Tου Σταυρου Λυγερου

Με την ανακοίνωση του πακέτου των παροχών και την εξαγγελία των υποσχέσεων, που προβλήθηκαν με το κομψό ένδυμα της Xάρτας Σύγκλισης, ο Κώστας Σημίτης έπαιξε τα δύο σημαντικότερα προεκλογικά χαρτιά του. Η εξειδίκευση της Χάρτας κατά περιφέρεια δεν πρόκειται να προσκομίσει πρόσθετους ψήφους. Το λεγόμενο «πολιτικό πακέτο» (νέος εκλογικός νόμος, μέτρα διαφάνειας και αλλαγές στη διοικητική διαίρεση της χώρας) μόνο δυσαρέσκειες, τριβές και κόστος μπορεί να προκαλέσει. Τα εγκαίνια των ολυμπιακών και των άλλων έργων θα δώσουν την ευκαιρία για μία μεγάλη διαφημιστική καμπάνια, αλλά ούτε αυτά από μόνα τους μπορούν να λειτουργήσουν σαν μοχλός αντιστροφής του κλίματος.

Η δημοσκόπηση της ALCO είναι ένα πρώτο σημάδι ότι η αντεπίθεση του ΠΑΣΟΚ έφερε κάποιο αποτέλεσμα, αλλά όχι το προσδοκώμενο. Η διαφορά μειώθηκε από τις 8,4 μονάδες, που ήταν τον Ιούνιο, στις 6,7 μονάδες. Ο Κώστας Σημίτης πήρε κεφάλι σ' ότι αφορά το ποιος είναι καταλληλότερος για πρωθυπουργός. Τον Ιούνιο ερχόταν δεύτερος με 32,1 έναντι 33,7% του Κώστα Καραμανλή, ενώ τώρα προηγείται οριακά με 33,9% έναντι 33,5%. Μείωση εμφανίζει και το μεγάλο προβάδισμα της Ν.Δ. όσον αφορά την παράσταση νίκης. Από 31,2 μονάδες που ήταν τον Ιούνιο έπεσε στις 20,9 μονάδες.

Oλα αυτά καταγράφουν μία μικρή ανάκαμψη του κυβερνώντος κόμματος, η οποία όμως είναι ανεπαρκής για να τροφοδοτήσει μία πολιτική δυναμική, που θα του επιτρέψει να υπερκαλύψει το προβάδισμα της Ν.Δ. Η μόνη ελπίδα των «πρασίνων» είναι το γεγονός ότι η αξιωματική αντιπολίτευση δεν έχει -τουλάχιστον ακόμη- καταφέρει να πείσει την πλειοψηφία του εκλογικού σώματος ότι αποτελεί αξιόπιστη εναλλακτική λύση, ότι είναι φορέας ενός οράματος για το μέλλον της χώρας, ή τουλάχιστον ότι έχει επεξεργασθεί ρεαλιστικές λύσεις για τα μεγάλα προβλήματα.

Το γεγονός αυτό διευκολύνει πολύ την κυβέρνηση, η οποία παίζει κατά κόρον αυτό το χαρτί. Το σύνθημα ότι η επόμενη τετραετία είναι υψηλού ρίσκου, σε συνδυασμό με την επαναλαμβανόμενη (απαράδεκτη) δήλωση του πρωθυπουργού ότι η Ν.Δ. δεν μπορεί να κυβερνήσει τη χώρα καλλιεργούν εμμέσως πλην σαφώς ένα προπαγανδιστικό δίλημμα του τύπου «Σημίτης ή χάος». Είναι προφανές ότι σήμερα το Mέγαρο Μαξίμου δεν θα μπορούσε να θέσει ευθέως ένα τέτοιο δίλημμα. Ελπίζει, όμως, ότι τελικώς αυτό θα λειτουργήσει σε κάποιο βαθμό αφενός στους αμφιταλαντευόμενους ψηφοφόρους του ενδιάμεσου χώρου κι αφετέρου στους δυσαρεστημένους ψηφοφόρους της Kεντροαριστεράς.

Σύμφωνα με αξιόπιστες πληροφορίες, ο Κώστας Σημίτης έχει επενδύσει ελπίδες και σε δύο θέματα εξωτερικής πολιτικής: στη λύση του Κυπριακού και στη ρύθμιση του ζητήματος της υφαλοκρηπίδας. Σ' ότι αφορά το Κυπριακό, οι προσδοκίες της Αθήνας εστιάζονται στις βουλευτικές εκλογές που θα πραγματοποιηθούν τον ερχόμενο Δεκέμβριο στα Κατεχόμενα. Τόσο ο διεθνής παράγοντας όσο και η κυβέρνηση Ερντογάν επιθυμούν και μεθοδεύουν την επικράτηση των κομμάτων της αντιπολίτευσης, με σκοπό να σχηματίσουν «κυβέρνηση» και να ορίσουν δικό τους συνομιλητή, παραμερίζοντας τον «πρόεδρο» Ραούφ Ντενκτάς. Μία τέτοια εξέλιξη είναι πιθανή, αλλά όχι σίγουρη, δεδομένου ότι ο παλαίμαχος Τουρκοκύπριος ηγέτης διαθέτει αφενός την δύναμη των μηχανισμών του καθεστώτος κι αφετέρου την πολιτική υποστήριξη της στρατογραφειοκρατίας στην Αγκυρα.

Εάν καταστεί δυνατή η παράκαμψη του Ραούφ Ντενκτάς, ο Κόφι Ανάν θα επαναφέρει αμέσως στο τραπέζι το σχέδιό του και θα επιδιώξει με συνοπτικές και εκβιαστικές διαδικασίες να υπογραφεί συμφωνία επίλυσης του Κυπριακού. Στόχος είναι τον Μάιο του 2004, οπότε θα πραγματοποιηθεί και λειτουργικά η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ενωση, να ενταχθεί η συνομοσπονδιακή Κυπριακή Δημοκρατία. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η κρίσιμη διαπραγμάτευση θα διεξαχθεί στην τελική ευθεία προς τις εκλογές, εάν -όπως όλα δείχνουν- εξαντληθεί η τετραετία.

Είναι προφανές ότι ο Κώστας Σημίτης θα κάνει ό,τι περνάει από το χέρι του για να προκύψει συμφωνία, εκτός των άλλων και επειδή έχει μείζον εκλογικό συμφέρον. Επιθυμεί σφόδρα να ζητήσει την ψήφο, έχοντας λύσει το Κυπριακό. Οι αντιρρήσεις που έχουν προβληθεί για το σχέδιο Ανάν δεν φαίνεται να τον απασχολούν σοβαρά. Κυρίως επειδή οι μηχανισμοί διαμόρφωσης της ελλαδικής κοινής γνώμης έχουν σε μεγάλο βαθμό προσχωρήσει στην άποψη «να τελειώνουμε επιτέλους με το Κυπριακό» και κατά συνέπεια θα κρατήσουν σε δεύτερο πλάνο τις όποιες διαφωνίες.

Oπως ήδη αναφέραμε, στο Mέγαρο Μαξίμου τρέφουν ελπίδες και για εξελίξεις στο μέτωπο της υφαλοκρηπίδας. Oπως είναι γνωστό, διεξάγονται εδώ και καιρό διμερείς συνομιλίες για τα υφιστάμενα ζητήματα στο Αιγαίο, αλλά τις καλύπτει μυστικότητα. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Αμπντουλάχ Γκιουλ, πάντως, δήλωσε αυτές τις ημέρες στο τουρκικό CNότι υπάρχουν θετικές εξελίξεις και εξέφρασε την αισιοδοξία του ότι μεσοπρόθεσμα θα προκύψουν λύσεις. Οι δηλώσεις του αυτές δεν είναι, βεβαίως, άσχετες με τις προσδοκίες του Κώστα Σημίτη. Δεν υπάρχουν, όμως, έγκυρες πληροφορίες για να εκτιμηθεί η βασιμότητα αυτών των προσδοκιών και η πολιτικοεκλογική επίπτωσή τους.

Μία στοιχειωδώς ανεκτή από εθνικής απόψεως ρύθμιση για την υφαλοκρηπίδα ή μία κοινή απόφαση για την παραπομπή του ζητήματος στο Διεθνές Δικαστήριο θα ενίσχυαν σημαντικά τη θέση του πρωθυπουργού, γιατί θα επιβεβαίωναν ότι με την πολιτική του είναι σε θέση να διευθετήσει με ειρηνικό τρόπο τη διένεξη με την Τουρκία και να απαλλάξει την ελληνική κοινωνία απ' αυτό το βάρος. Εάν, όμως, προκύψει μία εμφανώς δυσμενής για τα εθνικά συμφέροντα ρύθμιση, δεν αποκλείεται η υπόθεση να μετατραπεί σε μπούμερανγκ ή τουλάχιστον να προκαλέσει ρήγματα στην εκλογική βάση του ΠΑΣΟΚ.

Από τη στάση που τηρούν όλο αυτό το διάστημα οι «πασάδες», είναι δύσκολο να προβλέψει κανείς θετικές εξελίξεις. Αυτή την εβδομάδα τουρκικά μαχητικά παρενόχλησαν ελληνικό αναγνωριστικό αεροσκάφος και τις επόμενες ημέρες αναμένεται όχι μόνο μεγάλη έξαρση των παραβιάσεων και παραβάσεων, αλλά ενδεχομένως και εντονότερες προκλήσεις. Ακόμη κι αν θεωρηθεί δεδομένη η πολιτική βούληση του Ταγίπ Ερντογάν, ο εσωτερικός συσχετισμός δυνάμεων στην Τουρκία δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι του αφήνει περιθώρια να προχωρήσει σε συμφωνίες με την Αθήνα, που δεν θα έχουν την έγκριση της στρατογραφειοκρατίας.

Το συμπέρασμα είναι ότι ο πρωθυπουργός θα «δώσει τα ρέστα του» σ' όλα τα επίπεδα για να φέρει ένα καλό αποτέλεσμα σ' αυτή την εκλογική μάχη. Κεντρικός στόχος του είναι, βεβαίως, να την κερδίσει, αλλά κάνει σχέδια και για την περίπτωση που το κόμμα του ηττηθεί με μικρή διαφορά. Στην περίπτωση μίας νέας εκλογικής νίκης, που -αυτή την στιγμή τουλάχιστον- δεν φαίνεται να συγκεντρώνει πολλές πιθανότητες, ο Κώστας Σημίτης θα έχει τη δυνατότητα να κάνει όλα όσα δεν τόλμησε τα προηγούμενα χρόνια. Πρωτίστως, να μεταλλάξει οριστικά το ΠΑΣΟΚ, μετατρέποντάς το σε ΠΑΣΗΚ (Πανελλήνιο Σημιτικό Κίνημα)!

Είναι αξιοσημείωτο, πάντως, ότι την ανησυχία αυτή συμμερίζονται και ανώτατα στελέχη. Ειδικά μετά την αποπομπή του Κώστα Λαλιώτη, εκφράζεται εντονότερα ο φόβος ότι ο πρωθυπουργός θα προχωρήσει σε αποστρατείες των μελών της λεγόμενης ιστορικής ηγεσίας και θα τα αντικαταστήσει από στελέχη, που ο ίδιος ανέδειξε. Ακόμα και στο περιβάλλον του Γιώργου Παπανδρέου εκφράζονται φόβοι για τις προθέσεις του Κώστα Σημίτη. Το Mέγαρο Μαξίμου έχει «βάλει αρκετές τρικλοποδιές» στον υπουργό Εξωτερικών μόνο και μόνο επειδή είναι ο πιο δημοφιλής και ο πιθανότερος διάδοχος. Yστερα από μία νέα εκλογική νίκη, δεν αποκλείεται η αρνητική αυτή διάθεση να εκδηλωθεί απροσχημάτιστα και πιο έμπρακτα. Αντιθέτως, σε περίπτωση ήττας, ο δρόμος για την αρχηγία θα έχει ανοίξει, ακόμη κι αν ο Κώστας Σημίτης επιχειρήσει να αγκιστρωθεί στην προεδρική καρέκλα.

Οσοι εκφράζουν τέτοιους φόβους είναι υποχρεωμένοι όχι μόνο να δηλώνουν πόσο αναγκαία είναι μία νέα εκλογική νίκη, αλλά και να αγωνίζονται γι' αυτήν. Πρώτον, για την προσωπική τους εκλογική επίδοση και δεύτερον, επειδή είναι προφανές ότι δεν μπορούν να έλθουν σε σύγκρουση με την επιθυμία της συντριπτικής πλειοψηφίας των κομματικών στελεχών. Γι' αυτό και μόνο σε πολύ στενό κύκλο μπορούν να αναγνωρίσουν τα πλεονεκτήματα που θα είχε γι' αυτούς και ενδεχομένως για το κόμμα τους μία ήττα.