Του Μιχαλη Ν. Κατσιγερα

Ο Πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ’ απευθυνόμενος στις 12 Σεπτεμβρίου σε ακαδημαϊκό κοινό, μέσα στην αίθουσα τελετών του Πανεπιστημίου της Ρατισβόνης (Regensburg), εξεφώνησε θεολογικού περιεχομένου λόγο και προκάλεσε πολιτική έκρηξη του ισλαμικού κόσμου. Το εμπύρευμα για την έκρηξη αυτή βρισκόταν ανενεργό επί αιώνες σε κώδικες και σελίδες ειδικών επιστημονικών εκδόσεων. Είχε παρασκευαστεί στην Αγκυρα της μικρασιατικής Γαλατίας -δηλαδή τη σημερινή πρωτεύουσα της Τουρκίας- από τον αυτοκράτορα Μανουήλ Β’ Παλαιολόγο, το 1391. Τότε ο θεολόγος αυτοκράτωρ είχε σειρά διαλόγων με έναν ελλόγιμο Πέρση, τους οποίους διατύπωσε λίγα χρόνια αργότερα, μεταξύ 1394-1402. Στον έβδομο διάλογο περιέχεται χωρίο που φαίνεται πως εντυπωσίασε τον Πάπα όταν -προσφάτως όπως είπε ο ίδιος- το διάβασε στην έκδοση του καθηγητή Theodore Khoury. Το επίμαχο απόσπασμα -σύμφωνα με την βιενναία έκδοση του Erich Trapp (σελ. 79) - έχει ως εξής:

«Δείξον γαρ, εί τι καινόν εκείνων νενομοθέτηται αλλ’ ουκ αν έχοις, ει μη χείρόν τι και απανθρωπότατον, οίον δη ποιεί νομοθετών δια ξίφους χωρείν την, ην αυτός εκήρυττε, πίστιν.»

Δηλαδή, ο Μανουήλ Παλαιολόγος, συζητώντας περί του τριχασμού μεταξύ Μωυσέως, Χριστού και Μωάμεθ, έλεγε στον σοφό Πέρση συνομιλητή του για τον προφήτη του Ισλάμ: «Δείξε μου τι καινούργιο νομοθέτησε σε σχέση με τα παλαιότερα και αν δεν έχεις (σου λέω εγώ) τι χειρότερο και πιο απάνθρωπο από το ότι νομοθέτησε πως η πίστη την οποία ο ίδιος κήρυττε πρέπει να επιβληθεί διά του ξίφους;»

Αυτή λοιπόν η φράση που επεκαλέσθη ο Βενέδικτος ΙΣΤ΄ στη Ρατισβόνη προκάλεσε και προκαλεί, μία εβδομάδα τώρα, την οργή των ανά την Υφήλιο ισλαμιστών. Μάλιστα, ένας Τούρκος ισλαμιστής πολιτικός ηγέτης παρομοίασε τον Πάπα με τον Χίτλερ και τον Μουσολίνι. Η ειρωνεία της Ιστορίας είναι ότι, τόσο ο Χίτλερ, όσο και ο Μουσολίνι, φρόντιζαν να έχουν καλές σχέσεις με τους Αραβες μουσουλμάνους, καθώς οι τελευταίοι έβλεπαν στο πρόσωπο των δύο ηγετών όχι τους απεχθείς δικτάτορες, αλλά τους δυνάμει αντιπάλους της βρετανικής και της γαλλικής αποικιοκρατίας. Γι’ αυτό, το Βερολίνο και η Ρώμη πάσχιζαν να προσδώσουν υπέρμετρη σημασία στον υπό τον πολιτικό έλεγχό τους μουφτή της Ιερουσαλήμ.

Η ειρωνεία της Ιστορίας για τον Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγο είναι ότι η χριστιανική Δύση δεν ανταποκρίθηκε ή δεν ήταν σε θέση να ανταποκριθεί με ισχυρή δύναμη στις εκκλήσεις του για βοήθεια στους αγώνες του έναντι της τουρκικής μουσουλμανικής πλημμυρίδος. Η Δύση περιορίστηκε, με ασθενείς γαλλικές δυνάμεις, στην λύση του διά θαλάσσης οθωμανικού αποκλεισμού της Κωνσταντινουπόλεως, το 1399. Για να παγιωθεί έκτοτε η μουσουλμανική κυριαρχία στις νοτιοανατολικές παρυφές της Ευρώπης.