Η «καυτή» ατζέντα του Μπαράκ Ομπάμα

Η οικονομία, η υγειονομική περίθαλψη, οι πόλεμοι σε Ιράκ και Αφγανιστάν, η Μέση Ανατολή και το Γκουαντάναμο απαιτούν λύσεις

The Guardian

Τι θα κάνετε, λοιπόν, κύριε πρόεδρε;
Καθώς στις 20 Ιανουαρίου, ο Μπαράκ Ομπάμα θα στρέφει το βλέμμα του προς τα ενθουσιώδη πλήθη, ενδεχομένως να θυμηθεί, χαμογελώντας, τη φράση-κλειδί της προεκλογικής του περιοδείας. Ηταν η υπόσχεση για «αλλαγή» αυτή που οδήγησε στον Λευκό Οίκο τον πρώτο μαύρο πρόεδρο στην Ιστορία της Αμερικής. Ο κ. Ομπάμα δεν κέρδισε απλώς με χαρακτηριστική ευκολία το Κολέγιο των Εκλεκτόρων, αλλά έχει την απόλυτη στήριξη του ελεγχόμενου από τους Δημοκρατικούς Κογκρέσου όπως και της πλειοψηφίας του υπόλοιπου κόσμου. Η εντολή που έλαβε το 2000 και το 2004 ο Τζορτζ Μπους δεν είχε τέτοιο εύρος.

Παρά ταύτα, το στοιχείο της αλλαγής θα είναι εκείνο που θα καθορίσει την πολιτική του κ. Ομπάμα για το 2009.

Στην οικονομία, ο κ. Μπους παρέλαβε ένα σαφές πλεόνασμα του προϋπολογισμού το 2001, αλλά το έλλειμμα για το 2009 αναμένεται να αγγίξει το ένα τρισεκατομμύριο δολάρια. Ανοικτό είναι, όμως, και το μέτωπο της εξωτερικής πολιτικής. Το 2000, η Αμερική ήταν η μοναδική υπερδύναμη, αλλά βρισκόταν σε ειρήνη με τον υπόλοιπο πλανήτη. Το 2009, τα στρατεύματα που θα παραλάβει ο κ. Ομπάμα θα δέχονται πυρά στο Αφγανιστάν και το Ιράκ, ενώ η παγκόσμια ισχύς θα συνεχίσει να οδεύει στην κατεύθυνση των ταχύτατα αναπτυσσόμενων οικονομιών του «αναδυόμενου» κόσμου.

Ο τρόπος με τον οποίο ο κ. Ομπάμα θα ανταποκριθεί σ’ αυτές τις εντελώς διαφορετικές μεταξύ τους συνθήκες θα κρίνει και την επιτυχία της θητείας του. Ο άνθρωπος που κατηγορήθηκε ότι «πήγαινε ανέκαθεν με τα νερά όλων» θα κληθεί να κάνει τις πρώτες του επιλογές. Ορισμένες εξ αυτών μπορεί να απογοητεύσουν την παράταξη που τον ανέδειξε και κάποιες άλλες ακόμα και τους πιο φανατικούς του οπαδούς στο διεθνές στερέωμα.

Είναι αυτονόητο ότι η οικονομία θα βρεθεί στο επίκεντρο της πρώτης χρονιάς του κ. Ομπάμα στον Λευκό Οίκο. Είναι γεγονός ότι ο πρώτος μαύρος πρόεδρος των ΗΠΑ έχει ήδη υποσχεθεί πολλά σε πολλούς. Ακόμα και αν υπήρχε άφθονο χρήμα στα ταμεία της χώρας, ο κ. Ομπάμα θα ήταν υποχρεωμένος να επικεντρωθεί στα βασικά, όπως οι περικοπές στη φορολογία των μεσαίων τάξεων και το σχέδιο για το υγειονομικό σύστημα. Εχοντας σαφώς μικρότερο προϋπολογισμό, η εκπλήρωση των παραπάνω αποκτά ζωτική σημασία. Στο ζήτημα της υγειονομικής περίθαλψης, κάποιες εκ των υπό συζήτηση στο Κογκρέσο μεταρρυθμίσεις φαντάζουν πιο αποτελεσματικές από τις δικές του. Στο μεταξύ, τα άδεια ταμεία τού προσφέρουν την ιδανική δικαιολογία προκειμένου να «γλιτώσει» από τις πιο «φουσκωμένες» υποσχέσεις του. Εντούτοις, είναι δεδομένο ότι θα υπάρξει δυσαρέσκεια, κυρίως στο εσωτερικό των Δημοκρατικών. Οσο η οικονομία θα βρίσκεται σε ύφεση, το Κογκρέσο θα πιέζει υπέρ της άσκησης πολιτικής προστατευτισμού, στο οποίο ο κ. Ομπάμα οφείλει να προβάλει αντίσταση. Θα υπάρξουν, επίσης, πολλές συζητήσεις περί ρυθμίσεων στην αγορά. Πολλές φίλα προσκείμενες στους Δημοκρατικούς περιφέρειες ανέμεναν για μεγάλο χρονικό διάστημα την άφιξη ενός δικού τους ανθρώπου στον Λευκό Οίκο. Τα εργατικά συνδικάτα θα απαιτήσουν αλλαγές στο εργατικό δίκαιο, οι δικηγόροι νέους νόμους περί υπευθυνότητας και οι πράσινοι θα κηρύξουν την έναρξη νέων περιβαλλοντικών εκστρατειών. Ολοι οι προαναφερόμενοι ενδέχεται να καθυστερήσουν την οικονομική ανάκαμψη.

Ωστόσο, οι νεαροί και φιλόδοξοι πρόεδροι πολλές φορές «εκτροχιάζονται» εξ αρχής για κάποιες ασήμαντες αφορμές. Το ζήτημα των «ομοφυλοφίλων στο στράτευμα» δημιούργησε ουκ ολίγα προβλήματα στον Μπιλ Κλίντον το 1993. Ο κ. Ομπάμα πρέπει να ανησυχεί κυρίως διότι σε καμία απολύτως φάση της πολιτικής του σταδιοδρομίας δεν ξέφυγε από την πάγια γραμμή των Δημοκρατικών. Ως εκ τούτου θα κληθεί από νωρίς να πει «όχι» στους Δημοκρατικούς αν δεν θέλει να προδώσει τους ανεξάρτητους ψηφοφόρους, οι οποίοι πίστεψαν στην προεκλογική του δέσμευση ότι θα αντιπροσωπεύει ολόκληρη τη χώρα.

Αν οι προσδοκίες όσον αφορά την εσωτερική πολιτική είναι πολύ υψηλές για τον κ. Ομπάμα, τι να πει κανείς γι’ αυτές που αφορούν την εξωτερική του πολιτική; Για μια ακόμα φορά η βάση των Δημοκρατικών θα αποτελέσει το σημαντικότερο εμπόδιο. Οι υποστηρικτές του κόμματος περιμένουν με ανυπομονησία μια άμεση και ομαλή αποχώρηση από το Ιράκ. Αυτό ακριβώς είχε υποσχεθεί ο κ. Ομπάμα, πλέον όμως φέρεται να έχει κατανοήσει πλήρως ότι μια βιαστική αποχώρηση θα έχει καταστροφικές συνέπειες για το Ιράκ και για το κύρος της Αμερικής στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Παράλληλα, θα κληθεί να πείσει τους εξαντλημένους ψηφοφόρους για τη σημασία του πολέμου στο Αφγανιστάν. Η πιθανότητες της Δύσης να επικρατήσει έναντι των Ταλιμπάν και των συμμάχων τους προϋποθέτει ενίσχυση της στρατιωτικής της παρουσίας στο Αφγανιστάν.

Υπάρχει, βέβαια, και το ζήτημα των συμμάχων. Στον υπόλοιπο πλανήτη, ο νεαρός πρόεδρος συμβολίζει ήδη την Αμερική, όπως αυτή θα έπρεπε να είναι. Μόνο και μόνο επειδή δεν είναι ο «μισητός» Μπους μπορεί να καταφέρει αρκετά. Το άμεσο κλείσιμο των φυλακών του Γκουαντάναμο θα συνιστούσε μια καλή αρχή. Τα υπόλοιπα, ωστόσο, για τα οποία ελπίζει η διεθνής κοινότητα, όπως μια συνθήκη για το φαινόμενο του θερμοκηπίου, θα καθυστερήσουν πολύ. Η ειρήνη στη Μέση Ανατολή δεν θα γίνει πραγματικότητα από τη μια μέρα στην άλλη μόνο και μόνο επειδή το δεύτερο όνομα του νέου προέδρου των ΗΠΑ είναι Χουσεΐν. Θα απαιτηθούν επίπονοι συμβιβασμοί και ο κ. Ομπάμα οφείλει να ξεκαθαρίσει άμεσα τα σχέδιά του. Επιπλέον, πρέπει να ζητήσει μεγαλύτερη συμμετοχή από τους συμμάχους της Αμερικής. Αποτελεί ντροπή ότι ελάχιστοι σύμμαχοι βοηθούν τις ΗΠΑ στο Αφγανιστάν και ο κ. Ομπάμα πρέπει να το φωνάξει δυνατά.

Ο νέος πρόεδρος των ΗΠΑ θα κριθεί, επίσης, από τον τρόπο με τον οποίο θα αντιδράσει στις εξελίξεις. Υπάρχουν ακρετοί ταραξίες, όπως το Ιράν, που θα θελήσουν να δοκιμάσουν τις αντοχές του. Παρά ταύτα, καθώς θα αναζητήσει λύσεις για όλα αυτά τα ζητήματα, ο κ. Ομπάμα πρέπει να στραφεί στο μέλλον και ιδιαίτερα σε κάτι πολύ συγκεκριμένο.

Οι ιστορικοί του μέλλοντος θα κρίνουν τη θητεία του ανάλογα με την επιτυχία της προσπάθειας που οφείλει να καταβάλει προκειμένου να πείσει τις αναδυόμενες δυνάμεις να αποδεχτούν την παγκόσμια τάξη και να συνασπιστούν πίσω από τις αξίες της Δύσης. Αν ο κ.Ομπάμα υπηρετήσει δύο θητείες –δηλαδή αποχωρήσει από τον Λευκό Οίκο το 2017– η Βραζιλία, η Ινδία και η Κίνα θα έχουν ήδη αποκτήσει σημαντικότερους ρόλους στο διεθνές πολιτικό στερέωμα. Σήμερα, καμιά τους δεν αποτελεί μέλος της Ομάδας των Οκτώ και μόνον η Κίνα διαθέτει θέση στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Αν η Αμερική δεν βρει τρόπους προκειμένου η Κίνα και η Ινδία να ενταχθούν στην παρούσα δομή της παγκόσμιας εξουσίας, οι δύο αυτές χώρες θα επιχειρήσουν να δημιουργήσουν τις δικές του «κλειστές λέσχες».

Το θέμα δεν είναι απλώς θεσμικό. Η Κίνα αισθάνεται ιδιαίτερα άβολα όσον αφορά το δυτικό σύστημα αξιών. Η οικονομική κρίση σε συνδυασμό με την εξασθένηση του αμερικανικού κύρους έχει ενθαρρύνει τα μέλη του κομμουνιστικού καθεστώτος που πιστεύουν ότι ο δυτικός καπιταλισμός και η δημοκρατία είναι πλέον «ξεπερασμένα μοντέλα». Ο νέος πρόεδρος, λοιπόν, είναι υποχρεωμένος να «ξαναπουλήσει» όλα αυτά τα οποία εκπροσωπεί η Αμερική. Ο δρόμος θα είναι μακρύς, αλλά ο κ. Ομπάμα πρέπει να αρχίσει άμεσα να ασχολείται και με αυτό το ζήτημα.