Γουδί: επίθεση «αξιοποίησης» του Πάρκου

Μνημόνιο μεταξύ υπ. Αμυνας και Πολιτισμού προβλέπει συνεκμετάλλευση 650 στρεμμάτων

Ενας πολυχώρος, όπου θα συναντιούνται εμπορικές και ψυχαγωγικές χρήσεις φαίνεται ότι πρόκειται να δημιουργηθεί στο Γουδί. Πρόσφατη συμφωνία των υπουργείων Εθνικής Αμυνας και Πολιτισμού αφήνει ανοιχτό «παράθυρο» για την περαιτέρω οικονομική αξιοποίηση του πάρκου στο Γουδί, με ενδεχόμενη εκχώρηση των κτιρίων του ή ανέγερση νέων. Το κείμενο του μνημονίου που υπέγραψαν οι δύο πλευρές, και παρουσιάζει σήμερα η «Κ», κάνει σαφή αναφορά στη συνεκμετάλλευση του ολυμπιακού κέντρου στο Γουδί και του Αλσους Στρατού από κοινοπραξία, στην οποία τον πρώτο λόγο έχει η εταιρεία Ολυμπιακά Ακίνητα Α.Ε.

Το μνημόνιο υπέγραψαν την 1η Δεκεμβρίου ο υπουργός Εθνικής Αμυνας κ. Σπήλιος Σπηλιωτόπουλος και η αναπληρώτρια υπουργός Πολιτισμού κ. Φάνη Πάλλη-Πετραλιά. Οπως είναι αναμενόμενο, το μνημόνιο προτάσσει στο σκεπτικό του το κοινό συμφέρον και την προστασία του πρασίνου: είναι «η απαρχή για την ολοκλήρωση του σχεδίου για την αξιοποίηση της έκτασης στο Γουδί προς όφελος των πολιτών, του περιβάλλοντος και του λεκανοπεδίου». Ταυτόχρονα δεσμεύει τα συμβαλλόμενα μέρη «για την προστασία και την ανάδειξη των ελεύθερων χώρων πρασίνου στον ευρύτερο ολυμπιακό πόλο «Γουδή», την ενοποίηση και διαμόρφωση νέων χώρων πρασίνου, την από κοινού διαχείριση κρίσιμων περιουσιακών στοιχείων του Δημοσίου και την ανάληψη πρωτοβουλίας, ώστε και άλλοι κυβερνητικοί και αυτοδιοικητικοί φορείς να καταστούν συμμέτοχοι και αρωγοί στη διαμόρφωση ενός χώρου πολιτισμού, ψυχαγωγίας, περιπάτου και μαζικού αθλητισμού στο κέντρο της πρωτεύουσας». Και καταλήγει ότι «στόχος είναι η δημιουργία μιας όασης για την ψυχαγωγία, τον πολιτισμό, το μαζικό αθλητισμό».

Ως εδώ καλά. Στη συνέχεια, όμως, το μνημόνιο αφήνει τα ευχολόγια και ενοποιεί σε μια έκταση προς αξιοποίηση το «φιλέτο» του πάρκου. Μια έκταση περίπου 650 στρεμμάτων που περιλαμβάνει:

α) Το Ολυμπιακό Κέντρο Γουδί, όπου φιλοξενήθηκαν τα ολυμπιακά αθλήματα του μοντέρνου πένταθλου και της αντιπτέρισης. Περιλαμβάνει μια κλειστή αρένα μοντέρνας αρχιτεκτονικής (αντιπτέριση), το αναπαλαιωμένο Κέντρο Ιππασίας και δύο ανοιχτές αρένες.

β) Το «παλαιό αμαξοστάσιο», δυτικά του Ολυμπιακού Κέντρου, που περιλαμβάνει τα κτίρια του φρουραρχείου και του οδοντιατρείου, καθώς και δύο ακόμα κτίρια, και

γ) Το Πάρκο Ελληνικού Στρατού, στο οποίο βρίσκονται οι στρατιωτικοί φούρνοι, τα δύο κτίρια της Υπηρεσίας Στρατιωτικών Αρχείων (ΥΣΑ), το πέτρινο κτίριο της διοίκησης του ΥΣΑ, τα δύο κτίρια που έχει μισθώσει έως το 2008 το Μουσείο Μοντέρνας Γλυπτικής, το «κτίριο φυλακής των εξ», ο βρεφονηπιακός σταθμός και ένα αναψυκτήριο.

Εχοντας ορίσει τις περιοχές στις οποίες αναφέρονται, δηλαδή την «καρδιά» του πάρκου, τα δύο υπουργεία μιλούν ξεκάθαρα για μετατροπή του τόσο σε πνεύμονα πρασίνου, όσο και «σε χώρο φιλοξενίας ποικίλων και σημαντικών εκδηλώσεων πολιτισμού». Μια παράγραφο αργότερα, οι προθέσεις γίνονται πιο σαφείς: σκοπός της συνεργασίας είναι «ο από κοινού σχεδιασμός και η συνεκμετάλλευση των προαναφερομένων συγκροτημάτων».

Μάλιστα, για την επίτευξη του στόχου αυτού δημιουργείται κοινοπραξία με τη συμμετοχή του Ταμείου Εθνικής Αμυνας (ΤΕΘΑ) και των Ολυμπιακών Ακινήτων Α.Ε. Οι –έμπειροι στην αξιοποίηση κρατικής περιουσίας– ειδικοί της «Ολυμπιακά Ακίνητα Α.Ε.» θα υποβάλουν εντός δύο μηνών από την υπογραφή του μνημονίου «σχέδιο διαμόρφωσης και λειτουργικής διαχείρισης του συνόλου της έκτασης στο ΤΕΘΑ και στα εποπτεύοντα υπουργεία». Διευκρινίζεται, ωστόσο, ότι τα κτίρια που βρίσκονται στο «παλαιό αμαξοστάσιο» θα παραμείνουν στο ΥΕΘΑ για στέγαση υπηρεσιών.

Για τους χώρους που θα αποδοθούν σε κοινή χρήση «ώστε να δημιουργηθεί ο πνεύμονας πρασίνου και ψυχαγωγίας για τους κατοίκους του λεκανοπεδίου», τα υπουργεία Εθνικής Αμυνας και Πολιτισμού διευκρινίζουν ότι θα επιδιώξουν την υπογραφή προγραμματικής σύμβασης με το συναρμόδιο ΥΠΕΧΩΔΕ και τους Δήμους Αθηναίων και Ζωγράφου. Η σχετική σύμβαση θα βρίσκεται «στην κατεύθυνση της δημιουργίας Μητροπολιτικού Πάρκου» και θα προσδιορίζει μεταξύ άλλων «τη χρηματοδότηση για την ολοκλήρωση όλων των απαιτούμενων έργων ανάπλασης».

Αξίζει να σημειωθεί ότι με τη συμφωνία αυτή παραγκωνίζονται δύο πλευρές: το ΥΠΕΧΩΔΕ, αλλά και ο Δήμος Παπάγου. Στην πρώτη περίπτωση, σύμφωνα με πηγές του ΥΠΕΧΩΔΕ, πρόκειται για πολιτική απόφαση. Στη δεύτερη περίπτωση, όμως, αγνοείται ουσιαστικά ολόκληρο το τμήμα του πάρκου που βρίσκεται στην απέναντι πλευρά της Κατεχάκη (από την πλευρά των στρατιωτικών νοσοκομείων). Η επιλογή αυτή ενδέχεται να μην είναι και τόσο τυχαία: Μεγάλο μέρος της έκτασης, που είναι χαρακτηρισμένη ως δασική, διεκδικούσε ο αυτόνομος οικοδομικός συνεταιρισμός των αξιωματικών, για τη δημιουργία οικιστικής ζώνης 500 - 600 στρεμμάτων. Η περιοχή είχε ενταχθεί στο σχέδιο πόλης, αλλά έπειτα από προσφυγές χαρακτηρίστηκε αναδασωτέα από την Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας.

«Αυτή άλλωστε ήταν και η αιτία που σταμάτησε πριν από πολλά χρόνια η παραχώρηση των εκτάσεων του στρατού», εξηγεί στην «Κ» ο επιστημονικός υπεύθυνος του Eργαστηρίου Aστικού Περιβάλλοντος, καθηγητής Γιάννης Πολύζος, που με την επιστημονική του ομάδα ολοκλήρωσε (για λογαριασμό του Οργανισμού Ρυθμιστικού Σχεδίου Αθήνας) το 1999 μελέτη για τη δημιουργία Μητροπολιτικού Πάρκου. «Σύμφωνα με το “νόμο Αβέρωφ” (732/1977) που είναι ακόμα σε ισχύ, ο στρατός θα έπρεπε να παραχωρήσει σταδιακά στους Δήμους Ζωγράφου, Αθηναίων και Παπάγου έκταση 945 στρεμμάτων, εκατέρωθεν της Κατεχάκη, για τη δημιουργία χώρου πρασίνου και αναψυχής. Με τις πρώτες παραχωρήσεις του στρατού δημιουργήθηκαν τα αθλητικά κέντρα του Δήμων Αθηναίων και Ζωγράφου στην περιοχή. Μετά την απόφαση του ΣτΕ, όμως, σταμάτησαν απότομα έχοντας παραχωρήσει περίπου τη μισή έκταση από αυτήν που όριζε ο νόμος». Μέρος της έκτασης αυτής (περίπου 500 στρέμματα) αποτέλεσε τον πυρήνα του Αλσους Στρατού, η είσοδος του οποίου βρίσκεται επί της Κατεχάκη.

Ολόκληρη η περιοχή που σήμερα γνωρίζουμε ως πάρκο Γουδί έχει χαρακτηρισθεί με το Pυθμιστικό Σχέδιο Aθήνας (1985) ως μητροπολιτικός χώρος πρασίνου, ενώ έχει ενταχθεί στη B΄ ζώνη προστασίας Yμηττού. Στα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας –και ενώ οι γύρω περιοχές είχαν ήδη δομηθεί ολοκληρωτικά– υπήρξαν οι πρώτες σκέψεις για τη δημιουργία Μητροπολιτικού Πάρκου στο Γουδί. Tο 1994 ο τότε υπουργός ΠEXΩΔE κ. Kώστας Λαλιώτης εξήγγειλε τη δημιουργία του «Aσκληπιείου Πάρκου», ενώ το 1997 ο Oργανισμός Pυθμιστικού Σχεδίου Aθήνας ανέθεσε στο EMΠ μελέτη για τη δημιουργία Mητροπολιτικού Πάρκου.

H μελέτη παραδόθηκε το 1999 και αφορούσε την αξιοποίηση 4.500 στρεμμάτων με πυρήνα τα 965 στρέμματα του κεντρικού αδόμητου χώρου, ωστόσο ουδέποτε θεσμοθετήθηκε. Μάλιστα ο σημερινός υπουργός ΠΕΧΩΔΕ εξέτασε ακόμα και τη μεταφορά του γηπέδου του Παναθηναϊκού στο Γουδί, πρόταση που ευτυχώς απορρίφθηκε. Μετά την εξέλιξη αυτή, στα μέσα Ιουλίου, ο κ. Γιώργος Σουφλιάς έσπευσε να δηλώσει και αυτός, όπως και οι δύο τελευταίοι προκάτοχοί του, τη δέσμευσή του για τη δημιουργία Μητροπολιτικού Πάρκου στο Γουδί.

Αντίθετα, τα τελευταία χρόνια αυξήθηκαν οι πιέσεις για την κατάτμηση του χώρου. Η κυριότερη απώλεια ήταν η μονιμοποίηση και η υπό όρους εμπορική παραχώρηση του γηπέδου Mπάντμιντον, συνολικής έκτασης περίπου 25 στρεμμάτων. Πηγές του ΥΠΕΧΩΔΕ μάλιστα βλέπουν πίσω από την υπογραφή του μνημονίου ανάμεσα στα υπουργεία Πολιτισμού και Αμυνας μια προσπάθεια επιχειρηματικής σύνδεσης τμήματος του πρώην στρατοπέδου με τους χώρους του Μπάντμιντον.

Ο κ. Πολύζος, που πρότεινε, με την επιστημονική ομάδα του ΕΜΠ, τη δημιουργία ενός ενιαίου χώρου 4.500 στρεμμάτων, πιστεύει ότι απομακρύνεται διαρκώς η πιθανότητα δημιουργίας ενός μεγάλου Μητροπολιτικού Πάρκου. «Στο μνημόνιο βλέπω τα Ολυμπιακά Ακίνητα να γίνονται μοχλός αξιοποίησης του πιο σημαντικού τμήματος του πάρκου, που δείχνει να μετατρέπεται πλέον σε χώρο πολλαπλών χρήσεων. Ταυτόχρονα, ο στρατός μπαίνει στο εμπορικό παιχνίδι της διαμόρφωσης του χώρου και της από κοινού αξιοποίησης των εγκαταστάσεών του. Με άλλα λόγια, τα Ολυμπιακά Ακίνητα “λοξοκοιτούν” έξω από τα 25 στρέμματα του Μπάντμιντον, με την έμπρακτη υποστήριξη του ΥΕΘΑ».

Το τοπίο αναμένεται να ξεκαθαρίσει την 1η Φεβρουαρίου, οπότε και βάσει της συμφωνίας τα Ολυμπιακά Ακίνητα θα παρουσιάσουν συγκεκριμένες προτάσεις για την αξιοποίηση του χώρου. Μένει να διευκρινιστεί αν θα χτιστούν νέα κτίρια, αν θα αντιμετωπιστεί η μεταφορά της Εθνικής Γλυπτοθήκης ως προσωρινή λύση και τι είδους χρήσεις θα επιλεγούν (και με ποιους όρους ή παραχωρήσεις) στα ήδη υπάρχοντα κτίρια. Και φυσικά, αν το πάρκο θα εκτείνεται και στις δύο πλευρές της Κατεχάκη (και δεν θα... απολέσει την πλευρά του Παπάγου) και εάν θα προτιμηθεί το πράσινο από τις άψυχες (και συχνά άχρηστες) τσιμεντένιες «αναπλάσεις»...