Του Νικολαου K. Σπυρου*

Στον εορτασμό για το «Παγκόσμιο Ετος Αστρονομίας 2009» δεν επιτρέπεται να μας διαφύγει η άμεση αστρονομική γειτονιά μας, δηλαδή το εγγύς προς την Γη διαστημικό περιβάλλον με το πλήθος των ανθρώπινων δραστηριοτήτων εκεί, στο οποίο κεντρικό ρόλο παίζει ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος (ΕΟΔ), αποτελούμενος από 18 κράτη-μέλη, με την Ελλάδα, επισήμως από τον Μάρτιο του 2005, το 16ο μέλος του.

Ο ΕΟΔ είναι η πύλη της Ευρώπης προς το Διάστημα. Εχει ως αποστολή την ενίσχυση και βελτίωση των διαστημικών δυνατοτήτων της Ευρώπης και την εγγύηση ότι οι επενδύσεις στις διαστημικές δραστηριότητες θα είναι ανταποδοτικές, με πολλά οφέλη για τους πολίτες της Ευρώπης και όλου του κόσμου. Στις αρμοδιότητες του ΕΟΔ εμπίπτουν ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός, το Ευρωπαϊκό Διαστημικό Εργαστήριο Columbus, τα Διαστημικά Οχήματα Μεταφοράς Φορτίου ATV, πλήθος ερευνητικών προγραμμάτων διαστημικών συσκευών εξερεύνησης και, βεβαίως, το θέμα των Ευρωπαίων Αστροναυτών.

Οι ευρωπαϊκές διαστημικές συσκευές Columbus και  ATV του ΕΟΔ αποτελούν την ευρωπαϊκή προσθήκη στο ΔΔΣ, ανοίγουν νέους ορίζοντες και δημιουργούν νέες ευκαιρίες για την ευρωπαϊκή επιστήμη, εκπαίδευση, τεχνολογία και βιομηχανία. Η Ευρώπη αποκτά, πλέον, το δικό της σπίτι - εργαστήριο στο  Διάστημα και τον δικό της στόλο διαστημικών οχημάτων μεταφοράς, σήμερα φορτίου και σύντομα ανθρώπων, έχοντας ήδη τον δικό της διαστημικό λιμένα στο Κουρού της Γαλλικής Νέας Γουιάνας.

Στο εργαστήριο Columbus θα είναι δυνατό να διεξάγονται έρευνες και πειράματα σε μια πλειάδα θεματικών περιοχών, όπως βιολογία, ανθρώπινη φυσιολογία, επιστήμη των ρευστών, επιστήμη των υλικών, τεχνολογία, θεμελιώδης φυσική, αστρονομία, παρατήρηση της Γης από το Διάστημα, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε καρδιαγγειακές επιστήμες, νευροεπιστήμες, έρευνα οστών και μυών, φυσική πλάσματος, μέτρηση θερμοφυσικών ιδιοτήτων ρευστών μετάλλων, αστροβιολογία και εξωβιολογία.

Αντικειμενικός σκοπός αυτής της έρευνας στο Διάστημα είναι οι εφαρμογές της στη Γη και άρα η βελτίωση της ζωής μας. Συνεπώς, αυτή η έρευνα του ΕΟΔ πάνω στον ΔΔΣ, η οποία αναμένεται να προωθήσει σημαντικά την επιστημονική αριστεία και καινοτομία στην Ευρώπη και, φυσικά, στη χώρα μας, επιβάλλεται να τύχει της γενναίας εθνικής προσοχής και χρηματοδότησης.

Με την ανωτέρω διαμορφωμένη κατάσταση ως δεδομένη, αλλάζει, πλέον, δραστικά, εκτός από την έννοια «περιβάλλον», και η έννοια «αστροναύτης», όπως τη γνωρίζαμε μέχρι τώρα. Πραγματικά, οι Ευρωπαίοι επιστήμονες θα έχουν τη δυνατότητα, μετά την απαραίτητη προετοιμασία, να μεταβαίνουν στο εργαστήριο Columbus για να διεξάγουν την ερευνητική εργασία τους εκεί, σε αντίξοες συνθήκες μειωμένης βαρύτητας, χαμηλής θερμοκρασίας και πολύ αραιής γήινης ατμόσφαιρας. Εξάλλου, έχουν ήδη αρχίσει να ακούγονται όλο και πιο συχνά οι όροι «αστροναύτης-ερευνητής», «αστροναύτης-τουρίστας» και «αστροναύτης-έμπορος».

Ομως, και άλλες ευκαιρίες δημιουργούνται για τους ενδιαφερόμενους νέους μας, για να διεκδικήσουν στον ΕΟΔ ανταγωνιστικά θέσεις διάφορων ειδικοτήτων π. χ. φυσικών, ιατρών, νομικών κ. ά., των οποίων η εργασία απλώνεται, κατά τυπικά διεπιστημονικό τρόπο, στην έρευνα, την τεχνολογία, την εκπαίδευση και την απαραίτητη εθνική βιομηχανία. Ιδιαίτερα οι νέοι μας πρέπει να ενημερωθούν και να αντιληφθούν ότι χρειάζεται το ενδιαφέρον τους να εργαστούν στο πλαίσιο της μεγάλης, ανταγωνιστικής οικογένειας που λέγεται Ευρώπη.

Τέλος, είναι σημαντικό για το μέλλον το ότι ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη η προσπάθεια το Ευρωπαϊκό Εργαστήριο  Columbus να γίνει μια ερευνητική υπερδομή της Ευρωπαϊκής Ενωσης και η χρήση του να αναχθεί σε έρευνα προτεραιότητας για την Ευρωπαϊκή Ενωση. Κάτι τέτοιο, με βεβαιότητα, θα επηρεάσει αποφασιστικά και το είδος της ευρωπαϊκής έρευνας αλλά και τη χρηματοδότησή της.

Τη λαμπρή και πολύμορφη ευκαιρία που ανοίγεται για τη χώρα μας και τα οφέλη της πρέπει να τα διεκδικήσουμε και να τα πετύχουμε και, πάντα, να θυμόμαστε, ότι αυτό που κάποτε ήταν επιστημονική φαντασία, σήμερα είναι πραγματικότητα, που πρέπει να γίνει κτήμα όλων μας. (Περισσότερες πληροφορίες για τις σχετικές με τον ΕΟΔ δραστηριότητες στη χώρα μας, στην ιστοσελίδα HYPERLINK “http: //www. astro. auth. gr” www. astro. auth. gr (Σύνδεσμος: ESA Activities).

* Καθηγητή Αστρονομίας στο ΑΠΘ και εθνικού εκπροσώπου στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος.