Της Φωτεινης Καλλιρη

Η αναθεώρηση του Συντάγματος συνιστά εξ ορισμού μια μείζονος σημασίας θεσμική και πολιτική παρέμβαση. Οι μεταρρυθμιστικές πρωτοβουλίες, που προαναγγέλθηκαν από τον πρωθυπουργό κ. Κ. Καραμανλή, αν και αντιμετωπίστηκαν από τα αντιπολιτευόμενα κόμματα περισσότερο ως επικοινωνιακό τέχνασμα, δεν χάνουν τη θεσμική τους αξία, καθώς αγγίζουν κεφαλαιώδη ζητήματα. Μεταξύ των βασικών αλλαγών που προτείνονται είναι η απελευθέρωση της παιδείας με προσαρμογή της στα ευρωπαϊκά δεδομένα, η διασφάλιση της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης, η προστασία του περιβάλλοντος με επανεξέταση της έννοιας του δάσους, ο εξορθολογισμός του Δημοσίου με την υιοθέτηση νέου εργασιακού μοντέλου στον «στενό» δημόσιο τομέα, η ίδρυση συνταγματικού δικαστηρίου και η θωράκιση της πολιτείας από φαινόμενα διαφθοράς, με διαφάνεια στις προεκλογικές και λειτουργικές δαπάνες των υποψηφίων.

Η κριτική των συνταγματολόγων συμπυκνώνεται κυρίως στην άποψη ότι οι συχνές αναθεωρήσεις θίγουν ανεπανόρθωτα το κύρος του Συντάγματος.

Ας δούμε, όμως, τη διαδρομή του Συντάγματος και τα βήματα που θα ακολουθηθούν για τη νέα αναθεώρηση. Μετά τη μεταπολίτευση και την ψήφισή του το 1975, το Σύνταγμα της Ελλάδος αναθεωρήθηκε δύο φορές, το 1986 και το 2001. Με την τελευταία αναθεώρηση του 2001 τροποποιήθηκαν 90 διατάξεις του. Ημερομηνία «κλειδί» για τη νέα αναθεώρηση είναι η 21η Ιουνίου του 2006, καθώς τότε συμπληρώνονται πέντε χρόνια από την προηγούμενη δημοσίευση του Συντάγματος. Κατόπιν προτάσεως 50 βουλευτών συστήνεται επιτροπή αναθεώρησης με αναλογική συμμετοχή από όλα τα κόμματα. Ολες οι προτάσεις θα τεθούν σε εποικοδομητικό διάλογο και το σχέδιο με τις νέες αναθεωρητέες διατάξεις κατατίθεται προς ψήφιση.

Για κάθε ρύθμιση απαιτούνται 180 ψήφοι. Οσες συγκεντρώσουν τις ψήφους αυτές, στην επόμενη αναθεωρητική Βουλή χρειάζονται μόνο 151 ψήφους για να κατοχυρωθεί η αλλαγή. Αντιστοίχως, αν μία διάταξη λάβει αρχικά 151 ψήφους, στην επόμενη Βουλή απαιτείται η συγκέντρωση 180 ψήφων. Αν υπάρξει έστω και μία ρύθμιση, για την οποία δεν συναινούν τα κόμματα, παραμένει όπως έχει.

Στις σχεδιαζόμενες αλλαγές περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων: η υιοθέτηση ρύθμισης που να αποτρέπει την επιβάρυνση του προϋπολογισμού με ποσά που αφορούν προηγούμενα έτη, σε εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων με αναδρομική ισχύ και η ίδρυση Συνταγματικού Δικαστηρίου με αρμοδιότητες τον τελικό έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων και τον έλεγχο του «πόθεν έσχες» των βουλευτών. Πρόταση που αντιμετωπίζεται από τον νομικό κόσμο με επιφύλαξη, καθώς, όπως εκτιμούν δικαστές και δικηγόροι, περιστέλλονται αρμοδιότητες από τα ανώτατα δικαστήρια, ενώ με την ανάθεση του ελέγχου στο συνταγματικό δικαστήριο θα προκαλείται χρονοβόρα παρέλκυση της διαδικασίας. Διχάζει επίσης, η εισήγηση για διπλασιασμό του αριθμού των βουλευτών επικρατείας. Ο πρωθυπουργός είχε με έμφαση αναφερθεί σε ζητήματα που αφορούν τους βουλευτές, όπως η ασυλία, τα κωλύματα και η μερική άρση του επαγγελματικού ασυμβίβαστου. Τολμηρή ήταν η πρόταση για ανασυγκρότηση του υπαλληλικού δυναμικού της δημόσιας διοίκησης, με την προώθηση διάταξης, κατά την οποία δημιουργούνται δύο κατηγορίες υπαλλήλων, οι μόνιμοι και εκείνοι με συμβάσεις αορίστου χρόνου. Με τις αλλαγές, που θα εφαρμοστούν από το 2009, δεν αίρεται η μονιμότητα, δίδεται όμως, η δυνατότητα πρόσληψης υπαλλήλων με συμβάσεις αορίστου χρόνου σε οργανικές θέσεις του Δημοσίου. Οι υπάλληλοι αυτοί πλέον θα αναρριχώνται στην υπαλληλική ιεραρχία και θα απολαμβάνουν ορισμένα προνόμια, κατ' αναλογία των όσων ισχύουν για τους μόνιμους. Από τα θέματα, πάντως, που δεν έχουν περιληφθεί στην ατζέντα στις μέχρι σήμερα συνταγματικές αναθεωρήσεις και απ' ό,τι φαίνεται ο χρόνος δεν έχει ωριμάσει για να τεθούν σε διάλογο είναι το πεδίο των σχέσεων κράτους - εκκλησίας, με στόχο τη σαφή διάκριση των ρόλων τους και εξουσιών και η αλλαγή του τρόπου ανάδειξης του Προέδρου της Δημοκρατίας.

Τρεις καθηγητές του Συνταγματικού Δικαίου οι κ. Γιώργος Παπαδημητρίου, Γιάννης Δρόσος και Σταύρος Τσακυράκης σχολιάζουν στην «Κ» την αναθεωρητική προσπάθεια.