Του Ματθαιου Τσιμιτακη

Με μια ιστορικής σημασίας πρωτοβουλία η ΕΡΤ ξεκίνησε την περασμένη βδομάδα τη λειτουργία του ψηφιακού αρχείου της στο Ιnternet παρέχοντας δωρεάν στους Ελληνες χρήστες 500 ώρες βίντεο, 250 ώρες φιλμ, 1.136 εκπομπές (705 από βίντεο και 431 από φιλμ), 5.000 φωτογραφίες, καθώς και ηχητικά ντοκουμέντα από το σπάνιο αρχείο της – μια μικρή όαση για όσους ενδιαφέρονται για την οπτικοακουστική παράδοση της πατρίδας μας. Ομως επέλεξε να το κάνει με τεχνολογίες της Microsoft και χωρίς να δίνει τη δυνατότητα απόκτησης του υλικού αυτού έξω από το περιβάλλον του ιστοτόπου της, κάτι που έχει σηκώσει μια μικρή θύελλα αντιδράσεων στο ελληνικό Ιnternet, αναδεικνύοντας το γεγονός ότι στην ψηφιακή εποχή τα τεχνολογικά ζητήματα είναι πλέον (και) πολιτικά. Οι παλιές εικόνες της ΕΡΤ μας βάζουν κατευθείαν στην καρδιά του μέλλοντος και των προβλημάτων του. Η πρόσβαση στη δημόσια περιουσία αλλάζει δραματικά με την έλευση των Νέων Μέσων Επικοινωνίας. Το ερώτημα που εγείρεται είναι αν η δημόσια περιουσία μπορεί τελικά να γίνει κτήμα όλων.

Αν μπείτε στον ιστότοπο της ΝΑΣΑ και θελήσετε να κατεβάσετε οποιαδήποτε φωτογραφία ή βίντεο θα διαπιστώσετε πολύ γρήγορα ότι η σημαντικότερη διαστημική υπηρεσία του πλανήτη μας σας επιτρέπει να χρησιμοποιήσετε ελεύθερα τις φωτογραφίες της, οι οποίες στις περισσότερες περιπτώσεις είναι μεγάλου κόστους λόγω της απαραίτητης επεξεργασίας που υφίστανται και βεβαίως σπάνιες. Το ίδιο συμβαίνει με πλείστους διεθνείς επιστημονικούς φορείς και όχι μόνο. Πριν από μερικούς μήνες, το BBC στην προσπάθειά του να διαθέσει το περιεχόμενο του αρχείου του στο Διαδίκτυο βρέθηκε μπροστά στο δίλημμα της ελεύθερης διάθεσης προς όλους για χρήση. Επειτα από συζήτηση και πολλά δημόσια ντιμπέιτ εξέδωσε ένα μέρος του αρχείου του με άδειες creative commons, οι οποίες επιτρέπουν σε κάθε πολίτη της Μεγάλης Βρετανίας να κατεβάσει και να χρησιμοποιήσει αυτό το υλικό όπως επιθυμεί αρκεί να μην το χρησιμοποιήσει με εμπορικό τρόπο.

Στην περίπτωση της ΕΡΤ τα πράγματα είναι λίγο διαφορετικά. Περίπου 4.000 επισκέπτες κάθε μέρα επιχειρούν να δουν αυτό το υλικό, πολλοί περισσότεροι από όσους αρχικά περίμενε η ΕΡΤ, κάτι που δηλώνει με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο την αποδοχή του εγχειρήματος απο τους χρήστες του Ιnternet.

Στη διεύθυνση www.ert-archives.gr βρίσκεται η λιτή ιστοσελίδα του αρχείου η οποία απαρτίζεται από το ευρετήριο, στοιχεία για το έργο και τεχνικές συμβουλές. Επιλέγοντας μια από τις κατηγορίες αναζήτησης (ενημερωτική εκπομπή, θέατρο – παραγωγές ΕΡΤ, ντοκιμαντέρ, παιδικό πρόγραμμα κ.ο.κ.) βρίσκεστε σ’ έναν αλφαβητικό κατάλογο ο οποίος σας δίνει τη δυνατότητα να δείτε την εκπομπή που επιλέξατε σε windows media player, πληροφορίες για την εκπομπή, κεφάλαια της εκπομπής, σημειώσεις πάνω στα κεφάλαια και ανάλυσή τους. Δεν μπορείτε να κατεβάσετε στον υπολογιστή σας υλικό και δεν μπορείτε να δείτε το περιεχόμενο του site αν χρησιμοποιείτε άλλο λειτουργικό από windows ή MacOS. Θα αντιμετωπίσετε τεχνικά προβλήματα αν χρησιμοποιήσετε άλλο πρόγραμμα πλοήγησης στο Διαδίκτυο εκτός από explorer ή firefox και βεβαίως πρέπει να έχετε εγκατεστημένη την τελευταία έκδοση του media player της Microsoft. Με απλά λόγια, έχετε το δικαίωμα να δείτε υπό όρους, αλλά όχι να χρησιμοποιήσετε το αρχείο της ΕΡΤ.

«Η δημιουργία του ert-archives.gr είναι μια καλή ιδέα. Δυστυχώς η έλλειψη φιλοσοφίας σχετικά με τις τεχνικές επιλογές οδηγεί σ’ ένα αποτέλεσμα που δεν μου αρέσει καθόλου. Για άλλη μια φορά, ένας δημόσιος οργανισμός αποφασίζει να μας “δέσει” με τη Microsoft» γράφει ο Vrypan στο blog http://vrypan. net/weblog/. Ενας άλλος μπλόγκερ, ο cosmix, επιχειρεί μια τεχνική ανάλυση: «Η προσπάθεια αυτή της ΕΡΤ είναι θεωρητικά ίσως το πιο ενδιαφέρον εγχείρημα από τηλεοπτικό φορέα στη χώρα μας, από την έναρξη της ιδιωτικής τηλεόρασης προ 18 ετών μέχρι σήμερα. Το βασικό πρόβλημα με την επιλογή των Windows Media δεν είναι η υποστήριξη μιας πλατφόρμας ή μη, αλλά κυρίως το γεγονός πως το υλικό αυτό διατίθεται σ’ ένα κλειστό, εμπορικό σύστημα του οποίου η αναγνωσιμότητα δεν θα είναι εγγυημένη στο μέλλον».

«Η ΕΡΤ δεν συντηρήθηκε/συντηρείται τόσα χρόνια με λεφτά των Ελλήνων πολιτών; Προς τι η πνευματική ιδιοκτησία και η προστασία φωτογραφιών με υδατογράφημα» αναρωτιέται ο blogger argos (http://argos. wordpress.com/).

«Πρόκειται για κλασική περίπτωση που καταδεικνύει τον χαρακτήρα της κρατικής/δημόσιας περιουσίας στον σύγχρονο ελληνικό καπιταλισμό. Η περιουσία αυτή είναι αποκλειστική και γίνεται αντικείμενο διαχείρισης από μια γραφειοκρατία, ενώ οι πολίτες παύουν να ασκούν κυριαρχία σ’ αυτήν» σχολιάζει ο Γιώργος Παπανικολάου στο μπλογκ http://bloggr.p2pfoundation.net/.

Για πιλοτική εφαρμογή μιλά η διοίκηση της ΕΡΤ, η οποία όχι μόνο δεν δείχνει να ενοχλείται από τα παραπάνω σχόλια, αλλά τα προσδοκά. Στην αμέσως επόμενη φάση, διαβεβαιώνει, πρόκειται να ψηφιοποιηθεί ακόμα μεγαλύτερο μέρος του αρχείου, να διασφαλισθεί η διαλειτουργικότητα των συστημάτων και η προσβασιμότητα απ’ όλους, ενώ εξετάζονται τόσο το νομικό καθεστώς (αν θα δοθεί δηλαδή δυνατότητα στους χρήστες να κατεβάζουν και να κρατάνε το πρόγραμμά της), όσο και η παροχή του περιεχομένου της σε πολλές διαφορετικές μορφές, ώστε να εξυπηρετούνται όλοι. Για τη χρήση των αδειών πνευματικής ιδιοκτησίας creative commons που επιτρέπουν την αντιγραφή και αναπαραγωγή των αρχείων αυτών από τον καθένα και είναι το κύριο αίτημα των χρηστών του Ιnternet, δεν έχει ληφθεί ακόμα κάποια απόφαση, όμως, όπως λένε στελέχη της διοίκησης, εξετάζεται εντατικά.

Το αρχείο της δημόσιας Ραδιοτηλεόρασης συγκεντρώνει το 70% του συνόλου του ελληνικού οπτικοακουστικού υλικού. Η ελεύθερη απόδοσή του στο Ιnternet αναμένεται να ωθήσει τα μέγιστα αφενός τη διάδοση της ευρυζωνικότητας στη χώρα μας (για την οποία παραδοσιακά οι χρήστες κατηγορούν τις εταιρείες ότι δεν την παρέχουν και αυτές με τη σειρά τους την κυβέρνηση επειδή δεν βοηθάει την ανάπτυξη περιεχομένου), αφετέρου τη δευτερογενή παραγωγή πολιτιστικών προϊόντων που προκύπτουν από την ανακύκλωση ήδη υπαρχόντων μέσω τεχνικών remix, κάτι που γίνεται ευρέως στο εξωτερικό, ενώ δίνει ένα ακόμα όπλο σε εκπαιδευτικούς και ερευνητές.

Η συζήτηση για την παροχή πληροφοριών προς όλους και την ελεύθερη πρόσβαση σε αυτήν, ένα θέμα που ανακύπτει με το γρήγορο Ιnternet και απασχολεί όλο και περισσότερο πολιτικούς, νομικούς, τεχνοκράτες και απλούς χρήστες σε όλο τον κόσμο, έχει ανοίξει και στην Ελλάδα. Καθώς η πληροφορία έχει αναχθεί στην οικονομική μονάδα με τη μέγιστη αξία, η πρόσβαση σε αυτήν θεωρείται όλο και πιο κρίσιμη για την εκπαίδευση, την παραγωγική διαδικασία και τον βαθμό δημοκρατίας στον τόπο. Για την υλοποίηση του έργου αυτού, που κόστισε 1,95 εκατομμύρια ευρώ, τα οποία προήλθαν κατά 80% από κοινοτικούς πόρους και κατά 20% από εθνικούς, δημιουργήθηκε μέσα στη δημόσια τηλεόραση Κέντρο Ψηφιακής Τεκμηρίωσης. Αυτό σημαίνει ότι πλέον η ΕΡΤ θα μπορέσει πιο εύκολα να συνεχίσει την παροχή οπτικο-ακουστικού υλικού μέσω Ιnternet.