Της Θεοδοτας Ναντσου*

Το κορυφαίο θεσμικό εργαλείο διαχείρισης του χώρου και των φυσικών πόρων, ο εθνικός χωροταξικός σχεδιασμός, απειλείται με απαξίωση. Με αδικαιολόγητη καθυστέρηση δεκαετιών, τώρα κατατέθηκε στη Βουλή το πολυπόθητο σχέδιο νόμου που θα έπρεπε να προωθεί την αειφόρο και ισόρροπη ανάπτυξη, να κατοχυρώνει την παραγωγική και κοινωνική συνοχή και να διασφαλίζει την προστασία του περιβάλλοντος στο σύνολο του εθνικού χώρου. Στην ουσία του όμως το σχέδιο που καλείται να ψηφίσει η Βουλή απέχει έτη φωτός από τον σκοπό που καλείται να υπηρετήσει ο εθνικός χωροταξικός σχεδιασμός.

Προσκολλημένο σε ξεπερασμένα αναπτυξιακά πρότυπα περασμένων εποχών και χωρίς να έχει υποβληθεί σε ανοιχτή και ειλικρινή διαδικασία διαβούλευσης, το σχέδιο που θα συζητηθεί από τη Βουλή αντικατοπτρίζει την αδυναμία της πολιτικής ηγεσίας του ΥΠΕΧΩΔΕ να αντιμετωπίσει με ειλικρίνεια τη σημερινή διαρκώς επιδεινούμενη κατάσταση του περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων. Εκ προοιμίου παραδοχές όπως ότι «η χώρα μας θα ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της που απορρέουν από το Πρωτόκολλο του Κιότο και αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Ενωσης για τη μείωση των εκπομπών αερίων που συμβάλλουν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου», αποτελούν απόδειξη ότι το υπουργείο (και) Περιβάλλοντος κωφεύει σε όλες τις αποδείξεις της έλλειψης ολοκληρωμένης και αποτελεσματικής εθνικής πολιτικής για την αειφορία.

Αφενός λοιπόν το σχέδιο του ΥΠΕΧΩΔΕ δεν εισηγείται συγκεκριμένες ρυθμίσεις για την προστασία του περιβάλλοντος, πέραν των όσων υποχρεωτικά απορρέουν από τη σχετική νομοθεσία της Ε.Ε., για την παράβαση πολλών από τις οποίες έχουν ήδη κινηθεί διαδικασίες εναντίον της χώρας. Παράλληλα, όμως, αποτυπώνει μια κατασκευαστική φρενίτιδα με την πρόβλεψη για νέους οδικούς άξονες, νέα διαμετακομιστικά λιμάνια, εκτροπή του Αχελώου και άλλα μεγάλα έργα, την αθροιστική περιβαλλοντική επίπτωση και αναπτυξιακή χρησιμότητα των οποίων κανένας δεν έχει εκτιμήσει. Την ίδια στιγμή, υποβαθμίζει τις προοπτικές απεξάρτησης των νησιών από τα γνωστά μεγάλα αστικά κέντρα, απειλώντας τα με διαιώνιση της απομόνωσής τους.

Κανένα όραμα και καμία πολιτική γενναιότητα δεν διαγράφεται στο σχέδιο του ΥΠΕΧΩΔΕ. Ας αναλογιστούμε μόνο τι σημαίνουν η διατήρηση του δικαιώματος για δόμηση εκτός σχεδίου και η απουσία συγκεκριμένων ρυθμίσεων για τα αυθαίρετα. Σημαίνουν ότι ο οποιοσδήποτε χωροταξικός σχεδιασμός αυτοαναιρείται. Περιπτώσεις χωρο-αταξίας θα συνεχίσουν να υπάρχουν. Οπως συμβαίνει σε περιοχές σαν τα Οινόφυτα, όπου «άτυπη», εκτός σχεδίου βιομηχανική ζώνη ανεξέλεγκτης περιβαλλοντικής επίπτωσης γειτνιάζει με αγροτικές εκτάσεις και με εντός και εκτός σχεδίου κατοικημένη περιοχή.

H Ελλάδα έχει μείνει υπερβολικά πίσω στον χωροταξικό σχεδιασμό, αλλά πλέον αυτός δεν μπορεί να είναι αποκομμένος από μια ολοκληρωμένη και σύγχρονη εθνική στρατηγική για την αειφορία. Στόχος δεν είναι να θεσμοθετηθεί ένα οποιοδήποτε Εθνικό Χωροταξικό που απλώς θα δώσει θεσμικό έρεισμα στη χαοτική αταξία που λυμαίνεται τον φυσικό χώρο και τις προοπτικές για πραγματικά αειφόρο και περιβαλλοντικά βιώσιμη ανάπτυξη.

Με αφορμή όμως αυτό το σκανδαλώδες σχέδιο, δημιουργήθηκε σημαντική εγρήγορση και κινητοποίηση φορέων και πολιτών με αίτημα για σωστό χωροταξικό σχεδιασμό. Σε αυτή τη φωνή της κοινωνίας που δυναμώνει βρίσκεται η ελπίδα ότι κάποια μέρα θα ξεπεράσουμε ως λαός την αντίληψη ότι περιβάλλον και ανάπτυξη βρίσκονται σε διαφορετικά στρατόπεδα.

* Η κ. Θ. Νάντσου είναι υπεύθυνη Πολιτικής της WWF Ελλάς.