Του Αλεξη Παπαχελα

Ποιοι είναι αυτοί οι γνωστοί - άγνωστοι κουκουλοφόροι οι οποίοι «τα σπάνε» με κάθε ευκαιρία στο κέντρο της Αθήνας; Μπορεί η αστυνομία να εξαλείψει αυτό το φαινόμενο και αν ναι, γιατί δεν το κάνει;

Μιλώντας με κορυφαία στελέχη της αστυνομίας, που έχουν χειρισθεί την υπόθεση τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, είναι σαφές πως οι αρχές ασφαλείας γνωρίζουν «πρόσωπα και διευθύνσεις». Ο σκληρός πυρήνας όσων συμμετέχουν στα συνήθη επεισόδια είναι 500 - 600 άτομα. Σε μεγάλο βαθμό, όπως εξηγεί άνθρωπος που γνωρίζει από μέσα τον χώρο, πρόκειται για παιδιά που δεν κατάφεραν να μπουν στο πανεπιστήμιο, γόνους οικογενειών μεσαίας τάξης που γοητεύονται από την «ιδεολογία της αδρεναλίνης», παιδιά που αμφιταλαντεύονται μεταξύ των ναρκωτικών και της βίας γενικώς και παιδιά που «τους την έχει δώσει η βαρεμάρα του φραπέ χωρίς βέβαιο επαγγελματικό μέλλον». Τη δεκαετία του 1980 συναντούσε κανείς ανάμεσά τους παιδιά με ιδεολογική κατάρτιση, ενώ σήμερα βλέπει «λαϊκούς τύπους» και παιδιά που πιστεύουν στη βία ως μέσο εκτόνωσης.

Η κλασική ρουτίνα τους είναι ξενύχτι σε κάποιο μπαρ, συζητήσεις και εκδηλώσεις σε ένα από τα πολλά στέκια του αντιεξουσιαστικού χώρου (παλιά αρχοντικά υπό κατάληψη, «λέσχες», στέκια κατάληψης στα πανεπιστήμια) στην Αθήνα ή άλλη πόλη και συχνές «έξοδοι» για να «τα σπάσουν». Πρόκειται γιά ένα πολύμορφο και εξαιρετικά χαλαρό δίκτυο, με πυρήνες, γκρουπούσκουλα, ακόμη και μικρές παρέες. Υπάρχουν οι «αναρχοληστές» που καταζητούνται ακόμη για το αιματηρό επεισόδιο μετά την αποτυχημένη ληστεία τράπεζας, οι «ξέμπαρκοι», η ομάδα του γνωστού αναρχικού που έκανε την κατάληψη στην πρυτανεία για την απελευθέρωση του Σάββα Ξηρού κ.ά.

Οι ίδιοι χούλιγκαν σε γήπεδα - διαδηλώσεις

Μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα αποκάλυψη των τελευταίων εβδομάδων έδειξε πως οι άνθρωποι που κρύβονται πίσω από τα επεισόδια στα γήπεδα είναι οι ίδιοι που «κατεβάζουν» βιτρίνες ή ρίχνουν μολότοφ στις διαδηλώσεις. Τα βίντεο που συνέλεξε η ΑΕΚ, στην οποία υπεύθυνος ασφαλείας είναι πρώην διακεκριμένο στέλεχος της αντιτρομοκρατικής, έδειξαν ότι οι πρωταίτιοι επεισοδίων σε αγώνες της ήταν κατηγορούμενοι γιά ενέργειες όπως τον ξυλοδαρμό του πρώην προέδρου της ΓΣΕΕ Χρήστου Πολυζωγόπουλου. «Οι χούλιγκαν των γηπέδων, των διαδηλώσεων και των επεισοδίων στα ρέιβ πάρτι είναι λίγο πολύ οι ίδιοι, απλώς έχουν άλλη ταμπέλα κάθε φορά» ανέφερε άνθρωπος που ξέρει καλά τον χώρο.

Τα συνήθη επεισόδια οργανώνονται όμως από 3-4 ομάδες με 50ρηδες επικεφαλής που έχουν καθιερωθεί στον χώρο. «Μιλάτε για την ομάδα της Σαρηπόλου;» θα ακούσετε κάποιον βετεράνο του χώρου να λέει. Υπάρχουν 2-3 γνωστές φιγούρες, οι οποίοι εμφανίζονται συχνά σε βίντεο να μοιράζουν μολότοφ σε μια γωνιά κατά τη διάρκεια μιας πορείας ή να πηγαίνουν σε εγκαταλελειμένα σπίτια των Εξαρχείων λίγο πριν από μια διαδήλωση για να μοιράσουν «υλικά».

Ορισμένοι χρησιμοποιούν το κάλυμμα του αντιεξουσιαστικού χώρου για να επιδίδονται σε μπίζνες, από τη διαχείριση μπαρ ως τη διακίνηση ναρκωτικών. Η αστυνομία αποφεύγει να τους ενοχλήσει με το επιχείρημα πως «όσο πιέζουμε τόσο χειρότερα γίνονται τα πράγματα». Τη δεκαετία του '80 και του '90 έγιναν απόπειρες στρατολόγησης πληροφοριοδοτών από αυτές τις οργανωμένες ομάδες, από ελληνικές και ξένες μυστικές υπηρεσίες. Και αυτό με βάση τη λανθασμένη εκτίμηση πως αποτελούσαν συγκοινωνούντα δοχεία με τη «17 Νοέμβρη». Και η αλήθεια είναι πως η περιώνυμη τρομοκρατική οργάνωση επιχείρησε να χρησιμοποιήσει τον αντιεξουσιαστικό χώρο για να στρατολογήσει νέα μέλη, ενώ είχε και τα ίδια στέκια, είτε αυτά ήταν ρεμπετάδικα είτε σουβλατζίδικα.

Η αστυνομία έχει δείξει ότι δεν μπορεί να χειρισθεί το φαινόμενο των κουκουλοφόρων. Γιατί;

Υπάρχει απόλυτη ανικανότητα στην «ανάγνωση» του χώρου και τη διείσδυση σε αυτόν. Το ζήτημα των κουκουλοφόρων έχει ανατεθεί εδώ και χρόνια στην κρατική Ασφάλεια και όχι στην Αντιτρομοκρατική. Αυτό έχει γίνει και για πολιτικούς λόγους, διότι αν η Αντιτρομοκρατική είχε την ευθύνη, κάθε γκαζάκι ή μολότοφ θα μετρούσε ως τρομοκρατική ενέργεια και η χώρα μας θα έκανε την Κολομβία να μοιάζει με Ελβετία σε κάθε σχετικό πίνακα.

Η κρατική Ασφάλεια έχει διαχρονικά δείξει ότι έχει μεγάλες αδυναμίες. Κλασικό παράδειγμα το γεγονός ότι χρησιμοποιεί τους ίδιους αστυνομικούς για τη φύλαξη στόχων, επιχειρήσεις παρακολούθησης και μεταγωγές κρατουμένων. Αποτέλεσμα να γνωρίζουν όλοι ποιοι είναι οι «πρακτορές» της, ενώ αν έχουν απορίες μπορεί να βγάλουν ασφαλή συμπεράσματα από τις μοτοσικλέτες που χρησιμοποιούν, που είναι συγκεκριμένου τύπου και... χρώματος. Είναι λογικό κατόπιν αυτού να συμβαίνουν επιθέσεις σε «μυστικούς», οι οποίες παραδόξως δεν έχουν ακόμη καταλήξει σε θανάτους.

Η κρατική Ασφάλεια δεν διαθέτει επίσης προϋπολογισμό για την πληρωμή πληροφοριοδοτών. Οταν δε προσπαθεί να κάνει διείσδυση στον συγκεκριμένο χώρο, επιχειρεί, όπως λέγεται, «με τη λογική πρακτόρων του '50». Στους αξιωματικούς της, άλλωστε, επικρατεί έντονα ο φόβος «μη μας γράψουν οι εφημερίδες», ο εφιάλτης πως θα εντοπισθούν κατά τη διάρκεια κάποιας επιχείρησης και θα υποστούν επιθέσεις χωρίς να έχουν καμία πολιτική κάλυψη. Γι' αυτό αρκούνται σε μια διακριτική παρακολούθηση ορισμένων στεκιών από ασφαλή απόσταση και περιστασιακές συλλήψεις. Εκει όμως δημιουργείται το επόμενο πρόβλημα, που αφορά τον μηχανισμό άσκησης πίεσης σε μάρτυρες αλλά και δικαστικούς. «Είναι εντυπωσιακό πως οι προστάτες των παιδιών μπορούν να βρίσκουν τα τηλέφωνα δικαστών που κάθονται στην έδρα και να τους απειλούν» ανέφερε χαρακτηριστικά έμπειρος αστυνομικός. Ενα άλλο ζήτημα είναι η αδυναμία της αστυνομίας να διεξάγει έρευνες σε κτίρια του πανεπιστημίου, λόγω του ασύλου, αν και υπάρχουν διασταυρωμένες πληροφορίες για την αποθήκευση μεγάλης ποσότητος σχετικού υλικού στο παλιό κτίριο του Πολυτεχνείου κ.α.

Στο παρελθόν διεξήχθησαν επιχειρήσεις-σκούπα, όπως το 1995 υπό την επίβλεψη του εισαγγελέα Γιάννη Διώτη. Σε αυτήν και άλλες περιπτώσεις ήταν εντυπωσιακό το θέαμα γονέων των κατηγορούμενων για βίαια επεισόδια που είχαν συγκεντρωθεί έξω από το αρχηγείο της ΕΛ.ΑΣ. και ήταν μεγαλοδικηγόροι, καθηγητές πανεπιστημίου ή ακόμη και επιχειρηματίες.

Εμπειρα στελέχη της αστυνομίας θεωρούν ότι αν υπήρχε πολιτική βούληση θα μπορούσαν να βρεθούν ευέλικτοι τρόποι δράσης που θα περιόριζαν το φαινόμενο. «Υπάρχουν πετυχημένες συνταγές στη Γαλλία, με τη χρήση μυστικών αστυνομικών, και αλλού, αλλά μπορεί η Ελληνική Αστυνομία να τις εφαρμόσει;» διερωτάτο πρώην αρχηγός της που είχε καθιερώσει τον όρο «τρομοκρατία χαμηλού επιπέδου» για τα γκαζάκια και τις μολότοφ.

Το ενδιαφέρον, και ενδεχομένως το ανησυχητικό, είναι πως η επιρροή του αντιεξουσιαστικού χώρου αυξάνεται θεαματικά στα πανεπιστήμια και γενικότερα στη νεολαία. «Ηταν εντυπωσιακό αυτό που συνέβη στις διαδηλώσεις για την εκπαίδευση την περασμένη άνοιξη» ανέφερε άνθρωπος που ξέρει καλά τον χώρο. «Παλιά, όταν οι κουκουλοφόροι άρχισαν να κατεβάζουν βιτρίνες, τα παιδιά που δεν συμμετείχαν στα επεισόδια άρχισαν να τρέχουν. Τώρα έβλεπες κοριτσάκια με τα κινητά τους να κάθονται, να βλέπουν και ενδεχομένως να γοητεύονται από την ιδεολογία της αδρεναλίνης». Και αυτό σημαίνει ότι, πέρα από την ανεπάρκεια της αστυνομίας, το φαινόμενο παίρνει νέα διάσταση.