Τρία μικρόβια «αλώνουν» τα νοσοκομεία

Είναι ανθεκτικά στα αντιβιοτικά και προκαλούν σοβαρές λοιμώξεις, με πρώτη την πνευμονία, επιβεβαιώνει η κ. Ελένη Γιαμαρέλλου

Της Πεννυς Μπουλουτζα

Η υπερκατανάλωση αντιβιοτικών και η μη τήρηση των κανόνων υγιεινής εντός των νοσοκομείων έχει ως αποτέλεσμα αυτή τη στιγμή να απομονώνονται στη χώρα μας μικρόβια που προκαλούν νοσοκομειακές λοιμώξεις και είναι ανθεκτικά στα αντιβιοτικά. Για την αντιμετώπιση των νοσοκομειακών λοιμώξεων οι γιατροί αναγκάζονται να «ανασύρουν» παλιά αντιβιοτικά ή καταφεύγουν στα τελευταίας γενιάς φάρμακα, με σοβαρό κίνδυνο να περιοριστούν οι θεραπευτικές επιλογές για το μέλλον.

Οπως είπε στην «Κ» η καθηγήτρια Παθολογίας, λοιμωξιολόγος και διευθύντρια της Δ΄ Παθολογικής Πανεπιστημιακής Κλινικής στο νοσοκομείο «Αττικόν», Ελένη Γιαμαρέλλου, αυτή τη στιγμή στα μεγάλα νοσοκομεία της χώρας «κυκλοφορούν» τρία ιδιαίτερα ανθεκτικά στα αντιβιοτικά μικρόβια: οι κλεμπσιέλες, οι ψευδομονάδες και τα ασινετομπάκτερ. Τα μικρόβια αυτά ευθύνονται σε μεγάλο ποσοστό για την εμφάνιση σοβαρών νοσοκομειακών λοιμώξεων. Εξάλλου, είναι γνωστό ότι σήμερα η συχνότητα αυτών των λοιμώξεων αφορά τη νοσοκομειακή πνευμονία (35%), την πρωτογενή μικροβιαιμία (20%-25%), τη μόλυνση εγχειρητικού πεδίου (20%) και τις ουρολοιμώξεις (10%-15%).

«H κλεμπσιέλα», επισημαίνει η κ. Γιαμαρέλλου, «είναι ιδιαίτερα ανθεκτική σε όλα τα αντιβιοτικά εκτός από την τιγεκυκλίνη, ένα νέο αντιβιοτικό που σύντομα θα κυκλοφορήσει στη χώρα μας και προς το παρόν τα νοσοκομεία το προμηθεύονται μέσω του ΕΟΦ. Η ψευδομονάδα είναι συχνά ανθεκτική σε πολλά από τα κλασικά αντιψευδομοναδικά αντιβιοτικά και για την καταπολέμησή της οι γιατροί «ξέθαψαν» ένα αντιβιοτικό που χρησιμοποιείτο τη δεκαετία του '50, την κολιμυκίνη. Το συγκεκριμένο σκεύασμα χρησιμοποιείται τα τελευταία δύο χρόνια στις Μονάδες Ενταντικής Θεραπείας για την αντιμετώπιση των λοιμώξεων από ψευδομονάδα, η οποία όμως έχει ήδη αναπτύξει αντοχή σε αυτό, σε ποσοστό 4,5% από την πολλή χρήση. Η κολιμυκίνη χρησιμοποιείται αυτή τη στιγμή και για την αντιμετώπιση των «ανθεκτικών» ασινετομπάκτερ, ενώ δραστική στα συγκεκριμένα μικρόβια είναι και η τιγεκυκλίνη».

Το νέο αυτό αντιβιοτικό αποτελεί μία νεότερη τροποποιημένη τετρακυκλίνη, πλεονέκτημα της οποίας είναι ότι δεν είναι ευάλωτη στον μηχανισμό αντοχής των μικροβίων που αδρανοποιούν τις παλιές τετρακυκλίνες και ο οποίος αφορά το λεγόμενο «μηχανισμό αντλίας». Δηλαδή, μόλις το αντιβιοτικό περάσει την κυτταρική μεμβράνη του μικροβίου και πριν πλησιάσει τους στόχους δράσης του, η ενεργοποιημένη αντλία το διώχνει έξω από το κύτταρο. Για τα παλιότερα των τετρακυκλινών αντιβιοτικά ο κύριος μηχανισμός ανάπτυξης αντοχής των μικροβίων αφορά την παραγωγή ενζύμων που εξουδετερώνουν τα αντιβιοτικά.

Πάντως, όπως τονίζει η κ. Γιαμαρέλλου, «ακόμα κι αυτό το νέο αντιβιοτικό δεν μπορεί να αποτελέσει σίγουρη λύση καθώς, εάν δεν γίνει ορθολογική χρήση του, τα «έξυπνα» μικρόβια θα βρουν τρόπο να αναπτύξουν αντοχή και σε αυτό. Το μέλλον φαντάζει ακόμα πιο «ζοφερό» με δεδομένο ότι δεν πρόκειται να υπάρξουν νέα αντιβιοτικά για τουλάχιστον 15 χρόνια».

«Αρα, το μόνο που μας μένει είναι να ξανακάνουμε τα μικρόβια ευαίσθητα στα αντιβιοτικά», σημειώνει η κ. Γιαμαρέλλου και εξηγεί: «Τα μικρόβια, για να θέσουν σε λειτουργία τους μηχανισμούς αντοχής, καταναλίσκουν πολλή ενέργεια και αυτό τα κουράζει. Γι' αυτό, εάν σταματήσουμε να τα καταπιέζουμε με υπερκατανάλωση αντιβιοτικών, απενεργοποιούν τους μηχανισμούς αντοχής και γίνονται ξανά ευαίσθητα στη θεραπεία. Και αυτό αναδεικνύει τη μεγάλη ευθύνη που έχουν οι γιατροί στο συγκεκριμένο τομέα».

Η Ελλάδα, σύμφωνα και με επίσημες καταγραφές, είναι πρώτη μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών στην κατανάλωση αντιβιοτικών μέσα και έξω από τα νοσοκομεία και μια από τις πρώτες χώρες στην αντοχή των μικροβίων στα αντιβιοτικά. Ειδικά στο νοσοκομείο, πολλές φορές επιλέγονται νεότερα αντιβιοτικά ενώ θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν τα παλιότερα, ενώ επίσης χορηγούνται αντιβιοτικά για μεγαλύτερο του ενδεδειγμένου χρονικό διάστημα.

Εκτός όμως από την υπερκατανάλωση των αντιβιοτικών, ρόλο στις νοσοκομειακές λοιμώξεις διαδραματίζει η μειωμένη εφαρμογή κανόνων υγιεινής, που έχει ως αποτέλεσμα τη διασπορά των ανθεκτικών μικροβίων από τον ένα ασθενή στον άλλο στο νοσοκομειακό περιβάλλον. Οπως υπογραμμίζει η κ. Γιαμαρέλλου, «βασική αρχή είναι η εφαρμογή της υγιεινής των χεριών από το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό. Το σαπούνισμα των χεριών δεν απομακρύνει τα πολυανθεκτικά νοσοκομειακά μικρόβια. Ο μόνος τρόπος απομάκρυνσης-εξουδετέρωσής τους είναι η χρήση αλκοολούχου αντισηπτικού πριν και μετά κάθε επαφή με τους ασθενείς.

Στο «Αττικόν» νοσοκομείο, η Επιτροπή Νοσοκομειακών Λοιμώξεων έχει φροντίσει να υπάρχει ένα δοχείο αλκοολούχου αντισηπτικού με αντλία στα κάγκελα της κάθε κλίνης, ώστε να το χρησιμοποιούν με ευκολία γιατροί και νοσηλευτές όταν έρχονται σε επαφή με τον ασθενή. Η μέθοδος αυτή εφαρμόζεται εδώ και ένα χρόνο και αυτή τη στιγμή έχει συμμορφωθεί περισσότερο από το 80% του προσωπικού».