|
Οι επαφές άρχισαν το 1950
Η Τουρκία άρχισε να συζητά για πρώτη φορά τη χρήση πυρηνικής ενέργειας στη δεκαετία του 1950. Το 1956 ιδρύθηκε η Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας Τουρκίας (TAEC), με στόχο τον συντονισμό των ενεργειών για την κατασκευή πυρηνικών κέντρων έρευνας και εκπαίδευσης και την παροχή αδειών για κατασκευή πυρηνικών εργοστασίων. Το 1961 άρχισε να λειτουργεί το πρώτο ερευνητικό και εκπαιδευτικό πυρηνικό κέντρο και το 1966 το δεύτερο. Το 1967 αποφασίστηκε η κατασκευή του πρώτου πυρηνικού αντιδραστήρα, με προοπτική το 1977 να άρχιζε η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1971 διέκοψε τον σχεδιασμό. Το διάστημα 1972 - 1974 έγιναν μελέτες για την επιλογή της περιοχής όπου θα μπορούσε να κατασκευαστεί πυρηνικό εργοστάσιο. Επελέγη η περιοχή Ακούγιου, για την οποία εκδόθηκε άδεια το 1976. Την επόμενη χρονιά άρχισαν διαπραγματεύσεις για την κατασκευή του εργοστασίου με ένα κονσόρτσιουμ αποτελούμενο από τρεις σουηδικές και μία γαλλική εταιρεία, οι οποίες διακόπηκαν το 1980 από το στρατιωτικό πραξικόπημα. Στις αρχές της δεκαετίας του 1980 άρχισαν έρευνες για την επιλογή τοποθεσίας, όπου θα μπορούσε να κατασκευαστεί ένα δεύτερο πυρηνικό εργοστάσιο. Επελέγη η περιοχή της Σινώπης, στη Μαύρη Θάλασσα. Ταυτόχρονα, άρχισε να εκδηλώνεται ανησυχία για ενδεχόμενο συνεργασίας Τουρκίας - Πακιστάν για την απόκτηση πυρηνικής τεχνολογίας. Προβληματισμός Στις ΗΠΑ άρχισαν να κυκλοφορούν πληροφορίες για διακίνηση πυρηνικής τεχνολογίας από την Τουρκία προς το Πακιστάν και για βοήθεια της Τουρκίας να αποκτήσει το Πακιστάν τεχνογνωσία εμπλουτισμού ουρανίου. Οι καλές σχέσεις του στρατηγού Κενάν Εβρέν με τον στρατηγό Ζία Ουλ Χακ και η συχνή ανταλλαγή επισκέψεων κάθε άλλο παρά καθησύχασαν τις ανησυχίες. Την ίδια περίοδο, ο τότε Ελληνας πρωθυπουργός Ανδρέας Παπανδρέου φέρεται να διατυπώνει προς το Στέιτ Ντιπάρτμεντ τον προβληματισμό της ελληνικής πλευράς για το ενδεχόμενο η Τουρκία να λειτουργεί ως ενδιάμεσος στην προμήθεια υλικών για την κατασκευή πυρηνικής βόμβας από το Πακιστάν, τεχνογνωσία που οι δύο χώρες θα μοιράσουν όταν ολοκληρωθεί η προσπάθεια. Το 1983 προκηρύσσεται εκ νέου διαγωνισμός, από τον οποίο επιλέγονται τρεις εταιρείες, μια καναδική, μια γερμανική και μια αμερικανική για την κατασκευή δύο αντιδραστήρων στο Ακούγιου και ενός τρίτου στη Σινώπη. Επικαλούμενη τη σεισμικότητα της περιοχής της Σινώπης, η αμερικανική εταιρεία υπαναχώρησε λίγο αργότερα. Το 1987, έπειτα από διαπραγματεύσεις επί διαπραγματεύσεων, αποσύρθηκε η γερμανική εταιρεία και ως λόγος αναφέρθηκε σε διπλωματικούς κύκλους η αντίδραση στη βελτίωση σχέσεων της Τουρκίας με την Ανατολική Γερμανία. Την ίδια χρονιά έληξε άδοξα η συνεργασία με την καναδική εταιρεία. Εκτιμάται πως το ναυάγιο της συνεργασίας με τις τρεις εταιρείες οφείλεται σε ισχυρότατες πιέσεις που ασκήθηκαν από τη Δύση και ιδιαίτερα από τις ΗΠΑ, λόγω της ανησυχίας ότι η Τουρκία θα προχωρούσε σε μετατροπή της πυρηνικής τεχνολογίας για να αποκτήσει πυρηνικό οπλοστάσιο. Οι σχετικές ανησυχίες ενισχύθηκαν από υπαινιγμούς που άφηνε ο Αμπντέλ Καντέρ Καν, ο άνθρωπος-κλειδί του πυρηνικού προγράμματος του Πακιστάν, σε συνέντευξη που παραχώρησε τον Οκτώβριο του 1987 σε Ινδό δημοσιογράφο. Με Αργεντινή Τον Μάρτιο του 1988, η Τουρκία υπέγραψε συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας με την Αργεντινή, με στόχο, όπως αναφέρθηκε, να ακολουθήσει το παράδειγμα της λατινοαμερικανικής χώρας και να αποκτήσει ανεξαρτησία σε πεδία υψηλής τεχνολογίας, όπως αυτό της πυρηνικής ενέργειας. Τον Οκτώβριο του 1990, συμφωνήθηκε η κατασκευή από κοινού δύο αντιδραστήρων, ενός για κάθε χώρα. Η συμφωνία προέβλεπε η κατασκευή να χρηματοδοτηθεί από την Τουρκία και η Αργεντινή να συμβάλει με την τεχνογνωσία. Αν όλα πήγαιναν καλά, η κατασκευή της πρώτης μονάδας θα άρχιζε στην Αργεντινή το 1991 και της δεύτερης στην Τουρκία το 1992. Μακροπρόθεσμος στόχος της κοινής προσπάθειας ήταν η εξαγωγή αντιδραστήρων σε άλλες χώρες στη Λατινική Αμερική, την Αφρική και τη Μέση Ανατολή. Οι ανησυχίες των ΗΠΑ και άλλων δυτικών κυβερνήσεων επέστρεψαν. Αποτέλεσμα των πιέσεων που ασκήθηκαν ήταν η ματαίωση του προγράμματος με μονομερή απόφαση της επιτροπής Ατομικής Ενέργειας Τουρκίας. Ο καθηγητής Γιαλσίν Σαναλάν, διευθυντής της υπηρεσίας, είχε εισηγηθεί ότι ο αντιδραστήρας που επρόκειτο να κατασκευαστεί ήταν πολύ μικρός για παραγωγή ενέργειας και πολύ μεγάλος για ερευνητικούς - εκπαιδευτικούς σκοπούς, ήταν όμως ιδιαίτερα κατάλληλος για παραγωγή πλουτωνίου και άρα ο κίνδυνος διάδοσης της πυρηνικής ενέργειας ήταν υπαρκτός. Δύο κονσόρτσιουμ Τον Οκτώβριο του 1992 γίνεται ακόμα μια προσπάθεια με διαγωνισμό, από τον οποίο προκρίνονται τον Δεκέμβριο του 1996 ένα γαλλο-γερμανικό και ένα αμερικανικό κονσόρτσιουμ. Η Αγκυρα αποκλείει το πρώτο από τον διαγωνισμό, επικαλούμενη την απόφαση του γαλλικού κοινοβουλίου για τη γενοκτονία των Αρμενίων και τη στάση της Γερμανίας στην ενταξιακή προοπτική της Τουρκίας στην Ε.Ε. Το 2000 αποφασίστηκε για άλλη μια φορά η αναστολή της προσπάθειας. Κάποιες σκέψεις για προκήρυξη διαγωνισμού το 2005 - 2006 δεν προχώρησαν, λόγω της έντασης σε σχέση με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
ΣXETIKA ΘEMATA
|