Του Βασιλη Zηρα

Αντιμέτωπη με γνωστά και δισεπίλυτα προβλήματα θα βρεθεί η κυβέρνηση που θα προκύψει μετά τον ανασχηματισμό. Οι αντιδράσεις που προκάλεσαν τα σχέδια για κατάργηση του φθηνού πετρελαίου θέρμανσης προκειμένου να μη μεταταγούν είδη πρώτης ανάγκης στον υψηλό συντελεστή ΦΠΑ, όπως προέβλεπε το Μνημόνιο, καταδεικνύουν ότι εύκολες λύσεις δεν υπάρχουν. Οσο περνάει ο καιρός, οι λύσεις γίνονται πιο δύσκολες και οι αντιδράσεις κλιμακώνονται.

1. Τα έσοδα παραμένουν ένα από τα μείζονα προβλήματα, όχι μόνο για την εκτέλεση του φετινού πρόϋπολογισμού, αλλά και γι’ αυτόν του επόμενου έτους. Για το 2010 βασικός στόχος είναι να μην ξεπεράσει η υστέρηση τα 2 δισ. ευρώ. Το υπουργείο Οικονομικών έχει συμφωνήσει με την τρόικα συγκεκριμένα μέτρα μείωσης των δαπανών που θα καλύψουν μια τέτοια υστέρηση. Από κει και πάνω θα χρειαστούν πρόσθετα μέτρα. Στο 8μηνο η υστέρηση ξεπερνούσε ήδη τα 800 εκατ. ευρώ. Για το 2011 το Μνημόνιο προβλέπει επιπλέον έσοδα 6,5 δισ. ευρώ από τα 9,6 δισ. ευρώ της συνολικής δημοσιονομικής προσαρμογής. Η επίτευξη αυτών των στόχων είναι εξαιρετικά δύσκολη, καθώς η ύφεση περιορίζει τη φοροδοτική ικανότητα επιχειρήσεων και νοικοκυριών και ενισχύει την τάση για φοροδιαφυγή. Ταυτόχρονα, ο φοροεισπρακτικός μηχανισμός παραμένει σε τέλμα. Γι’ αυτό με εισήγηση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και για 18 μήνες, όσο εκτιμάται ότι θα χρειαστεί η αναμόρφωση του μηχανισμού, το οικονομικό επιτελείο κάνει ένα by pass στις συνήθεις ελεγκτικές δομές, με πέντε ομάδες ελεγκτών που θα επικεντρωθούν σε συγκεκριμένες κατηγορίες φορολογουμένων με υψηλή φοροδοτική ικανότητα. Παράλληλα, προσπαθεί να βρει μέτρα που θα τονώσουν τόσο τα φετινά έσοδα όσο και αυτά του 2011. Η εξίσωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στο πετρέλαιο κίνησης και θέρμανσης είναι ένα από αυτά, δεδομένου ότι το δημοσιονομικό όφελος θα επιμερισθεί και στις δύο χρονιές. Παρ’ όλα αυτά, φαίνεται πως έχει μεγαλύτερο πολιτικό κόστος από ό, τι η αύξηση του ΦΠΑ σε είδη πρώτης ανάγκης, έστω και αν οι επιπτώσεις στους καταναλωτές και την οικονομία συνολικότερα είναι μικρότερες.

2. Οι δαπάνες κυρίως του ευρύτερου δημόσιου τομέα αποτελούν ένα άλλο μεγάλο πρόβλημα. Η πρόοδος που έχει συντελεστεί είναι περιορισμένη. Φέτος το κύριο βάρος της συγκράτησης των δαπανών προέρχεται από τη μείωση των μισθών και των συντάξεων και τις δραστικές περικοπές στην κεντρική διοίκηση. Στους φορείς του ευρύτερου δημόσιου τομέα είναι άγνωστο τι ακριβώς γίνεται, αφού οι δήμοι, τα ταμεία, τα νοσοκομεία και οι ΔΕΚΟ δεν είναι ακόμη σε θέση να παρουσιάσουν στοιχεία σε μηνιαία ή ακόμη και σε τριμηνιαία βάση. Επιπλέον, αλλαγές που έχουν εξαγγελθεί δεν προχωρούν. Η αναδιάρθρωση του ΟΣΕ σχεδιάζεται από τον περασμένο Οκτώβριο, αλλά η υλοποίησή της δεν έχει αρχίσει ακόμη. Οι συγχωνεύσεις οργανισμών προχωρούν αργά, ενώ η περιστολή της σπατάλης στα νοσοκομεία δεν υπάρχει ούτε ως σχέδιο ακόμη.

3. Η αντιμετώπιση της ύφεσης και η βελτίωση του οικονομικού κλίματος είναι ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα και ταυτόχρονα το μεγαλύτερο έλλειμμα της οικονομικής πολιτικής. Παρά την «αισιοδοξία» ότι η μείωση του ΑΕΠ θα είναι μικρότερη από 4% φέτος, οι επιπτώσεις της ύφεσης είναι ορατές, προκαλούν ισχυρές κοινωνικές αντιδράσεις, παράγουν πολιτικά αποτελέσματα και ενισχύουν την αμφιβολία των αγορών ως προς το εάν η Ελλάδα θα κατορθώσει τελικά να πετύχει τους στόχους του Μνημονίου και να αποφύγει τη χρεοκοπία. Η κυβέρνηση προς το παρόν τουλάχιστον κινείται μεταξύ της περικοπής του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων, γενικόλογων εξαγγελιών για πράσινη ανάπτυξη και ξεπερασμένων μεθόδων διαχείρισης των κρατικών ενισχύσεων. Με εξαίρεση ένα νομοσχέδιο σε διαβούλευση για τη διευκόλυνση υλοποίησης μεγάλων επενδυτικών σχεδίων, όποια άλλα μέτρα για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας που προβλέπει το Μνημόνιο ως αντιστάθμισμα στη βίαιη δημοσιονομική προσαρμογή καθυστερούν, από το άνοιγμα των επαγγελμάτων έως την απελευθέρωση της αγοράς ενέργειας. Ο νέος αναπτυξιακός νόμος, που επί της ουσίας αποτελεί μια παραλλαγή του υφισταμένου, καθυστέρησε να καταρτισθεί και δεν βρήκε ακόμη τον δρόμο του για το υπουργικό συμβούλιο. Ενδεχομένως, μάλιστα, να μην συζητηθεί ποτέ εάν αλλάξει η υπουργός Οικονομίας, οπότε θεωρείται βέβαιο ότι θα ξαναγραφεί από την αρχή.