Του Κ. Π. Παπαδιοχου

Στοιχεία πολιτικού θρίλερ με πολλές διακυμάνσεις είχε το παρασκήνιο της «διαγραφής» του πρώην πρωθυπουργού κ. Κ. Σημίτη από τον κ. Γ. Παπανδρέου, λιγότερο από πέντε χρόνια μετά την παράδοση του «δαχτυλιδιού» της ηγεσίας από τον πρώτο, στον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ.

Το εικοσιτετράωρο που μεσολάβησε από το μεσημέρι της Τετάρτης και την παραλαβή της επιστολής, με την οποία ο κ. Κ. Σημίτης διαφώνησε δημοσίως με την επιλογή του ΠΑΣΟΚ να ζητήσει δημοψήφισμα για τη Συνθήκη της Λισσαβώνας, μέχρι την Πέμπτη, οπότε και ο κ. Γ. Παπανδρέου του απάντησε, θέτοντάς τον ουσιαστικά εκτός κόμματος, χαρακτηρίστηκε από αλλεπάλληλες συσκέψεις στη Χαριλάου Τρικούπη, στη διάρκεια των οποίων εξετάστηκε πλήθος εναλλακτικών σεναρίων. Από την ήπια αντίδραση προς τον πρώην πρωθυπουργό, μέχρι το πλέον ακραίο, δηλαδή αυτό της «διαγραφής» του, το οποίο και τελικώς υιοθετήθηκε από τον κ. Γ. Παπανδρέου. Το χρονικό τους έχει ως εξής:

Η επίδοση της επιστολής του κ. Κ. Σημίτη στο γραφείο του προέδρου του ΠΑΣΟΚ και η ταυτόχρονη δημοσιοποίησή της στα ΜΜΕ, γύρω στις 2 το μεσημέρι της Τετάρτης σήμανε συναγερμό στη Χαριλάου Τρικούπη. Ο προγραμματισμένος για τις τρεις «πρωινός καφές», με τη συμμετοχή των κ. Ν. Αθανασάκη Γ. Ραγκούση, Γ. Παπακωνσταντίνου, Δ. Ρέππα, Φιλ. Πετσάλνικου, Χ. Καστανίδη, Π. Μπεγλίτη και στενών συνεργατών του κ. Γ. Παπανδρέου, όπως οι κ. Π. Γερουλάνος και Ρεγγίνα Βάρτζελη, είχε ως προγραμματισμένο αντικείμενο τη στρατηγική του ΠΑΣΟΚ το επόμενο διάστημα. Ομως αυτή, ως ήταν αναμενόμενο, ουδέποτε συζητήθηκε. Η σύσκεψη αναλώθηκε στην «ανάλυση» της επιστολής του πρώην πρωθυπουργού και στους πιθανούς τρόπους μιας πρώτης αντίδρασης.

Ολοι συμφώνησαν πως η κίνηση του κ. Κ. Σημίτη είχε σαφώς ευρύτερη πολιτική στόχευση από τη δημόσια καταγραφή της διαφωνίας του με το δημοψήφισμα για τη νέα Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Βασικά επιχειρήματα, όλων, ήταν αφ' ενός η επιλογή του κ. Κ. Σημίτη να τη δημοσιοποιήσει πριν καλά καλά παραληφθεί από το γραφείο του κ. Γ. Παπανδρέου και αφ' ετέρου το ύφος της και κυρίως η αποστροφή περί «κυβερνήσεων του πατέρα σου και των δικών μου» που θεωρήθηκε απαξιωτική για τον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ.

Ομως, ενώ στην «ανάγνωση» της επιστολής υπήρξε ομοφωνία στον τρόπο διαχείρισής της, σύμφωνα με πληροφορίες, σύντομα διαμορφώθηκαν δύο γραμμές: Η πρώτη, με κύριους εκφραστές τους κ. Γ. Ραγκούση και Ν. Αθανασάκη, πρότεινε την επιθετική αντιμετώπιση του κ. Κ. Σημίτη, με βασικό επιχείρημα ότι σε διαφορετική περίπτωση το ηγετικό προφίλ του κ. Γ. Παπανδρέου θα δεχόταν μη αναστρέψιμο πλήγμα και θα άνοιγε ένας νέος κύκλος αμφισβήτησης των επιλογών του από τους βαρώνους του ΠΑΣΟΚ. Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκαν και οι κ. Φ. Πετσάλνικος, Χ. Καστανίδης και Π. Μπεγλίτης, που σημείωσαν πως εάν ο κ. Γ. Παπανδρέου δεν σηκώσει το γάντι που του πέταξε ο κ. Κ. Σημίτης, «θα είναι καλύτερα να παραδώσει τα κλειδιά της Χαριλάου Τρικούπη και να φύγει», προειδοποιώντας πως ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ διατρέχει τον κίνδυνο μιας νέας εσωκομματικής κρίσης το φθινόπωρο. Πιο μετριοπαθείς υπήρξαν κατά κύριο λόγο ο κ. Δ. Ρέππας και η κ. Ρεγγίνα Βάρτζελη, που τάχθηκαν υπέρ της υποβάθμισης από τη Χαριλάου Τρικούπη της πρωτοβουλίας Σημίτη, με το σκεπτικό ότι θα έπρεπε να αποφευχθεί μια νέα κρίση κορυφής στο κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Ομως, ύστερα από μακρά συζήτηση συμφώνησαν να εκδοθεί μια σκληρή ανακοίνωση καταδίκης του πρώην πρωθυπουργού από τον κ. Γ. Παπακωνσταντίνου.

Σημειώνεται, πως με τη λογική της υποβάθμισης της παρέμβασης Σημίτη συντάχθηκε, κατά πληροφορίες, και ο κ. Κ. Λαλιώτης -που είχε προστεθεί στη σύνθεση- καθώς εκτίμησε πως με δεδομένη την «εχθρική» στάση συγκεκριμένων ΜΜΕ έναντι του κ. Γ. Παπανδρέου ο τελευταίος πιθανότατα θα έβγαινε ηττημένος από ένα «επικοινωνιακό μπρα-ντε-φερ» με τον πρώην πρωθυπουργό.

Τελικά, ο κ. Γ. Παπανδρέου, που βρισκόταν σε ανοικτή γραμμή με τους επιτελείς του, υιοθέτησε το πρώτο σκεπτικό και έδωσε εντολή να υπάρξει την Τετάρτη το απόγευμα ως πρώτη αντίδραση η σκληρή ανακοίνωση του κ. Γ. Παπακωνσταντίνου, μέσω της οποίας η επιστολή του πρώην πρωθυπουργού χαρακτηριζόταν «ακατανόητη» και η Χαριλάου Τρικούπη υπενθύμιζε πως το 2005 ο κ. Κ. Σημίτης είχε ταχθεί υπέρ της διεξαγωγής δημοψηφίσματος για το Ευρωσύνταγμα. Στην ίδια σύσκεψη συμφωνήθηκε επίσης, ο κ. Γ. Παπανδρέου να καταφέρει ένα δεύτερο «πλήγμα» προς τον κ. Κ. Σημίτη, την επομένη, μέσω της απαντητικής του επιστολής προς τον πρώην πρωθυπουργό.

Η δεύτερη πράξη του δράματος παίχθηκε το βράδυ της Τετάρτης, μετά την ψηφοφορία για τη νέα Συνθήκη, στο γραφείο του προέδρου του ΠΑΣΟΚ στη Βουλή.

Στους σταθερούς επιτελείς του κ. Γ. Παπανδρέου προστέθηκε και ο κ. Χρ. Παπουτσής, κατ' ορισμένους... αυτοβούλως και κατ' άλλους επειδή κλήθηκε λόγω της επιρροής του σε μερίδα του κομματικού μηχανισμού του ΠΑΣΟΚ. Σε κάθε περίπτωση, ο κ. Χρ. Παπουτσής έδωσε εν πολλοίς τον τόνο στη σύσκεψη, καθώς μαζί με τον κ. Χ. Καστανίδη τάχθηκαν υπέρ της «αποφασιστικής» αντιμετώπισης του κ. Κ. Σημίτη με το σκεπτικό ότι ο κ. Γ. Παπανδρέου δεν έχει άλλη επιλογή από το να εκκαθαρίσει το τοπίο πλήρως και άμεσα, καθώς θα ήταν λάθος να μεταθέσει χρονικά μια κρίση που κάποια στιγμή θα εκδηλωνόταν εκ νέου. Από την πλευρά του, ο κ. Δ. Ρέππας κατέβαλε μια ύστατη προσπάθεια να πέσουν οι τόνοι, αλλά, όπως αποδείχθηκε, χωρίς αποτέλεσμα. Παρότι ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ δεν άνοιξε τα χαρτιά του, φεύγοντας από τη Βουλή, όλοι οι παριστάμενοι είχαν αντιληφθεί πως είχε πάρει τις αποφάσεις του και αυτές θα ήταν ιδιαίτερα σκληρές για τον κ. Σημίτη.

Ετσι, η νέα σύσκεψη που συγκάλεσε ο κ. Γ. Παπανδρέου το πρωί της Πέμπτης στη Χαριλάου Τρικούπη είχε ουσιαστικά διαδικαστικό χαρακτήρα: Οι συνεργάτες του προέδρου του ΠΑΣΟΚ του προετοίμασαν εναλλακτικά σχέδια της απαντητικής επιστολής προς τον κ. Κ. Σημίτη. Το «ήπιο» (οι βασικές του παράγραφοι δημοσιεύονται χωριστά») ουσιαστικά καθιστούσε τον κ. Κ. Σημίτη «επίτιμο», δηλαδή τον αποσυνέδεε από τα ενεργά μέλη της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΠΑΣΟΚ. Το δεύτερο σηματοδοτούσε τη «διαγραφή» του από τον κ. Γ. Παπανδρέου. Ως γνωστόν, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ επέλεξε να αποστείλει το δεύτερο...

Οι υπόλοιπες ώρες, μέχρι το βράδυ της Πέμπτης, ήταν ώρες αναμονής της απάντησης Σημίτη, αλλά και προετοιμασίας της «επόμενης ημέρας». Ο κ. Γ. Παπανδρέου έδωσε εντολή να μην υπάρξουν επιθετικές δηλώσεις κατά του πρώην πρωθυπουργού. Μάλιστα, ο κ. Γ. Ραγκούσης προχώρησε στην έκδοση σχετικής εγκυκλίου, προκειμένου να μην επαναληφθεί το «τσίρκο» των τηλεπαραθύρων του περασμένου Οκτωβρίου και Νοεμβρίου, όταν κορυφωνόταν η μάχη για την ηγεσία. Παράλληλα, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ επικοινώνησε με τον κ. Απ. Κακλαμάνη και τους κοινοβουλευτικούς εκπροσώπους του κόμματος κ. Ευάγγ. Βενιζέλο, Θ. Πάγκαλο και Χρ. Παπουτσή μεταφέροντας την άποψη ότι ο κ. Κ. Σημίτης με την πρωτοβουλία του δεν του άφηνε άλλα περιθώρια χειρισμών, πέραν της διαγραφής. Πάντως, η συγκεκριμένη επιλογή δέχθηκε τα πυρά κορυφαίων στελεχών, που επεσήμαιναν πως ο κ. Γ. Παπανδρέου έδωσε μέσω αυτής της επικοινωνίας τη δυνατότητα στον κ. Ευάγγ. Βενιζέλο να καταγράψει την πλήρη διαφωνία του, χωρίς το κόστος να την καταστήσει γνωστή με δημόσια δήλωση.

Η «λήξη συναγερμού» για τη Χαριλάου Τρικούπη ήλθε λίγο μετά τις οκτώ το βράδυ της Πέμπτης, όταν από τα δελτία ειδήσεων έγινε γνωστό το περιεχόμενο της απάντησης Σημίτη στην επιστολή Παπανδρέου. Η αυλαία έπεσε με ένα «ουδέν σχόλιο» από τους συνεργάτες του προέδρου του ΠΑΣΟΚ. Ολοι γνωρίζουν, όμως, ότι αργά ή γρήγορα θα υπάρξει και δεύτερος γύρος, καθώς ο πρώην πρωθυπουργός κατέστησε σαφές πως πλέον δεν πρόκειται να σιωπά...

Το επιτελείο του κ. Γ. Παπανδρέου το πρωί της Πέμπτης ετοίμασε δύο διαφορετικά σχέδια επιστολής του προέδρου του ΠΑΣΟΚ προς τον πρώην πρωθυπουργό. Η αρχή τους ήταν ίδια, αλλά ο «επίλογος» διαφορετικός: Το δεύτερο κείμενο ήταν σαφώς πιο ήπιο, και, παρότι άφηνε το ενδεχόμενο της διαγραφής του κ. Κ. Σημίτη να πλανάται, επί της ουσίας τοποθετούσε τον πρώην πρωθυπουργό σε ρόλο «επίτιμου προέδρου» με σαφώς μεγαλύτερα περιθώρια διατύπωσης γνώμης, κατά το πρότυπο του κ. Κ. Μητσοτάκη εντός της Ν.Δ. Ομως, τελικώς, ο κ. Γ. Παπανδρέου επέλεξε τη γνωστή επιστολή, μέσω της οποίας έθεσε τον κ. Κ. Σημίτη εκτός ΠΑΣΟΚ. Το επίμαχο τμήμα της επιστολής που δεν έστειλε ο κ. Γ. Παπανδρέου στον πρώην πρωθυπουργό έχει ως εξής:

«Εκτιμώ το έργο που έχεις προσφέρει στη χώρα. Αναπολώ την εποικοδομητική για την Ελλάδα συνεργασία μας, στις κυβερνήσεις σου. Δέχομαι (όμως και) την απόφασή σου να κινηθείς έξω από τη στενή έννοια της κομματικής πειθαρχίας και να λειτουργείς με απόλυτη ανεξαρτησία (αυτονομία), και άρα να μην προσμετράσαι στις συντεταγμένες δυνάμεις της κοινοβουλευτικής μας ομάδας. Διαφυλάσσοντας το κύρος της συντεταγμένης πλεύσης της Κ.Ο. του ΠΑΣΟΚ θα αξιολογούμε πάντα τις απόψεις που καταθέτεις. Και προσωπικά θα το κάνω με ιδιαίτερο σεβασμό. Αυτό συνιστά ελάχιστη υποχρέωσή μου, μετά την κοινή μας πορεία».