Του Ματθαιου Τσιμιτακη

Πλοηγείστε στα ηλεκτρονικά καταστήματα του internet, ψάχνοντας ένα δώρο για το φίλο σας που γιορτάζει, το βρίσκετε, δίνετε την πιστωτική σας κάρτα και το αγοράζετε. Σε λίγο όλοι σας οι γνωστοί στο facebook γνωρίζουν τι κάνατε - πιθανότατα και ο άνθρωπος για τον οποίο μπήκατε στον κόπο (τους έχει ειδοποιήσει όλους το κοινωνικό σας δίκτυο, το facebook). Οι προοπτικές που ανοίγονται με την είσοδο διαδικτυακών κοινοτήτων, όπως το Facebook, στη διαφήμιση δεν είναι καθόλου καλές για το απόρρητο των επικοινωνιών σας και –σύμφωνα με μια ευρωπαϊκή έρευνα – ίσως την ασφάλεια σας. Στο internet υπάρχουν πολλές πληροφορίες πλέον για σας και τις συνήθειές σας και αυτό πολλοί δεν θέλουν να το αφήσουν ανεκμετάλλευτο.

Οταν πέρσι το χειμώνα η διάσημη μηχανή αναζήτησης, Yahoo! προσπάθησε να εξαγοράσει το facebook προσφέροντας ένα δισ. δολ., ο 23χρονος ιδρυτής και ιδιοκτήτης του, Μαρκ Ζούγκερμπεργκ, αρνήθηκε θεωρώντας την προσφορά, χαμηλή. Λίγους μήνες αργότερα  η εξαγορά του 1,6% μόλις, των μετοχών της εταιρείας του, στοίχισε στην Microsoft, 240 εκατομμύρια, εκτινάσσοντας την αξία του, στα 15 δισ. Το facebook είχε μεγαλώσει τρομακτικά από την εποχή που ήταν απλώς ένα δίκτυο κοινωνικής συνεύρεσης μεταξύ φοιτητών των καλών αμερικανικών πανεπιστημίων, και τώρα είχε έρθει πια η ώρα να βγάλει κέρδη από αυτό. Στις 6 Νοεμβρίου ο Μ. Ζούγκερμπεργκ, δήλωνε: «Σήμερα αλλάζουμε τη διαφήμιση για τα επόμενα 100 χρόνια» και παρουσίασε μια σειρά από νέους τρόπους προώθησης προϊόντων, τους οποίους βάφτισε «κοινωνική διαφήμιση».

Εκτός από τις μικρές προσωποποιημένες καταχωρήσεις που ήδη προβάλλει στις ατομικές σελίδες των χρηστών του, το facebook εγκαινίασε ένα νέο είδος σελίδων ειδικά για εταιρείες που τους επιτρέπει να συνδεθούν με τους χρήστες, όπως ακριβώς κάνουν κι αυτοί μεταξύ τους. Ετσι κάθε χρήστης πλέον μπορεί να δηλώσει οπαδός ενός μουσικού συγκροτήματος που κυκλοφόρησε ένα καινούργιο δίσκο, να γράψει κριτική στη σελίδα ενός εστιατορίου και με αυτό τον τρόπο να γίνει ακούσιος διαφημιστής του, αφού όλοι οι φίλοι του θα το μάθουν μέσω της υπηρεσίας newsfeed που ενημερώνει αυτόματα κάθε μέλος του κύκλου για τα νέα των υπολοίπων. Αν κάθε χρήστης διαθέτει κατά μέσο όρο 20 εγγεγραμμένους φίλους τότε εύκολα υπολογίζει κανείς πως ακόμα κι ένα μικρό ποσοστό των 50 εκατ. μελών του facebook θα μπορούσε να εκθέσει το σύνολο της κοινότητας σε ανεπιθύμητα διαφημιστικά μηνύματα.

Με το πρόγραμμα Beacon με το οποίο είναι συμβεβλημένες όσες εμπορικές επιχειρήσεις το επιθυμούν, κάθε φορά που κάποιος χρήστης αγοράζει προϊόντα τους στο internet ενημερώνεται αυτομάτως όλος ο κύκλος των φίλων του μέσω της υπηρεσίας newsfeed. Το facebook διατηρεί, ακόμα, το δικαίωμα να συγκεντρώνει πληροφορίες που βρίσκει γι’ αυτούς σε άλλες πηγές (εφημερίδες, internet κ.ο.κ). Οπως ήταν αναμενόμενο όλα αυτά ξεσήκωσαν μια μικρή θύελλα αντιδράσεων.

Μέσα σε δέκα μέρες, 50.000 χρήστες είχαν διαδηλώσει την αντίθεσή τους στη νέα διαφημιστική πολιτική του δικτύου τους, υπογράφοντας ένα κείμενο διαμαρτυρίας. Το κύριο πρόβλημα σύμφωνα με οργανώσεις δικαιωμάτων, όπως οι Binary Freedom και moveOn είναι η αντιστροφή της ροής της πληροφορίας. Οι χρήστες αναγκάζονταν να συμμετέχουν στο πρόγραμμα χωρίς δυνατότητα διαγραφής παρά μόνο κατά τη διεξαγωγή κάθε μιας συναλλαγής ξεχωριστά. Το facebook αναδιπλώθηκε δίνοντας τη δυνατότητα διαγραφής που ζητούσαν οι χρήστες του, όμως λίγο αργότερα μια νέα έκθεση ανεξάρτητων ερευνητών αποκάλυψε πως το πρόγραμμα Beacon εξακολουθούσε να στέλνει στοιχεία των χρηστών παρά τη θέλησή τους. Και όχι μόνο.

Σύμφωνα με τις έρευνες των εταιρειών CA Threat Research Group και Computer Associates στοιχεία από την εμπορική δραστηριότητα όχι μόνο των μελών του facebook στα site των συμβεβλημένων εταιρειών αλλά και οποιουδήποτε άλλου συναλλάσσεται μαζί τους συγκεντρώνονται  και αναλύονται από το δίκτυο. Τα στοιχεία αυτά συνδυάζονται με άλλα στοιχεία που ήδη διαθέτει το δίκτυο για τα μέλη του, όπως επίπεδο μόρφωσης, επικοινωνιακές συνήθειες, γεωγραφικά δεδομένα και χαρακτηριστικά των φίλων κάθε χρήστη ώστε να σκιαγραφείται ένα πρωτοφανώς λεπτομερές καταναλωτικό προφίλ. Το facebook πιστεύει ότι με τους παραπάνω τρόπους θα μπορέσει να εκμεταλλευθεί τον «ντόρο» που προκαλεί το φαινόμενο της δικτύωσης το οποίο επιτυγχάνεται στο κοινωνικό διαδίκτυο χάρη στη μετάδοση πληροφοριών από στόμα σε στόμα και να μετατρέψει τις φιλικές απόψεις σε εμπορικές συμβουλές αξίας.

Στην ίδια τη συμφωνία που κατά τρόπο αυτόματο υιοθετεί ο χρήστης προκειμένου να χρησιμοποιήσει τις υπηρεσίες του προβλέπεται τόσο η ανταλλαγή δεδομένων με άλλες εταιρείες όσο και με κρατικές υπηρεσίες, εφόσον κριθεί απαραίτητο. Ο,τι γράφεται δε, εκεί, ανήκει στο facebook, ακόμη και μετά τη διαγραφή κάποιου. Σύμφωνα με μια έρευνα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Ασφαλείας Πληροφοριακών Συστημάτων που εδρεύει στην Κρήτη, η ποσότητα και ποικιλία των προσωπικών δεδομένων (κείμενα, φωτογραφίες, βίντεο) που βρίσκονται πλέον καταχωρημένα στα κοινωνικά δίκτυα εγκυμονούν σοβαρούς κινδύνους για την ατομική ασφάλεια των χρηστών τους. «Χρήση των δεδομένων αυτών θα μπορούσε να οδηγήσει σε αναγνώριση προσώπων, η δημιουργία ψηφιακών φακέλων για τις δραστηριότητες των χρηστών, κλοπή ταυτότητας, απόπειρα εκβιασμού, τρομοκράτησης και βιομηχανικής κατασκοπείας», αναφέρει χαρακτηριστικά! Τα ψηφιακά αρχεία φωτογραφιών έχουν στοιχεία που με κατάλληλη ανάλυση θα μπορούσαν να οδηγήσουν στη συλλογή όλων των φωτογραφιών σας από το internet, την αναγνώριση της ταυτότητάς σας καθώς και την εξακρίβωση του πότε και πού δημιουργήθηκαν.