Η πιο δύσκολη συνέντευξη που μπορεί να πετύχει ένας δημοσιογράφος σήμερα στην Ισλανδία είναι με τους πρώην ιδιοκτήτες και διευθυντές των τραπεζών που χρεοκόπησαν. Οι περισσότεροι έχουν εγκαταλείψει τη χώρα ή κρύβονται.

Κατάφερα να συναντήσω ένα υψηλόβαθμο στέλεχος της Κάουπτινγκ, τον διευθυντή ερευνών Ασγκερ Κόνσον, ο οποίος είναι από τους λίγους που διατήρησε τη δουλειά του στην τράπεζα. Περίμενα ότι θα είναι απολογητικός για την καταστροφή που προκλήθηκε στη χώρα του και τον ρώτησα αν έχει μετανιώσει για κάτι ή αν έχει μάθει κάτι από την καταστροφή. Για άλλη μία φορά προέταξε μόνο το συμφέρον της τράπεζάς του και μου απάντησε αποστομωτικά: «Το μάθημα που έμαθα είναι ότι δεν πρέπει να έχεις μια τόσο μεγάλη τράπεζα σε μια τόσο μικρή χώρα. Κάναμε λάθος που δεν μεταφέραμε την κεντρική διοίκηση της τράπεζας στο εξωτερικό. Γιατί, αν τα κεντρικά μας ήταν στη Σουηδία για παράδειγμα, σήμερα θα ήμασταν ζωντανοί και δυνατοί».

Μπορεί ο υπουργός Οικονομίας να μας δηλώνει ότι τα πράγματα θα γίνουν χειρότερα του χρόνου, αλλά οι Ισλανδοί θέλουν να δείχνουν αισιόδοξοι και να κρατήσουν, όπως μας είπαν, το πνεύμα των Χριστουγέννων. Περίμενα να συναντήσω ψυχρούς Σκανδιναβούς, απογόνους των Βίκινγκς, ανεβαίνοντας στη βορειότερη πρωτεύουσα της Ευρώπης. Αντί αυτού οι Ισλανδοί είναι μεσογειακοί στη συμπεριφορά τους, ζεστοί, φιλικοί και με πολύ χιούμορ.

Ψάχνοντας να βρω το υπουργείο Οικονομικών στο κέντρο του Ρέικιαβικ, ρώτησα ένα νεαρό ζευγάρι για την κατεύθυνση. Μου έδειξαν τον δρόμο και μου είπαν γελώντας: «Καλή τύχη». Ενας έμπορος ήρθε να με πάρει από το ξενοδοχείο με το πολυτελές του τζιπ Range Rover και μου λέει: «Τώρα το λέμε το Game Over (παιχνίδι τέλος)».

Βγήκαμε ένα βράδυ στην πανέμορφη ήσυχη παλιά πόλη του Ρέικιαβικ με τον Τζον Ντάνιελσον, τον Ισλανδό οικονομολόγο που διδάσκει οικονομικά στο London School of Economics. Πριν από δύο χρόνια τού πρότειναν να διδάξει το μάθημα «Οικονομία και κρίση». Δεν φανταζόταν τότε πόσο γρήγορα θα γινόταν επίκαιρο το μάθημά του. «Τα πράγματα θα γίνουν πολύ χειρότερα για όλους σε λίγο, η μόνη συμβουλή που μπορώ να σας δώσω είναι να μην έχετε δάνεια», μας λέει.

Η φυσιολογική απορία είναι βέβαια πώς κανείς δεν είχε προβλέψει τι θα συμβεί στην Ισλανδία. «Είναι σαν να γίνεται ένα ωραίο πάρτι», μου εξηγεί, «αν κάποιος μπει στο πάρτι και φωνάξει, ε, παιδιά σταματήστε, κανείς δεν θα τον ακούσει και κανείς δεν θα σταματήσει. Είχαν δημιουργήσει μια ψευδαίσθηση αλλά πίστευαν ότι ήταν η πραγματικότητα. Το πάρτι συνεχιζόταν, όλοι ήταν χαρούμενοι μέχρι που ήταν πια πολύ αργά». Με παρακάλεσε όμως να μην τον ρωτήσω πολλά ακόμη για την Ισλανδία, δεν ήθελε. Αναρωτήθηκα γιατί; «Εσένα θα σου άρεσε να σε ρωτάω για το σπίτι σου όταν καίγεται;»

Περισσότερα για την Ισλανδία, τη Δευτέρα το βράδυ στην εκπομπή Νέοι Φάκελοι, στις 11 στην τηλεόραση του ΣΚΑΪ.