Της Μαριας Δεληθαναση

Την πλέον αναχρονιστική πολιτική απόδοσης ιθαγένειας και συμμετοχής των μεταναστών στον δημόσιο βίο της χώρας διαθέτει η Ελλάδα μεταξύ 27 ευρωπαϊκών κρατών που περιλαμβάνονται στον Ευρωπαϊκό Δείκτη Πολιτικών Ενταξης Μεταναστών (Migrant IntegratioPolicy Index - MIPEX). Τον δείκτη δημιούργησε το 2004 ο τότε αρμόδιος Ευρωπαίος Επίτροπος Φράνκο Φρατίνι στο πλαίσιο των προσπαθειών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για διαμόρφωση ενιαίας μεταναστευτικής πολιτικής. Αντίστοιχες αρνητικές πολιτικές ιθαγένειας και πολιτικής συμμετοχής παρουσιάζουν η Λεττονία, η Τσεχία και η Πολωνία που, όμως, φιλοξενούν πολύ μικρό αριθμό μεταναστών. Εξίσου αρνητική πολιτική ιθαγένειας, αδικαιολόγητη ως προς τον βαθμό συμμετοχής των μεταναστών στην οικονομία και την κοινωνία, έχει εκτός από την Ελλάδα και η Κύπρος. Επίσης, Ελλάδα και Αυστρία έχουν τα υψηλότερα παράβολα (1.500 ευρώ) για την αίτηση χορήγησης ιθαγένειας.

Πορτογαλία, Σουηδία και Βέλγιο κατατάσσονται στην κορυφή του πίνακα πολιτικών πολιτογράφησης, με ρυθμίσεις ευνοϊκότερες ακόμη και από αυτές του Καναδά. Μεταξύ των υπολοίπων κρατών, άλλα έχουν κλειστές μεν πολιτικές ιθαγένειας για την 1η γενιά, παρέχουν όμως ευνοϊκότερους όρους στη 2η γενιά, ή δίνουν δυνατότητα ψήφου, ή δυνατότητα συμμετοχής στη δημόσια διαβούλευση για θέματα που τους αφορούν (μεταναστευτική πολιτική). Στην Ελλάδα ούτε το τελευταίο ικανοποιείται, αφού στην Εθνική Επιτροπή για την Ενταξη των Μεταναστών δεν συμμετέχουν εκπρόσωποι μεταναστών!

Για τη δεύτερη γενιά

Οπως έχει σημειώσει σε έρευνά του ο συντάκτης του ελληνικού κεφαλαίου του MIPEX και διευθυντής του Εθνικού Παρατηρητηρίου για τον Ρατσισμό και τη Ξενοφοβία κ. Μίλτος Παύλου, στο 60% των ευρωπαϊκών κρατών η ιθαγένεια παραχωρείται σε όσους έχουν γεννηθεί στη χώρα (2η γενιά) είτε αυτόματα (25%), είτε ύστερα από τρία έτη (22%), είτε ύστερα από πέντε έτη (19%). Ακόμη και σε χώρες με αυστηρές προϋποθέσεις για απόδοση ιθαγένειας (Αυστρία, Ιταλία, Κύπρος) προβλέπονται ειδικές ρυθμίσεις για τη 2η γενιά. Η Ελλάδα είναι η μοναδική χώρα με δεύτερη γενιά μεταναστών που δεν έχει θεσμοθετήσει καμία ειδική ρύθμιση.

Συγκεκριμένα η ιθαγένεια χορηγείται:

- Αυτόματα, με τη γέννηση, στα τέκνα νομίμως διαμενόντων γονέων σε Ηνωμένο Βασίλειο, Πορτογαλία, Νορβηγία, Λιθουανία, Λεττονία, Ιρλανδία, Βέλγιο.

- Μετά τρία χρόνια νόμιμης διαμονής των γονέων σε Γερμανία, Φινλανδία, Δανία, Αυστρία, Ελβετία, Ουγγαρία.

- Μετά πέντε χρόνια νόμιμης διαμονής των γονέων σε Ισπανία, Ολλανδία, Μάλτα, Λουξεμβούργο, Εσθονία.

- Μετά οκτώ χρόνια νόμιμης διαμονής των γονέων στην Κύπρο.

- Μετά 10 χρόνια νόμιμης διαμονής σε Σλοβενία, Σλοβακία, Πολωνία.

- Στη Σουηδία, ο/η έφηβος αποφασίζει στα 15 χρόνια -που θεωρείται ηλικία νομιμότητας- εάν επιθυμεί την ιθαγένεια.

- Στη Γαλλία και την Ιταλία χορηγείται αυτόματα στα 18 έτη, σε όσα παιδιά έχουν γεννηθεί στη χώρα.

- Στην Τσεχία και την Ελλάδα έχουν δικαίωμα υποβολής αίτησης και ελάχιστη πιθανότητα απόκτησης μετά την ενηλικίωση.

Πρώτη γενιά, πρόσφυγες

Σε ό,τι αφορά την 1η γενιά, ο κ. Παύλου σημειώνει στην έρευνά του ότι μεταξύ των 27 κρατών «στο 41% η ιθαγένεια χορηγείται σε λιγότερο από 5-6 χρόνια νόμιμης διαμονής και στο 50% σε 8-10 χρόνια».

Μεταξύ των 15 κρατών-μελών της παλαιάς Ε.Ε. (πριν από την ένταξη των κρατών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, Κύπρου και Μάλτας), στα οποία συγκεντρώνεται και ο μεγαλύτερος αριθμός μεταναστών, η ιθαγένεια στην 1η γενιά χορηγείται ως εξής:

- Μετά 3-4 χρόνια νόμιμης διαμονής στο Βέλγιο και την Ιρλανδία.

- Μετά πέντε χρόνια νόμιμης διαμονής σε Ολλανδία, Γαλλία, Φινλανδία, Σουηδία, Ηνωμένο Βασίλειο.

- Μετά οκτώ χρόνια νομιμότητας στη Γερμανία.

- Μετά εννέα χρόνια νόμιμης διαμονής στη Δανία.

- Μετά 10 χρόνια υπάρχει δικαίωμα αίτησης για τη χορήγησή της σε Αυστρία, Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Λουξεμβούργο, Ελλάδα.

- Χωρίς εξετάσεις γλώσσας η ιθαγένεια χορηγείται σε Βέλγιο, Ιρλανδία, Ιταλία, Σουηδία.

- Με εξετάσεις για την καλή γνώση γλώσσας, ιστορίας και πολιτισμού, χορηγείται σε Αυστρία, Δανία, Γαλλία, Γερμανία, Ολλανδία, Ηνωμένο Βασίλειο.

- Στους αναγνωρισμένους πρόσφυγες η ιθαγένεια χορηγείται άμεσα σε 12 κράτη: Σουηδία, Φινλανδία, Δανία, Γερμανία, Αυστρία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιρλανδία, Βέλγιο, Λουξεμβούργο, Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία.

- Τον Κώδικα Ιθαγένειας, ώστε να ανταποκριθούν στα σύγχρονα δεδομένα, εκσυγχρόνισαν σχετικά πρόσφατα οι Γερμανία (1999), Βέλγιο (2000), Λουξεμβούργο (2001), Σουηδία (2001), Φινλανδία (2003), Πορτογαλία (2006).

Το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι

Στα μισά από τα 27 κράτη-μέλη οι μετανάστες ψηφίζουν και στο 18% ψηφίζουν και εκλέγονται στις τοπικές εκλογές. Οπως σημειώνεται στην Κοινή Δημόσια Δήλωση περί Ιθαγένειας και Πολιτογράφησης Μεταναστών που έχει υπογράψει μεγάλος αριθμός επιστημόνων και διανοουμένων «Τι θα λέγαμε και πώς θα αντιδρούσαμε εάν Ελληνες μετανάστες στην Αμερική, τη Γερμανία κ.α. είχαν δικαίωμα (υποχρέωση) μόνο να εργάζονται; Η απουσία συμμετοχής στις δημοτικές εκλογές, τουλάχιστον, αποτελεί έλλειμμα δημοκρατίας στα κράτη όπου οι μετανάστες αποτελούν ένα σημαντικό κομμάτι του εργατικού δυναμικού. Η αβάσιμη κινδυνολογία περί αλλοίωσης του έθνους και περί φυλετικής διαφοροποίησης μπορεί να προκαλέσει μόνο θύματα βίας, δυσανεξίας, χειραγώγησης, απογοήτευσης και ματαίωσης».