Του Γιωργου Λιαλιου

Σε μείζον πολιτικό ζήτημα αναδεικνύεται η υπόθεση του Εθνικού Χωροταξικού Πλαισίου, λίγο πριν η συζήτησή του μεταφερθεί στη Βουλή, καθώς η ελληνική κοινωνία, ο πολιτικός κόσμος αλλά και η ίδια η κυβερνητική πλειοψηφία της Βουλής, που ομόθυμα είχαν χαιρετίσει την έλευσή του, διχάζονται για το συγκεκριμένο περιεχόμενό του. Στις έντονες αντιδράσεις επιστημονικών φορέων και περιβαλλοντικών οργανώσεων που παραθέτουν σειρά επιχειρημάτων για τις διάφορες πτυχές του χωροταξικού, έρχονται να προστεθούν και αντιδράσεις από το εσωτερικό της κυβερνώσας παράταξης. Με σημερινό κείμενό του - παρέμβαση στην «Κ» ο πρόεδρος της Επιτροπής Περιβάλλοντος της Βουλής, κ. Κυριάκος Μητσοτάκης, εγείρει σοβαρές ενστάσεις για πτυχές του πλαισίου με κεντρικό άξονα τον τρόπο που το χωροταξικό αντιμετωπίζει την «πράσινη» ανάπτυξη, την εκτός σχεδίου δόμηση και τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, ενώ αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ασυμβατότητας με την ευρωπαϊκή νομοθεσία.

Η θέσπιση του τρίτου κατά σειρά νόμου για τη χωροταξία στην Ελλάδα (μετά τον ν.360 του 1976 και τον ν.2742 του 1999) δεν θα μπορούσε παρά να είναι «τα καλά νέα». Υπό το πρίσμα αυτό είχε αρχικώς αντιμετωπίσει ο επιστημονικός κόσμος της χώρας και οι περιβαλλοντικές οργανώσεις τη σχετική ανακοίνωση από τον υπουργό ΠΕΧΩΔΕ κ. Γιώργο Σουφλιά. Σύντομα, όμως, την αρχική αισιοδοξία διαδέχθηκε ο σκεπτικισμός, όταν το υπουργείο δημοσιοποίησε τις προθέσεις του: το εθνικό χωροταξικό φάνηκε άτολμο, το ειδικό χωροταξικό για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας προκάλεσε τοπικές αντιδράσεις για τις εκτιμώμενες συνέπειές του στα νησιωτικά τοπία και αλλού, ενώ το ειδικό χωροταξικό για τον τουρισμό δέχθηκε εξαρχής σκληρή πολεμική, καθώς εκτιμάται ότι «ανοίγει την πόρτα» στην άλωση των τελευταίων παρθένων παράκτιων περιοχών.

Αυτό που διεφάνη εξαρχής ήταν ότι σκοπός του εθνικού χωροταξικού και των τριών ειδικών χωροταξικών (τα υπόλοιπα δύο, του ορεινού όγκου και των παράκτιων περιοχών έχουν παραπεμφθεί ασαφώς στο μέλλον) δεν ήταν τόσο να αντιμετωπίσουν τις πάγιες ελληνικές αδυναμίες σε σχέση με τη διαχείριση του χώρου και της γης, αδυναμίες που οδήγησαν τις προηγούμενες δεκαετίες στην κατασπατάληση των φυσικών πόρων και στη δημιουργία ορισμένων εκτρωματικών πολεοδομημάτων. Κύριος στόχος της σημαντικής αυτής χωροταξικής παρέμβασης ήταν να ανοίξει τον δρόμο σε μεγάλες επενδύσεις στην ενέργεια και τον τουρισμό. Κάτι που φυσικά και δεν είναι μεμπτό, εφόσον όμως γίνει με σεβασμό στο περιβάλλον, αλλά και στην κλίμακα της χώρας.

Γι' αυτό και η κριτική που δέχθηκε το ΥΠΕΧΩΔΕ δεν ξεκίνησε από το εθνικό χωροταξικό, αλλά από τα δύο ειδικά σχέδια (το ειδικό χωροταξικό της βιομηχανίας δεν θεωρήθηκε «προβληματικό»). Το εθνικό χωροταξικό κατηγορήθηκε ως ο «δούρειος ίππος» για τα ειδικά χωροταξικά, καθώς είναι το μοναδικό από τα κείμενα που θα γίνει νόμος του κράτους (τα υπόλοιπα θα εγκριθούν με υπουργικές αποφάσεις).

Ετσι, και το εθνικό χωροταξικό δεν έμεινε για πολύ στο απυρόβλητο. Εννέα από τους δεκαεννέα φορείς που συμμετείχαν στη διαδικασία διαβούλευσης (Τεχνικό Επιμελητήριο, ΣΕΒ, Σύλλογος Χωροτακτών, Συνομοσπονδία Γεωργικών Συνεταιρισμών, Αρκτούρος, Ξενοδοχειακό Επιμελητήριο, Συνομοσπονδία Επαγγελματιών Βιοτεχνών και Εμπόρων, Πανελλήνιος Σύλλογος Αρχιτεκτόνων, ΓΣΕΕ) αρνήθηκαν να υπογράψουν το κοινό κείμενο και εξέφρασαν δημόσια τις αντιρρήσεις τους οι οποίες συμπυκνώνονται στα εξής:

1Το Πλαίσιο διαιωνίζει ένα παρωχημένο μοντέλο ανάπτυξης, με την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη να εξακολουθούν να διαδραματίζουν κυρίαρχο ρόλο. Χαρακτηριστικό της έλλειψης οράματος είναι ότι οι έξι από τους επτά ηπειρωτικούς άξονες ανάπτυξης της χώρας ταυτίζονται με αντίστοιχους αυτοκινητόδρομους, που (ανα)κατασκευάζονται σήμερα με συμβάσεις παραχώρησης.

2 Το Πλαίσιο παραγνωρίζει το νησιωτικό χαρακτήρα της χώρας. Η αρχική μελέτη πρότεινε μια ολότελα νέα θεώρηση: την αυτοργάνωση των νησιών, την ενίσχυση της εσωτερικής τους επικοινωνίας και τη σταδιακή απεξάρτηση από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Οι προτάσεις αφαιρέθηκαν για να αντικατασταθούν αργότερα από μια γενικόλογη αναφορά.

3 Παρόλο που αναγνωρίζει τη γιγάντωση της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, το πλαίσιο δεν λαμβάνει καμία πρόνοια για να ελεγχθεί η συνεχής πολεοδομική επέκταση των δύο πόλεων και να προστατευθεί ο περιαστικός χώρος, ως απαραίτητο κεφάλαιο για την ποιότητα ζωής των κατοίκων τους.

4 Παρόλο που αναγνωρίζει τα προβλήματα που έχει δημιουργήσει σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, η δόμηση στις εκτός σχεδίου πόλεως περιοχές (όπως τα νησιά και η παράκτια ζώνη), το πλαίσιο δεν έχει συγκεκριμένη αναφορά στον τρόπο περιορισμού της. Το υπουργείο έκανε «πίσω ολοταχώς» σταθμίζοντας τις αντιδράσεις.

5 Το Πλαίσιο στερείται χρονοδιαγραμμάτων, παρόλο που έχει διάρκεια ζωής μια 15ετία. Οι δράσεις που προτείνει (λ.χ. η σταδιακή μετακίνηση των δρομολογίων από το λιμάνι του Πειραιά σε εκείνα της Ραφήνας και του Λαυρίου) δεν έχουν κανέναν χρονικό ορίζοντα, ούτε κατά προσέγγιση. Τα μόνα χρονοδιαγράμματα που προβλέπονται είναι η υποχρέωση ολοκλήρωσης του δασολογίου μέσα σε μια τετραετία (την οποία όμως συνδέει με το ζήτημα της χρήσης των αεροφωτογραφιών του 1960 έναντι του 1945 για τον καθορισμό των δασών) και η ολοκλήρωση στο ίδιο διάστημα της διοικητικής μεταρρύθμισης.

Τα ζητήματα αυτά αναμένεται να απασχολήσουν το προσεχές διάστημα τη συζήτηση του εθνικού χωροταξικού σχεδίου στη Βουλή. Ο υπουργός ΠΕΧΩΔΕ υποσχέθηκε ότι η διαδικασία θα είναι «ανοιχτή», ενδέχεται δηλαδή να οδηγήσει ακόμα και σε αλλαγές της τελευταίας στιγμής. Ωστόσο, εκτός από την αντιπολίτευση (το ΠΑΣΟΚ και ο ΣΥΡΙΖΑ έχουν από καιρό ασκήσει δριμεία κριτική, ενώ το ΚΚΕ τήρησε στάση αναμονής), ο κ. Γ. Σουφλιάς θα βρεθεί ενώπιον και αντιδράσεων βουλευτών της Νέας Δημοκρατίας. Το «φιάσκο» του Κιότο, εξ αντανακλάσεως, ρίχνει τη βαριά σκιά του και εδώ.

Παρακολουθώντας από κοντά τις εξελίξεις που άμεσα ή έμμεσα αφορούν όλους μας, η «Καθημερινή» και ο «ΣΚΑΪ» παρεμβαίνουν στη δημόσια συζήτηση διοργανώνοντας αύριο ημερίδα (8 μ.μ.) για το εθνικό χωροταξικό σχέδιο στο Mουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138).