Στην Ισλανδία το «πάρτι» τελείωσε απότομα

Η ανώμαλη προσγείωση της μέχρι πρότινος 4ης πλουσιότερης χώρας όταν έσκασε η φούσκα του τραπεζικού της συστήματος

Αποστολή στην Iσλανδια
Της Σοφιας Παπαϊωαννου

Ξεκινώντας την αποστολή σε μία «χρεοκοπημένη» χώρα, αρχίζεις να παρατηρείς τα πάντα από την πρώτη στιγμή που κατεβαίνεις στο αεροδρόμιο ψάχνοντας για τα σχετικά δείγματα. Το αεροδρόμιο του Ρέικιαβικ είναι σαν να μπαίνεις σε ένα πολυτελές, μοντέρνο ξενοδοχείο. Τα ταξί που περιμένουν έξω στο κρύο και στον πάγο είναι τα περισσότερα τελευταίας τεχνολογίας τζιπ. Πηγαίνοντας προς την πόλη βλέπεις να λειτουργούν μεγάλα γεωθερμικά εργοστάσια χτισμένα μέσα σε ένα εντυπωσιακό σεληνιακό τοπίο, το τοπίο που διάλεξε και η ΝΑSΑ για να εκπαιδεύσει τους αστροναύτες της λίγο πριν τους στείλει στο φεγγάρι. Στο διάσημο υπαίθριο σπα, το Μπλου Λαγκούν, Ισλανδοί και τουρίστες κολυμπούν στα καυτά νερά, απόβλητα του διπλανού γεωθερμικού εργοστασίου, με ποτήρια κρασιού στο χέρι. Τα βράδια, τα εστιατόρια συνεχίζουν να σερβίρουν όποια παραλλαγή αστακού μπορείς να σκεφτείς, όσο για τα κλαμπ τα Σαββατοκύριακα γεμίζουν από τις δύο μέχρι τις έξι το πρωί με νεολαία. Η ζωή για τους Ισλανδούς ήταν κάτι σαν πάρτι την τελευταία δεκαετία και δύσκολα μπορεί να κρυφτεί ο πλούτος τους σήμερα. Το 2007 ήταν η 4η πιο πλούσια χώρα, σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και είχε ψηφιστεί η καλύτερη χώρα να ζει κανείς. Πώς ήταν δυνατόν αυτή η χώρα να χρεοκοπήσει μέσα σε μία μόνο εβδομάδα;

Η 6η Οκτωβρίου είναι η μέρα που δεν θα ξεχάσουν ποτέ οι Ισλανδοί, τότε που ο πρωθυπουργός τους ανακοίνωσε κάτι πολύ κοντά στο «δυστυχώς επτωχεύσαμεν». Μόνο που δεν ήταν το κράτος ή η κυβέρνηση αυτή που σπατάλησε πολλά χρήματα, δανείστηκε και δεν κατάφερε να αντεπεξέλθει στο χρέος της. Ηταν οι τράπεζες που χρεοκόπησαν και παρέσυραν μαζί τους όλη τη χώρα.

Οταν ξέσπασε η διεθνής οικονομική κρίση και οι αγορές άρχισαν να καταρρέουν, φανερώθηκε η φούσκα του ισλανδικού τραπεζικού συστήματος. Η πρώτη τράπεζα που χτυπήθηκε στις αρχές Οκτωβρίου ήταν η Γκλίτνιρ. Η Κεντρική Τράπεζα της χώρας δεν μπορούσε να καλύψει τα χρέη του ιδρύματος και αποφάσισε να το κρατικοποιήσει. Η κίνηση αυτή της κυβέρνησης δέχεται την περισσότερη κριτική σήμερα. Ο επιχειρηματικός κόσμος της Ισλανδίας θεωρεί ότι η κυβέρνηση και η Κεντρική Τράπεζα έπρεπε να βοηθήσουν αυτή την πρώτη τράπεζα και όχι να την κρατικοποιήσουν στέλνοντας έτσι ανησυχητικά μηνύματα στο εξωτερικό και στις υπόλοιπες τράπεζες. Ο υπουργός Οικονομικών Αρμι Μάτιαρσεν μας δήλωσε ότι θεωρεί υπεύθυνη τη διοίκηση της τράπεζας που δεν συνεργάστηκε καλά μαζί τους τη στιγμή της κρίσης και η κρατικοποίηση ήταν μονόδρομος.

Λίγες μέρες μετά και δεύτερη ιδιωτική τράπεζα, η Λαντσμπάνκι, χρεοκοπεί και επίσης κρατικοποιείται. Τότε έρχεται και το τελειωτικό χτύπημα στην οικονομία της Ισλανδίας, αυτή τη φορά από το εξωτερικό, από τη Βρετανία. Η τράπεζα Λαντσμπάνκι διέθετε παράρτημα στη Βρετανία, την Icesave, όπου περίπου 300.000 Βρετανοί είχαν καταθέσεις. Ο πρωθυπουργός της Βρετανίας Γκόρντον Μπράουν προχωράει στην πρωτοφανή κίνηση εντυπωσιασμού και ενεργοποιεί τον αντιτρομοκρατικό νόμο. Ο νόμος αυτός του δίνει το δικαίωμα να μπει μέσα στη Λαντσμπάνκι, να αναλάβει τον έλεγχο της τράπεζας και στη συνέχεια να παγώσει όλα τα περιουσιακά της στοιχεία. «Είμαστε μία χώρα που δεν έχει καν στρατό, δεν έχουμε πολεμήσει ποτέ», μου τονίζουν όλοι οι κάτοικοι και πάντα καταλήγουν: «Είναι η πρώτη φορά στην ιστορία που μία χώρα του ΝΑΤΟ ενεργοποιεί τον αντιτρομοκρατικό νόμο ενάντια σε μία σύμμαχο χώρα του ΝΑΤΟ».

Ενας πολύ δραστήριος Ισλανδός οικονομολόγος ο Μάγκνους Αρνι Σκούλασον, έχει σπουδάσει στο Κέιμπριτζ και είναι πρόεδρος του ισλανδικού συλλόγου αποφοίτων των πανεπιστημίων Κέιμπριτζ και Οξφόρδης. Οταν έμαθε για τον αντιτρομοκρατικό νόμο, κάθισε στο κομπιούτερ του και έστειλε ένα μήνυμα στο facebook λέγοντας «δεν είμαι τρομοκράτης». Γρήγορα το μήνυμα εξαπλώθηκε και εξελίχθηκε σε ένα τεράστιο κίνημα στο Ιντερνετ που ονομάστηκε «σε άμυνα της Ισλανδίας» (http://www.indefence.is). Ισλανδοί όλων των ηλικιών και φύλων στέλνουν φωτογραφίες τους, στις οποίες, κατά τα πρότυπα του Τζον Λένον και του Μπομπ Ντίλαν που έστελναν μηνύματα κρατώντας χαρτιά, κρατάνε ένα χαρτί που γράφει «κ. Μπράουν, δεν είμαι τρομοκράτης». Ο Μάγκνους σήμερα δίνει συνεντεύξεις σε όλα τα ξένα μέσα και υποστηρίζει με πάθος ότι η κυβέρνηση της Βρετανίας, πέρα από την οικονομική ζημιά που προκάλεσε στη χώρα του, προχώρησε και σε απαράδεκτη και επικίνδυνη κατάχρηση εξουσίας. «Καθίστε για ένα λεπτό να το σκεφτείτε, αν η βρετανική κυβέρνηση μπορεί να ενεργοποιήσει τον αντιτρομοκρατικό νόμο για μία τράπεζα αύριο, θα το κάνει για μία χώρα ή για ένα άτομο», τονίζει. «Είμαι σίγουρος ότι εσείς στην Ελλάδα καταλαβαίνετε τι σημαίνει αυτό. Οι νόμοι αυτοί αποτελούν μία πολύ μεγάλη δύναμη στα χέρια δημοκρατικών κυβερνήσεων και πρέπει να τους χρησιμοποιούν πολύ προσεκτικά». Οι τράπεζες Λαντσμπάνκι και Κάουπτινγκ έχουν προσλάβει Βρετανούς δικηγόρους να ερευνήσουν πώς μπορούν να κινηθούν δικαστικά εναντίον του Λονδίνου. Συναντήσαμε στο Ρέικιαβικ τους δικηγόρους, οι οποίοι δεν είναι αισιόδοξοι ότι η υπόθεση μπορεί να φτάσει πολύ πιο μακριά από ένα γράμμα διαμαρτυρίας στο βρετανικό Κοινοβούλιο.