Του Δημητρη Bαγιανου*

Η φοροδιαφυγή είναι ένα από τα μεγάλα προβλήματα της ελληνικής οικονομίας. Αν η Ελλάδα μάζευε φόρους εξίσου αποτελεσματικά όσο μια μέση ευρωπαϊκή χώρα, το ετήσιο έλλειμμα του προϋπολογισμού θα ήταν χαμηλότερο κατά 6% του ΑΕΠ. Αυτό αντιστοιχεί σε έσοδα τριπλάσια από αυτά που προβλέπεται να συγκεντρωθούν από όλα τα φορολογικά μέτρα που έχουν αποφασιστεί πρόσφατα, όπως η κατάργηση των φοροαπαλλαγών και ο νέος φόρος ακίνητης περιουσίας. Η πάταξη της φοροδιαφυγής δεν θα αποφέρει μόνο δημοσιονομικά οφέλη, αλλά θα βοηθήσει και στην αποκατάσταση ενός αισθήματος δικαίου, το οποίο είναι απαραίτητο για την επιτυχία του συνολικού μεταρρυθμιστικού προγράμματος.

Η φοροδιαφυγή οφείλεται στην κακή οργάνωση των φοροεισπρακτικών μηχανισμών. Η ατιμωρησία εφοριακών που χρηματίζονται προάγει τη διαφθορά. Η έλλειψη δεικτών μέτρησης παραγωγικότητας (π.χ. πόσους φόρους μαζεύει η κάθε ΔΟΥ και πόσους ελέγχους κάνει) μειώνει τα κίνητρα για σωστή δουλειά. Τα προβλήματα υφίστανται όχι μόνο στο επίπεδο των ΔΟΥ, αλλά και σε αυτό του υπουργείου Οικονομικών που τις επιβλέπει: η έλλειψη κινήτρων παραγωγικότητας των υπαλλήλων του υπουργείου, σε συνδυασμό με τη συχνή εναλλαγή των πολιτικών τους προϊσταμένων, δυσχεραίνει τον αποτελεσματικό σχεδιασμό και έλεγχο των φοροεισπρακτικών μηχανισμών.

Η αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτεί μια ριζική τομή: η βεβαίωση και η είσπραξη φόρων πρέπει να φύγει από το υπουργείο Οικονομικών και τις ΔΟΥ και να ανατεθεί σε μια ανεξάρτητη αρχή. Το προσωπικό που θα εργάζεται στην Αρχή αυτή θα προσλαμβάνεται με συμβόλαια μικρής χρονικής διάρκειας έτσι ώστε να είναι εφικτό να απολυθεί αν δεν επιτυγχάνει προκαθορισμένους στόχους. Οι προαγωγές και οι αποδοχές θα βασίζονται επίσης σε συγκεκριμένους δείκτες παραγωγικότητας. Οι διοικούντες την Αρχή θα προτείνονται από την εκάστοτε κυβέρνηση αλλά θα εγκρίνονται από το Κοινοβούλιο με αυξημένη πλειοψηφία. Αυτό θα προάγει τον διορισμό ικανών τεχνοκρατών και όχι κομματικών φίλων. Η Αρχή θα λογοδοτεί στο Κοινοβούλιο, με βάση συγκεκριμένα κριτήρια απόδοσης. Πρόταση για τη δημιουργία μιας τέτοιας αρχής έχουμε κάνει με τους Μιχάλη Ιακωβίδη και Richard Portes, ύστερα από συνέδριο που διοργανώσαμε στο London Business School, στο οποίο συμμετείχαν και υψηλόβαθμα τέως στελέχη του υπουργείου Οικονομικών.

Η βελτίωση των φοροεισπρακτικών μηχανισμών πρέπει να συνδυαστεί με τη δραστική αναβάθμιση του δικαστικού συστήματος, ώστε τυχόν διαφορές να διεκπεραιώνονται γρήγορα, καθώς και με την αύξηση του αριθμού των ανακριτών και δικαστών που εξειδικεύονται στο οικονομικό έγκλημα. Η δημιουργία της Αρχής που προτείνουμε θα συμβάλει στην πάταξη της φοροδιαφυγής πιο ουσιαστικά από τα μέτρα που έχουν ληφθεί μέχρι τώρα και από κινήσεις εντυπωσιασμού όπως ο έλεγχος του «πόθεν έσχες» των εφοριακών.

* Ο κ. Δημήτρης Βαγιανός είναι καθηγητής Χρηματοοικονομικών στο London School of Economics.