-μέλη -και οι πρωθυπουργοί τους- προφανώς δεν εννοούν τα ρητορικά σχήματα για μια ισχυρή Ευρώπη. Οταν ο κόμπος φτάνει στο χτένι, υπερισχύουν άλλες, συχνά μίζερες, σκοπιμότητες.

Είναι δυστυχώς πολύ γκρίζος αυτός ο συμβιβασμός σε μια Ευρώπη που σήμερα περιορίζεται στα λόγια.

* Ο κ. Λουκάς Τσούκαλης είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και πρόεδρος του ΕΛΙΑΜΕΠ.