Tου Πετρου Παπακωνσταντινου

Οταν μια σοβαρή εφημερίδα που μετράει τα λόγια της, σαν τη γαλλική Le Monde, αναγγέλλει με οκτάστηλο τίτλο ότι «διαγράφεται μείζων επισιτιστική κρίση» σε πλανητική κλίμακα, όπως έκανε το περασμένο Σάββατο, κάποιος σοβαρός λόγος πρέπει να υπάρχει. Είχαν προηγηθεί σχετικές δηλώσεις του Χοακίν Αλμούνια, επιτρόπου για οικονομικά και νομισματικά θέματα της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ενώ το σιτάρι έσπαγε επί τρεις ημέρες όλα τα ιστορικά ρεκόρ στις διεθνείς αγοραπωλησίες, ύστερα από την ανακοίνωση της αμερικανικής κυβέρνησης περί εξάντλησης των διεθνών αποθεμάτων δημητριακών, που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή ψωμιού, ζυμαρικών και άλλων βασικών ειδών διατροφής.

Λιγότερο προβεβλημένη από την πορεία του πετρελαίου, η ανεξέλεγκτη άνοδος των τιμών των τροφίμων εδώ και ένα χρόνο παίζει εξίσου σημαντικό ρόλο στην αποσταθεροποίηση της διεθνούς οικονομίας και στην κλιμάκωση των κοινωνικών εντάσεων. «Αν οι τιμές συνεχίσουν να αυξάνονται, δεν θα εκπλαγώ όταν θα αρχίσουμε να γινόμαστε μάρτυρες ταραχών μεγάλης κλίμακας για τα τρόφιμα», δήλωσε στις 30 Οκτωβρίου 2007 ο γενικός διευθυντής της Οργάνωσης Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), Ζακ Ντιουφ. Στο ίδιο κλίμα, ρεπορτάζ του βρετανικού Guardian, στις 4 Δεκεμβρίου, προειδοποιούσε: «Φόβοι για πείνα και ταραχές, καθώς η ζήτηση δημητριακών εκτοξεύει στα ύψη τις τιμές των τροφίμων».

Στην πραγματικότητα, οι προειδοποιήσεις έρχονται μάλλον καθυστερημένες. Ηδη, πριν από ένα χρόνο, περισσότεροι από 70.000 Μεξικανοί κατέβηκαν στους δρόμους της πρωτεύουσας σε θορυβώδεις διαμαρτυρίες για την «κρίση της τορτίγιας»: την εκτίναξη της τιμής αυτής της πίτας από καλαμπόκι, που αποτελεί για τους φτωχούς Μεξικανούς ό,τι το ρύζι για τους λαούς της Απω Ανατολής. Αν και οι διαδηλώσεις έφεραν την κυβέρνηση Καλντερόν ενώπιον σοβαρής δοκιμασίας, υποτιμήθηκαν ωσάν να επρόκειτο για λατινοαμερικάνικο φολκλόρ από τα διεθνή μέσα ενημέρωσης. Το ίδιο συνέβη με την «κρίση της μακαρονάδας» στην Ιταλία, τον περασμένο Σεπτέμβριο, όταν ενώσεις καταναλωτών σε Ρώμη, Μιλάνο, Πάρμα και Παλέρμο οργάνωσαν μποϊκοτάζ στην κατανάλωση ζυμαρικών σε ένδειξη διαμαρτυρίας για το πληθωριστικό κύμα στις τιμές των τροφίμων, που πλήττει όχι μόνο την Ιταλία, αλλά όλες τις χώρες-μέλη της Ε.Ε.

Γρήγορα, όμως, τα πράγματα άρχισαν να αγριεύουν. Στη Μαυριτανία, ένας άνθρωπος έχασε τη ζωή του τον περασμένο Νοέμβριο, στη διάρκεια ταραχών που πυροδοτήθηκαν από την αύξηση της τιμής του ψωμιού. Τον Ιανουάριο, η κυβέρνηση της Ινδονησίας κήρυξε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης για να καταστείλει τις διαδηλώσεις στην Τζακάρτα και άλλες πόλεις, που προκάλεσε η «κρίση της σόγιας». Στη Δυτική Βεγγάλη και άλλες περιοχές της Ινδίας, διαδηλωτές αποπειράθηκαν να λιντσάρουν τους κυβερνώντες, αγανακτισμένοι από την «κρίση των κρεμμυδιών». Η κυβέρνηση του Πακιστάν αναγκάστηκε να στείλει στρατιωτική συνοδεία στα φορτηγά που μετέφεραν αλεύρι, προστατεύοντάς τα από κλέφτες και μαυραγορίτες, προκειμένου να κατευνάσει τη λαϊκή οργή για την τιμή του ψωμιού. Ταραχές για ελλείψεις και για τις τιμές των τροφίμων έγιναν τελευταία σε σειρά χωρών, όπως Κίνα, Αίγυπτος, Υεμένη, Μαλαισία, Γουινέα, Μαρόκο, Ουζμπεκιστάν και Σενεγάλη.