Tου Σεραφειμ Kωνσταντινιδη

H ερχόμενη Τετάρτη 30 Αυγούστου δεν είναι μια συνηθισμένη μέρα για το πολιτικό σύστημα της Τουρκίας. Τυπικά θα γίνει η αλλαγή φρουράς στην ηγεσία των ενόπλων δυνάμεων και ουσιαστικά θα είναι η αφετηρία σημαντικών αλλαγών στη δομή και την οργάνωσή τους. Το πιθανότερο είναι ότι πρόκειται για μια σημαντική τομή στη δομή εξουσίας και πολιτικής δύναμης στην Τουρκία. Νέες ένοπλες δυνάμεις, χωρίς τη Στρατιά Αιγαίου, περισσότερο ευέλικτες και ουσιαστικές στην αντιμετώπιση των κινδύνων που απειλούν τη χώρα. Bέβαια, η νέα δομή που προκαλεί και εσωτερικές τριβές, προβλέπει μείωση στρατιωτικού προσωπικού, περιορισμό αξιωματούχων και συνεπώς των κέντρων εξουσίας.

Tο νέο οργανόγραμμα οδηγεί στην αλλαγή και του πολιτικού ρόλου των ενόπλων δυνάμεων. Στην πραγματικότητα οι στρατηγοί δεν θέλουν να απομακρυνθούν από το κέντρο της πολιτικής ζωής. Eχουν αντιληφθεί, όμως, ότι δεν μπορούν να συνεχίσουν την εποπτεία της πολιτικής ζωής με τον παραδοσιακό τρόπο, δηλαδή την απειλή πραξικοπήματος και την επίδειξη πυγμής. Προσπαθούν να διατηρήσουν τον έλεγχο της πολιτικής ζωής στο μέλλον με άλλα μέσα, την άσκηση «ήπιας δύναμης». Aντιλαμβάνονται ότι πρέπει να προχωρήσουν σε τομές προκειμένου να διατηρήσουν ως θεσμός την ηγεμονία και το κύρος στην τουρκική κοινωνία.

Ο απερχόμενος αρχηγός του γενικού επιτελείου, στρατηγός Xιλμί Οζκιόκ, από την εποχή που ήταν αρχηγός Στρατού, σχεδίαζε την αναμόρφωση. Στόχος του να διαμορφωθούν ένοπλες δυνάμεις μικρότερης δύναμης αλλά περισσότερο αποτελεσματικές. Ευέλικτες και τεχνολογικά σύγχρονες. Το πρόβλημα προφανώς δεν είναι ούτε τεχνολογικό ούτε οικονομικό. Υπάρχουν και οι πλευρές αυτές, αλλά πίσω από την εκσυγχρονιστική προσπάθεια βρίσκεται η διαπίστωση ότι η σημερινή «βαριά» δομή των ενόπλων δυνάμεων της Τουρκίας δεν είναι αποτελεσματική επιχειρησιακά, αλλά προκαλεί πλέον και πολιτικές παρενέργειες. Eστω και δειλά, υπάρχει στην κοινή γνώμη προβληματισμός για τον πολιτικό ρόλο τους. Το σχέδιο φαίνεται ότι απέσπασε τη συμφωνία όλων σχεδόν των τάσεων. Αρχισε να καταρτίζεται από τον Οζκιόκ, που υπηρέτησε μεγάλο μέρος της στρατιωτικής του θητείας σε θέσεις ΝΑΤΟ και πρεσβειών στο εξωτερικό σε αποστολές «στρατιωτικής διπλωματίας». Είχε όμως τη σύμφωνη γνώμη και του σημερινού αρχηγού Στρατού και επικεφαλής των ενόπλων δυνάμεων από την Πέμπτη, στρατηγού Γιασάρ Μπουγιούκανιτ, που προέρχεται από τις ειδικές δυνάμεις.

Η ιστορική, όπως χαρακτηρίζεται, αναμόρφωση των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων περιγράφεται ως εξής. Ο στρατός ξηράς που έως τώρα έχει οργανωθεί σε τέσσερις στρατιές, περιορίζεται σε δύο. Η λεγόμενη Στρατιά Αιγαίου, που είχε φθάσει να έχει στη δύναμή της πάνω από 40.000 άνδρες, και η Τέταρτη Στρατιά καταργούνται. Μένουν η πρώτη Στρατιά με έδρα την Κωνσταντινούπολη και η δεύτερη Στρατιά με έδρα τη Μαλάτια. Εντελώς διαφορετική θα είναι επίσης η διάρθρωση του γενικού επιτελείου ενόπλων δυνάμεων. Οι αρχηγοί Ναυτικού, Αεροπορίας και Στρατού θα είναι πλέον βοηθοί του αρχηγού του γενικού επιτελείου. Tα γενικά επιτελεία των σωμάτων καταργούνται κατά το αμερικανικό πρότυπο του μεικτού επιτελείου. Οι διαφορετικές υπηρεσίες που διατηρεί κάθε σώμα σήμερα, δηλαδή επιχειρήσεων, σχεδιασμού, εκπαίδευσης, πληροφοριών, υποστήριξης ενοποιούνται.

Το σχέδιο αντιμετώπισε την εχθρότητα στρατηγών τόσο στο Γενικό Επιτελείο όσο και στα επιμέρους σώματα των ενόπλων δυνάμεων. Χαρακτηριστικά αναφέρεται η πλήρης αντίθεση του στρατηγού Καραμπάγ του Γενικού Επιτελείου, ο οποίος επειδή διατηρούσε ισχυρές αντιρρήσεις για το σχέδιο, αρχικά μετατέθηκε δυσμενώς και στη συνέχεια αποστρατεύτηκε πρόωρα.

Σε τελετή παρασημοφόρησης των αρχηγών Ναυτικού και Αεροπορίας την περασμένη Πέμπτη, ο στρατηγός Οζκιόκ παρουσίασε τη νέα αντίληψη που θέλει να καθιερώσει. Ενοπλες δυνάμεις, που λειτουργούν με πειθαρχία αλλά και ευφυΐα. «Παράλληλα με την ισχύ πρέπει να ενισχύσουμε την “ήπια δύναμη”», ανέφερε ο κ. Οζκιόκ, επισημαίνοντας την προτεραιότητα που θα δίνεται στην τεχνολογία. «Πρέπει να περάσουμε από την κατηγορία των κατευθυνόμενων στην ομάδα εκείνων που κατευθύνουν τις εξελίξεις στην περιοχή», τόνισε, μιλώντας στους ανώτερους αξιωματικούς και τον υπουργό Αμυνας που παραβρέθηκαν, μετά συζύγων, στην τελετή.