«Αταλάντευτοι στον αγώνα σωτηρίας του»

Παραμελημένο το οικιστικό σύνολο του παλιού 401 Στρατιωτικού Νοσοκομείου, ενώ κινδυνεύει να καταστραφεί

Του Γιαννη Eλαφρου

Ο ανυποψίαστος διαβάτης ξαφνιάζεται ανακαλύπτοντας πίσω από τον ψηλό μαντρότοιχο της οδού Δεινοκράτους, πάνω από το ΝΙΜΤΣ, δίπλα στο Ναυτικό Νοσοκομείο, στη φυσική συνέχεια του Πάρκου Ελευθερίας, ένα ατόφιο κομμάτι της ιστορικής μνήμης της μεγάλης μας πόλης, μέσα σε ένα πλούσιο φυσικό περιβάλλον υψηλού πρασίνου. Δεκατρία πέτρινα κτίρια, κτισμένα στα τέλη του 19ου αιώνα (το πρώτο κτίστηκε το 1882), μέσα σε 11 στρέμματα με πλήθος αιωνόβιων δέντρων. Περπατώντας στο εσωτερικό του χώρου, που αποτέλεσε αρχικά έδρα του 1ου Συντάγματος Πεζικού και αργότερα του παλιού 401 Στρατιωτικού Νοσοκομείου, περνώντας πάνω στο πλακόστρωτο και ανεβαίνοντας τις φαρδιές μαρμάρινες σκάλες που οδηγούν στα λιθόκτιστα κτίρια με τα ιδιαίτερα αρχιτεκτονικά γνωρίσματα, νιώθεις να ταξιδεύεις σε μιαν άλλη εποχή. Αρχιτεκτονικός θησαυρός και φυσική όαση, ό, τι ακριβώς λείπει από την τσιμεντοποιημένη και άχαρα ομογενοποιημένη πόλη μας.

Κι όμως, αυτό το πολύτιμο οικιστικό σύνολο, που σε κάθε άλλη πόλη της Ευρώπης θα προστατευόταν και θα αξιοποιούνταν, κινδυνεύει να ακρωτηριαστεί και να καταστραφεί, ενώ έχει αφεθεί σε αργό «θάνατο». Ισως για να δώσουν τη χαριστική βολή οι μπουλντόζες. Ευτυχώς, δραστήριοι πολίτες, η μη κερδοσκοπική εταιρεία Monumenta και ο Εξωραϊστικός Σύλλογος «Ο Λυκαβηττός» έχουν κινητοποιηθεί, συγκεντρώνουν υπογραφές, ενημερώνουν.

«Το οικιστικό σύνολο του παλιού 401 δεν μπορεί παρά να κηρυχθεί διατηρητέο, λόγω της προφανούς αξίας του, καθώς αποτελεί το τελευταίο ίσως δείγμα στρατιωτικής νοσοκομειακής αρχιτεκτονικής του τέλους του 19ου αιώνα. Πρόκειται για ενιαία και αδιάσπαστη πολεοδομική ενότητα, σπάνια και μοναδική για το κέντρο της Αθήνας, παραδοσιακό στρατόπεδο και κηπούπολη. Η προστασία του αποτελεί υποχρέωση της Πολιτείας, που προκύπτει από τη Σύμβαση της Γρανάδας (2039/1992) για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και το εθνικό νομικό πλαίσιο», τονίζει στην «Κ» η αρχιτέκτων κ. Ελισάβετ Ηλιοπούλου, από την εταιρεία Monumenta. «Αποτελεί απορίας άξιο γιατί έγινε αυτή η εξαίρεση, καθώς το 1997 χαρακτηρίστηκαν διατηρητέα στρατιωτικά κτίρια στο Πάρκο Ελευθερίας που αποτελούν φυσική συνέχεια του παλιού νοσοκομείου και είναι κτισμένα περίπου την ίδια εποχή και με την ίδια τεχνοτροπία. Ανάλογα κτίρια ανακηρύχθηκαν και στο Γουδί», λέει στην «Κ» ο κ. Γιάννης Πολύζος, πολεοδόμος και αντιπρύτανης στο Μετσόβιο Πολυτεχνείο.

Το «μυστικό» μάλλον βρίσκεται στα σχέδια επιχειρηματικής «αξιοποίησης» του χώρου, ο οποίος ανήκει στην ιδιοκτησία της Εκκλησίας της Ελλάδας από το 1971, ύστερα από ανταλλαγή εκτάσεων με το υπουργείο Εθνικής Αμυνας. Το σχέδιο της Εκκλησίας για την ανέγερση πολυτελούς ξενοδοχείου 250 κλινών γνωστοποιήθηκε πριν από μερικά χρόνια.

Το 2003, το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων, όπου συζητήθηκε το αίτημα ανακήρυξης ως διατηρητέου του χώρου, κατέληξε ότι διατηρητέα αξίζουν να χαρακτηρισθούν μόνο… 3,5 κτίρια από τα 13, αφήνοντας ελεύθερο τον χώρο για την ανέγερση ξενοδοχείου.

«Επρόκειτο για μια σκανδαλώδη απόφαση, η οποία για να περάσει χρειάστηκε τη διπλή ψήφο του προέδρου, καθώς υπήρξε ισοψηφία», λέει στην «Κ» η κ. Ζωή Καραπαναγιώτη, πρόεδρος του Εξωραϊστικού Συλλόγου «Ο Λυκαβηττός». «Ευτυχώς η απόφαση αυτή δεν υπογράφτηκε ποτέ από υπουργό Πολιτισμού. Εξάλλου, ξενοδοχείο στον χώρο δεν μπορεί να ανεγερθεί, καθώς βρίσκεται δίπλα σε δύο νοσοκομεία, ενώ το πολεοδομικό σχέδιο της Αθήνας δεν προβλέπει ανάλογες χρήσεις. Ο σύλλογός μας έχει καταθέσει το καλοκαίρι του 2007 νέο φάκελο στο ΥΠΕΧΩΔΕ και τον Σεπτέμβριο του 2008 στο ΥΠΠΟ για την ανακήρυξη του συνόλου του χώρου ως διατηρητέου. Δυστυχώς, όμως, οι υπηρεσίες αρνούνται να μας ενημερώσουν για την εξέλιξη του αιτήματός μας. Εμείς παραμένουμε αταλάντευτοι στον αγώνα για τη σωτηρία της όασης, στην οποία πρέπει να έχουν πρόσβαση οι κάτοικοι της Αθήνας».