The Guardian

Εως τώρα ο μεγαλύτερος σύμμαχος των κυβερνήσεων και των μεγάλων εταιρειών που επιθυμούν να θέσουν άπαντες υπό ολοκληρωτική επιτήρηση ήταν η άγνοια. Οι άνθρωποι απλώς αδυνατούν να συλλάβουν το μέγεθος της απειλής που θέτουν συστήματα ατομικής παρακολούθησης, όπως και τον τρόπο με τον οποίον μια νέα γκάμα τεχνολογιών μπορεί και δημιουργεί στην εποχή μας νέες οδούς για συνεργασία μεταξύ αρχών εν αγνοία του πολίτη. Ωστόσο, με τη δημοσίευση τριών σημαντικών εκθέσεων τις τελευταίες ημέρες –η μια ήταν στον Guardian για τα δεδομένα του Εθνικού Συστήματος Υγείας– δεν έχουμε καμία δικαιολογία πια για να πούμε «δεν έκανα τίποτε κακό, έτσι δεν έχω τίποτε να φοβηθώ».

Η παρακολούθηση και η δυναμική της να εξαλείφει την ανθρώπινη προσωπικότητα, στερώντας από τα άτομα την πολιτική ισχύ, αποτελεί ένα από σοβαρά θέματα της εποχής μας. Στεκόμαστε στα σύνορα μεταξύ δύο κοινωνιών – της μιας όπου η ελευθερία και ο σεβασμός της ιδιωτικής ζωής ειναι ο κανόνας, και της άλλης, όπου οι κινήσεις, οι συνήθειες και οι συναλλαγές μας ελέγχονται για το ενδεχόμενο παράλογης συμπεριφοράς. Ας μην έχουμε αυταπάτες: η κοινωνία της παρακολούθησης είναι αυτή που υποβαθμίζει όλους μας, από πολίτες σε υποτελείς.

Από τις τρεις εκθέσεις, αυτή του επιτρόπου Πληροφόρησης, Ρίτσαρντ Τόμας, είναι σίγουρα η πιο κατανοητή. «Είναι ανούσιο να μιλάμε για την κοινωνία της παρακολούθησης, χρησιμοποιώντας τον μέλλοντα χρόνο», λέει στην εισαγωγή του. «Δεν είναι απλώς ότι η CCTV μπορεί να αιχμαλωτίσει την εικόνα μας εκατοντάδες φορές την ημέρα ή ότι οι ταμίες στο σούπερ μάρκετ ζητούν να δουν τις κάρτες αφοσίωσής μας. Είναι πρωτίστως το ότι όλα αυτά τα συστήματα αντιπροσωπεύουν μια βασική και πολύπλοκη υποδομή, που καθιστά τη συλλογή και επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων ζωτικής σημασίας υπόθεση στον σύγχρονο τρόπο ζωής». Οι επιστήμες της βιομετρίας, της έξυπνης φωτογράφησης και της επεξεργασίας δεδομένων έχουν εξελιχθεί όλες μαζί με τέτοια ταχύτητα που τώρα αποκτούν τη δική τους βαρύτητα. Η «διύλιση» της διακίνησης της πληροφορίας σημαίνει πως οποιαδήποτε συνήθεια του οποιουδήποτε πολίτη μπορεί να καταγραφεί και να αναλυθεί· ακόμη και οι πιο απλές πράξεις μπορούν να μελετηθούν από απόσταση χωρίς ποτέ να το αντιληφθούμε. Ετσι είναι η σημερινή εποχή, λέμε στους εαυτούς μας, και πρέπει να συμβαδίσουμε με αυτήν. Οι αρχές και οι αξίες που άλλοτε θεωρούνταν θεμέλια της ελεύθερης κοινωνίας, έχουν παραμεριστεί χωρίς πολλή σκέψη.

Εάν υπάρχει ένα κρίσιμο θέμα που πρέπει χωρίς αμφιβολία να ξανασκεφτούμε είναι αυτό που αφορά στη βάση δεδομένων γενετικού υλικού της βρετανικής αστυνομίας. Μετά την ψήφιση του βρετανικού νόμου για την Αντιμετώπιση του Σοβαρού Οργανωμένου Εγκλήματος, οποιοσδήποτε μπορεί να συλληφθεί ως ύποπτος για την παραμικρή παράβαση. Η αστυνομία τότε θα πάρει από τον ύποπτο δείγμα DNA και θα το κρατήσει στα αρχεία της είτε ο εν λόγω συλληφθείς κατηγορηθεί είτε όχι. Στο πλαίσιο αυτής της καθιερωμένης πια διαδικασίας, η βρετανική αστυνομία συλλέγει εκατοντάδες δείγματα DNΑ από αθώους ανθρώπους. Εως τον ερχόμενο Απρίλιο θα έχουν συγκεντρωθεί περίπου 3 εκατομμύρια φάκελοι στα αρχεία της αστυνομίας, το ένα πέμπτο από τα οποία τυχαίνει να ανήκει σε άτομα αφρικανικής καταγωγής. Σύμφωνα με την έκθεση της Επιτροπής Βιοηθικής, κάθε μήνα τα δείγματα DNA αυξάνονται κατά 40.000! Ο πρόεδρος της επιτροπής, σερ Μπομπ Χεπλ, διαμαρτύρεται με εύλογη έκπληξη: Δεν έχει ψηφιστεί νόμος για τη βάση δεδομένων DNA της αστυνομίας και το θέμα δεν έχει συζητηθεί ποτέ στη Βουλή!

Εκτός του ότι εξαλείφει τον πολύ σημαντικό διαχωρισμό μεταξύ εκείνων που παρανόμησαν και εκείνων που κρίθηκαν αθώοι βάσει του νόμου, η συλλογή δεδομένων DNA από την αστυνομία αντιπροσωπεύει μια μελλοντική απειλή. Οι γενετικές επιστήμες βρίσκονται σε εμβρυακό στάδιο και δεν υπάρχει κανένας τρόπος για να προβλέψουμε ποιος θα χρησιμοποιήσει μια μέρα τα στοιχεία αυτά και τι συμπεράσματα θα εξαχθούν από επιστήμονες του μέλλοντος με βάση αυτούς τους φακέλους.

Απαξ και καθιερωθεί ένα αρχείο σαν αυτό, η αρμόδια αρχή τείνει να θεωρεί τις πληροφορίες που περιέχει κτήμα της και ενδεχομένως τις ανταλλάσσει χωρίς να ενημερώνει τους ενδιαφερόμενους. Οπως αποκάλυψαν πρόσφατα οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες, η κυβέρνηση παρέδωσε τουλάχιστον 500 δείγματα DNA σε ξένες υπηρεσίες. Στην ερώτηση ποιες χώρες κατέχουν τώρα τα δείγματα, όλοι δήλωσαν άγνοια.

Ενα πολύ πιο σημαντικό παράδειγμα αυτής της αλαζονίας αποκαλύφθηκε στον Guardian με την έκθεση των Ντέιβιντ Λι και Ρομπ Εβανς, σχετικά με τα δεδομένα του ΕΣΥ. Είναι σκανδαλώδες το ότι εκατομμύρια ιστορικά ασθενών πρόκειται να αποθηκευτούν ηλεκτρονικά και να παραδοθούν στις δυνάμεις ασφαλείας, ανεξάρτητα από τις επιθυμίες των ίδιων των ασθενών. Πρόκειται για την πιο σοβαρή υπόθεση μαζικής εισβολής στην ιδιωτική ζωή των ανθρώπων στη Δυτική Ευρώπη μετά τις ημέρες της Στάζι. Και περνάει σχεδόν απαρατήρητη.

Το πιο συγκλονιστικό και πιο τρομακτικό απ’ όλα είναι η ολοκληρωτική απουσία κοινοβουλευτικού ελέγχου σε αυτά τα ζητήματα. Η βάση δεδομένων γενετικού υλικού της αστυνομίας δεν τέθηκε προς συζήτηση στο Κοινοβούλιο, όπως δεν τέθηκε και η καθιέρωση του δικτύου καμερών αυτόματης καταγραφής πινακίδων, που βρίσκονται τώρα σε κάθε αυτοκινητόδρομο και στο κέντρο της πόλης, έχοντας συλλέξει πληροφορίες για δισεκατομμύρια μετακινήσεις εδώ και δύο χρόνια.

Την ώρα που η κυβέρνηση επιδεικνύει αξιοσημείωτη επιδεξιότητα στην αποφυγή σοβαρής δημόσιας συζήτησης για θέματα παρακολούθησης, οι Συντηρητικοί δεν κατάφεραν να βρουν τον τρόπο να καταγγείλουν πράξεις όπως η παράδοση των προσωπικών ιατρικών ιστορικών στην αστυνομία και τις δυνάμεις ασφαλείας. Αναμφίβολα, οι Συντηρητικοί παρασύρθηκαν από την ανάγκη τους να εμφανιστούν σύμφωνοι με τον νόμο και την τάξη, αλλά αυτό δεν εξηγεί ακριβώς την αποτυχία τους να αντισταθούν στην παλίρροια των αυταρχικών μέτρων. Οι βουλευτές απείχαν από τη συζήτηση επειδή δεν κατανοούν πάντα την ισχύ και το βεληνεκές της τεχνολογίας.

Ωστόσο, μετά το λάθος της Υπηρεσίας Αρχείων Εγκληματιών, που κατάφερε να κατατάξει 2.000 αθώους στον κατάλογο των καταδικασμένων, θα πίστευε κανείς ότι οι βουλευτές ενδέχεται να αναθεωρήσουν τη στάση τους. Ομως τίποτε δεν έγινε. Ο Ρίτσαρντ Τόμας έχει δίκιο όταν απευθύνει έκκληση για εθνικό διάλογο προτού η κατάσταση εκτροχιαστεί. Αλλά πού μπορεί να γίνει μια τέτοια συζήτηση –για την προστασία τη δική μας και των μελλοντικών γενεών– αν όχι στο Κοινοβούλιο;