Του Σταυρου Λυγερου

Πριν πραγματοποιήσουν αμφιλεγόμενες αλλαγές, οι κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ παγίως προσπαθούσαν να αποσπούν τη συναίνεση, ή τουλάχιστον την ανοχή των συνδικάτων. Με τον τρόπο αυτόν επιτύγχαναν να περιορίζουν τις όποιες κοινωνικές αντιδράσεις. Για πολλά χρόνια, η συναίνεση προέκυπτε μέσα από άτυπες συσκέψεις, στις οποίες συμμετείχαν συνήθως μέλη του Εκτελεστικού Γραφείου και του Τομέα Συνδικαλιστικού, ο αρμόδιος υπουργός, οι «πράσινοι» πρόεδροι της ΓΣΕΕ, της ΑΔΕΔΥ και της κάθε φορά εμπλεκόμενης ομοσπονδίας.

Οι συσκέψεις αυτές κατά κανόνα κατέληγαν σε κάποιον συμβιβασμό. Αυτός επέτρεπε στην κυβέρνηση να εφαρμόσει την πολιτική της και στους «πράσινους» συνδικαλιστές να εξασφαλίζουν κάποια ανταλλάγματα υπέρ των εργαζομένων, μέσω των οποίων αναπαρήγαγαν τη δεσπόζουσα θέση της ΠΑΣΚ/ΠΑΣΚΕ στα συνδικάτα. Τόσο ο Ανδρέας Παπανδρέου όσο και ο Κώστας Σημίτης αντιλαμβάνονταν την επιρροή του ΠΑΣΟΚ στο συνδικαλιστικό κίνημα όχι μόνο σαν εργαλείο για το πέρασμα της κυβερνητικής πολιτικής, αλλά και ως αυτόνομο πολιτικό μέγεθος.

Παρ’ ότι μετά την εκλογική ήττα του 2007 ο Γιώργος Παπανδρέου επανεξελέγη πρόεδρος, λόγω και της καθολικής σχεδόν υποστήριξης των ισχυρών μηχανισμών της ΠΑΣΚ/ΠΑΣΚΕ, ως πρωθυπουργός εγκατέλειψε την πρακτική των προκατόχων του. Την εγκατέλειψε, επειδή αντιλαμβάνεται με άλλους όρους την άσκηση της εξουσίας. Ουσιαστικά γι’ αυτόν, το ΠΑΣΟΚ είναι χρήσιμο μόνο ως πολιτική φίρμα.

Οι ψευδαισθήσεις των «πράσινων» συνδικαλιστών άρχισαν να διαλύονται πολύ αργότερα. Ακόμα κι όταν η κρίση χτύπησε δυνατά την πόρτα, υπουργοί και κομματικά στελέχη, που διεκδικούσαν την εύνοια του πρωθυπουργού, ισχυρίζονταν ότι οι περικοπές θα αφορούσαν μόνο κάποιους υψηλόμισθους του Δημοσίου. Οταν προς τα τέλη Ιανουαρίου η ΑΔΕΔΥ κήρυξε 24ωρη απεργία για τις 10 Φεβρουαρίου, αρκετοί «πράσινοι» πρόεδροι ομοσπονδιών του Δημοσίου δυσφόρησαν, επειδή έκριναν ότι δεν έπρεπε να βάλουν εμπόδια στον πρωθυπουργό. Το κλίμα άλλαξε άρδην, όταν φάνηκε η έκταση των μέτρων.

Εκείνες τις ημέρες, η ηγεσία της ΓΣΕΕ υιοθετούσε χαμηλούς τόνους, έχοντας διαβεβαιώσεις ότι ο δικός της χώρος δεν θα θιγεί. Τα πράγματα άλλαξαν όταν τα μέτρα έπληξαν και τους εργαζομένους στις ΔΕΚΟ, οι οποίοι αποτελούν τον ισχυρό βραχίονα της ΓΣΕΕ. Από τα τέλη Φεβρουαρίου, η ηγεσία της ΓΣΕΕ συντονίσθηκε με την ηγεσία της ΑΔΕΔΥ, παρότι η στάση των δύο προέδρων έναντι της κυβέρνησης είναι αρκετά διαφορετική.

Ο Γιάννης Παναγόπουλος επηρεάζεται καθοριστικά από το Μαξίμου. Αυτό φάνηκε και από το γεγονός ότι παρά την αρχική άρνησή του, τελικώς υπέγραψε τριετή συλλογική σύμβαση εργασίας. Αντιθέτως, ο Σπύρος Παπασπύρος έχει πάρει αποστάσεις. Το πρόβλημα, όμως, δεν είναι η στάση των δύο αρχισυνδικαλιστών, αλλά το βαρύ κλίμα στην ΠΑΣΚ/ΠΑΣΚΕ.

Τον Μάιο και τον Ιούνιο ο γραμματέας του ΠΑΣΟΚ συγκάλεσε ευρεία σύσκεψη με «πράσινα» συνδικαλιστικά στελέχη από πρωτοβάθμια σωματεία και ομοσπονδίες (Διατομεακό). Αντί να τους καθοδηγήσει, όμως, δέχθηκε οξύτατες επιθέσεις. Η κύρια αιτία είναι το γεγονός ότι λόγω της κυβερνητικής πολιτικής οι «πράσινοι» συνδικαλιστές δέχονται ισχυρή κοινωνική πίεση στους χώρους εργασίας.

Το χάσμα ανάμεσα στην κυβέρνηση και στα στελέχη της ΠΑΣΚ/ΠΑΣΚΕ βαθαίνει. Αυτό δεν συμβαίνει μόνον επειδή διαφωνούν για την ασκούμενη πολιτική. Συμβαίνει και επειδή ουσιαστικά έχει πάψει να λειτουργεί πολιτικά το ΠΑΣΟΚ. Ως εκ τούτου δεν υφίσταται πολιτική διαβούλευση στο εσωτερικό του, ώστε το κόμμα να στηρίζει την κυβερνητική πολιτική στην κοινωνία και ειδικά στους εργασιακούς χώρους. Μόνο υπουργοί που έχουν κομματική προέλευση διατηρούν προσωπικές σχέσεις συνεργασίας με τους «πράσινους» συνδικαλιστές του χώρου τους για να προωθούν καλύτερα την πολιτική τους.

Οι υπουργοί που ανήκουν στο «σύστημα Γιώργου» έχουν την τάση να θεωρούν τον κομματικό μηχανισμό και τους συνδικαλιστές υπολείμματα του παρελθόντος και τον εαυτό τους εκπρόσωπο της νέας πολιτικής εποχής. Μόνο όποτε έχουν ανάγκη τους συνδικαλιστές προσπαθούν να τους χρησιμοποιήσουν, προσφέροντας κατά κανόνα προσωπικά ανταλλάγματα. Δεν έχουν συνείδηση παράταξης και ως εκ τούτου δεν τους ενδιαφέρει η επιρροή της ΠΑΣΚ/ΠΑΣΚΕ ως πολιτικό μέγεθος.

Λόγω της φθοράς κι απαξίωσης του κομματισμού και του εργατοπατερισμού, η στάση αυτή μοιάζει σύγχρονη και προοδευτική. Στην πραγματικότητα, όμως, αποπνέει μία ολιγαρχική αντίληψη. Η έννοια πολιτικό κόμμα τείνει να υποκατασταθεί από τον «βασιλιά» και τους «αυλικούς» του.

Η ειρωνεία της υπόθεσης είναι ότι ενώ το ΠΑΣΟΚ έχει πολιτικοοργανωτικά εκφυλισθεί, τα συνδικαλιστικά του δίκτυα παραμένουν σχετικά ακμαία. Αντιμέτωποι με τις καθημερινές ανάγκες των εργασιακών χώρων, οι «πράσινοι» συνδικαλιστές διατηρούν τη συνοχή και το αξιόμαχό τους. Επειδή, μάλιστα, είναι οι πρώτοι που δέχονται τις οργισμένες αντιδράσεις των επαγγελματικών ομάδων που εκπροσωπούν, για να επιβιώσουν τείνουν στην πράξη να αυτονομηθούν από την κυβέρνηση. Από την τάση αυτή δεν αποκλείεται να προκύψουν και πολιτικά αποτελέσματα, εάν ο Γιώργος Παπανδρέου χάσει τον έλεγχο και η εξουσία του αποσταθεροποιηθεί.