Πού οφείλεται αυτή η τραγική κατάσταση; Κατ’ αρχάς, στο γεγονός ότι η χώρα είναι όμηρος των ορυκτών καυσίμων (λιγνίτης και πετρέλαιο) και κατά δεύτερον στο ότι όλο το σύστημα παραγωγής και κατανάλωσης «χάνει» ενέργεια από παντού.

Οι ελληνικές κυβερνήσεις επιμένουν στον λιγνίτη, ένα καύσιμο που είναι εξαιρετικά ρυπογόνο και μικρής ενεργειακής απόδοσης. Το 60% της ενέργειας της ΔΕΗ παράγεται από λιγνίτη (από ανανεώσιμες πηγές μόλις το 0,14%!). Ο λιγνίτης καλύπτει και το 30% της ενεργειακής κατανάλωσης. Το αποτέλεσμα είναι οι λιγνιτικές μονάδες της ΔΕΗ να εκπέμπουν 43 εκατομμύρια τόνους διοξειδίου του άνθρακα τον χρόνο, το 40% των συνολικών εκπομπών! Αντί ένα πρόγραμμα απεξάρτησης από τον λιγνίτη, η κυβέρνηση δίνει άδεια για νέες μονάδες λιγνίτη, μεταξύ των οποίων και ιδιωτικές στη Βεύη, την Ελασσόνα και τη Δράμα. Μάλιστα, ο λιγνίτης είναι... duty free, αφορολόγητος δηλαδή. Θα αντιτείνει κάποιος ότι «είναι δικός μας και είναι τζάμπα». Αλλά δεν είναι δωρεάν: Δηλητηριάζονται όσοι μένουν δίπλα, καταστρέφονται ολόκληρες περιοχές, ενώ η ΔΕΗ πλήρωσε 45 εκατομμύρια ευρώ (το 2005) για να αγοράσει δικαιώματα ρύπων, λόγω των εκπομπών του λιγνίτη! Δίπλα στον λιγνίτη το κραταιό πετρέλαιο, που διατηρεί σταθερή τη θέση την προηγούμενη δεκαετία, με 57% της κατανάλωσης.

Την ίδια ώρα οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας βρίσκονται –όλη την τελευταία δεκαετία– καθηλωμένες στο 5%, σε μια χώρα που λούζεται στον ήλιο και έχει το καλύτερο αιολικό πεδίο στην Ευρώπη. Ενδεικτικά, η μελέτη της Ε.Ε. «Photov-oltaics 2010» υπολογίζει ότι οι οικιακές εφαρμογές ηλιακών συστημάτων μπορούν να καλύψουν το 25–30% της ζήτησης ηλεκτρισμού στην Ελλάδα. Eξοικονομώντας πάνω από ένα κιλό CO2 για κάθε «ηλιακή» κιλοβατώρα. Παρά την (καθυστερημένη) συμπλήρωση του θεσμικού πλαισίου από τη σημερινή κυβέρνηση, δεν θα πιαστεί ούτε ο ρεαλιστικός και θεσμοθετημένος στόχος να παράγεται το 20% της ηλεκτροπαραγωγής από ΑΠΕ μέχρι το 2010.

Αλλά δεν είναι μόνο αυτά. Στο «θερμοκήπιο» συμβάλλουν τα ενεργοβόρα κτίρια, που έχουν τρομερές διαρροές ενέργειας. Οι συγκοινωνίες του γιγαντισμού των Ι.Χ., της καχεκτικής ανάπτυξης μέσων μαζικής μεταφοράς και του εκτεταμένου λαθρεμπορίου καυσίμων. Οι διάτρητοι έλεγχοι στις βιομηχανικές και βιοτεχνικές μονάδες για την τήρηση των περιβαλλοντικών όρων στις καμινάδες τους. Η επέλαση του τσιμέντου και της ασφάλτου, το κάψιμο και το κτίσιμο δασών και δασικών εκτάσεων. Προφανώς, αυτές οι καταστάσεις εξυπηρετούν συγκεκριμένα συμφέροντα, κυρίως μεγάλα συμφέροντα που ασχολούνται με το κύκλωμα της ενέργειας.

Δυστυχώς, οι ελληνικές κυβερνήσεις αντί να πρωτοστατήσουν στη μείωση των εκπομπών, πριμοδοτούν τη ρυπογόνο (υπ)ανάπτυξη. Χαρακτηριστικό απ’ αυτή την άποψη είναι ότι το 2ο Εθνικό Σχέδιο της Ελλάδας για το Σύστημα Εμπορίας Ρύπων, που ορίζει τις εκπομπές των 150 μεγάλων ενεργοβόρων βιομηχανικών εγκαταστάσεων για το 2008–2012 απορρίφθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως πολύ ευνοϊκό για τις επιχειρήσεις. Σύμφωνα με πληροφορίες, η κυβέρνηση δεν έκανε αποδεκτή την παρέμβαση της Ε.Ε. και απέστειλε επιστολή αντίκρουσης. Κι όμως, όταν είναι φανερό ότι χρειάζονται «δέκα Κιότο» (όπως λέει χαρακτηριστικά και ο κ. Ζερεφός) για να αποτραπεί η απορρύθμιση του κλίματος και πως η εξέλιξη θα απαιτεί ολοένα και πιο ενεργειακά αποδοτικές και «πράσινες» οικονομίες, μια στάση οπισθοφυλακής είναι καταστροφική. Από μια «βρώμικη» ανάπτυξη θα κερδίσουν λίγοι και για λίγο.