Της Τασουλας Καραϊσκακη

Αρχές του 1952. Η Ελλάδα προσπαθεί να ορθοποδήσει από τον πόλεμο και τον εμφύλιο, μέσα στη φτώχεια και τον πόνο, όταν, σαν βόμβα σκάει η είδηση ότι το αφέψημα ρίζας πικραγγουριάς θεραπεύει τον καρκίνο. Μαζική υστερία καταλαμβάνει το πανελλήνιο, το οποίο βλέπει στο ταπεινό ζιζάνιο «που φυτρώνει εις τα οικόπεδα και εις τας παρυφάς των κήπων και των αγρών», την πανάκεια για όλα τα δεινά του. «Ετελείωσεν πλέον», έγραφε σκωπτικά η «Κ» στις 13 Φεβρουαρίου 1952. «Η πικραγγουριά θεραπεύει τον καρκίνον, αλλά και κάθε νόσον, μέχρις ότου περάση κάποτε η μόδα της, όπως τόσων άλλων».

Από τα θύματα του κομπογιαννιτισμού και ο Αρχιεπίσκοπος της Αμερικής Μιχαήλ. Προφανώς δεν είχε ενημερωθεί ο Αγιος Πατέρας, όπως και χιλιάδες άλλοι Ελληνες, οι οποίοι κυνηγούσαν παντού τις ρίζες του παράσιτου με τα κατακίτρινα άνθη, ότι «μέχρι τούδε μία ιδιότης του φυτού είναι γνωστή», όπως έγραφε στην «Κ» ο Αθηναίος στις Σημειώσεις του. Η καθαρτική! «Ολα δε τα μέρη του φυτού, και ιδίως ο καρπός, περιγράφονται ως δηλητηριώδη...».

Οπως τώρα έτσι και τότε, η επιστημονική κοινότητα αντέδρασε σύσσωμη: «Μια νόσος τόσο βαρεία, χρονία και ανίατος όπως είναι ο καρκίνος, ερεθίζει την κερδοσκοπικήν διάθεσιν διαφόρων αγυρτών, προς τους οποίους τρέχει ο άρρωστος να εύρη την θεραπείαν όταν απελπισθή από την επίσημον Ιατρικήν», έγραφε στην «Κ» στις 19 Φεβρουαρίου ο υφηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών δρ Γ. Παπαγιαννόπουλος.

Οπως τώρα έτσι και τότε, οι αρχές αντέδρασαν όψιμα. Μόλις στις 25 Φεβρουαρίου το Ανώτατο Υγειονομικό Συμβούλιο χαρακτήρισε ανώφελη και επικίνδυνη τη χρήση της πικραγγουριάς, ενώ η Γενική Διεύθυνση Υγιεινής προειδοποίησε ότι δεν είχε αποδειχθεί ότι έχει κάποιες θεραπευτικές ιδιότητες. «Πρέπει να προηγηθούν εργαστηριακές εξετάσεις και κλινικές παρατηρήσεις», ξεκαθάρισε.

Τη μεγάλη «ζημιά» την είχαν κάνει, και τότε, τα μέσα ενημέρωσης. «Είναι λίαν λυπηρόν ότι ο ημερήσιος τύπος διαδίδει μεθόδους θεραπείας του καρκίνου άνευ επιστημονικής τινός βάσεως», ανέφερε το Ανώτατο Υγειονομικό Συμβούλιο. Ομως το κύμα της παραπληροφόρησης ήταν σαρωτικό. Μέχρι και το Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό του 390ου τεύχους του «Ηλιου» δημοσίευσε άρθρο (του Σ. Παπαδάκη) για την πικραγγουριά και τον καρκίνο. Μέχρι και ο δρ Παπανικολάου (γνωστός για τις μελέτες του πάνω στον καρκίνο και επινοητής του ομώνυμου τεστ) ενεπλάκη από την Αμερική στη μαζική τρέλα. Δημοσιογράφος τον παρουσίασε ως έτοιμο να ξεκινήσει πειράματα με το γιατροσόφι, πράγμα το οποίο ο διακεκριμένος επιστήμονας έσπευσε να διορθώσει: θα το έκανε μόνον αν «υπεύθυνος ελληνική ιατρική οργάνωσις αναφέρη ότι πράγματι σημειούνται αποτελέσματα επί καρκινοπαθών».

Ο κόσμος δεν έλεγε να έρθει στα λογικά του· χρησιμοποιούσε το αφέψημα μαζικώς και διά πάσαν νόσον. Στα Πάμφυλλα της Λέσβου -ανακάλυψαν οι δαιμόνιοι ρεπόρτερ- ένας 65χρονος «χρησιμοποιών εξωτερικώς αφέψημα πικραγγουριάς, επέτυχε να εξαφανίσει τους κάλους των ποδιών, από τους οποίους υπέφερεν επί έτη...». Αν θεράπευε πράγματι η πικραγγουριά τους κάλους, ήταν το πολιτικό σχόλιο της «Κ», «...θα το είχεν ήδη εξαγγείλει ο κ. Πλαστήρας. Εκτός αν το αποκρύπτη σκοπίμως, διά να ημπορή να μας πατή ανενοχλήτως τον κάλον».

Ηταν τέτοια η υστερία του κόσμου για το μαντζούνι και τόσα τα ευτράπελα, που -τέλη Φεβρουαρίου του 1952- στο θέατρο Παπαϊωάννου της οδού Πατησίων, παράλληλα με την επιθεώρηση «Βρε Μανώλη Τραμπαρίφα», άρχισαν εντατικές πρόβες για το ανέβασμα της επιθεώρησης «Πικραγγουριά» των κ.κ. Ασημακόπουλου, Σπυρόπουλου, Παπαδούκα με τους Ρένα Ντορ, Μπελίντα, Λειβαδίτη, Αυλωνίτη, σε μουσική Μουζάκη. Λίγο πριν ανέβει το έργο, η θεατρική ομάδα ενισχύθηκε με τους Σπεράντζα Βρανά και Ρίζο, που έπαιζαν στο θίασο Βέμπο. Στο ραδιόφωνο, κάθε μέρα, μετά τις μεσημεριανές ειδήσεις, ακουγόταν η μουσικοποιητική εκπομπή «Πικραγγουριά».

Η ξεκαρδιστική σάτιρα δεν αποθάρρυνε τους υποστηρικτές του μαντζουνιού. Ο εκ Πύργου ιατρός Σπεντζάρης, στη συνεδρίαση της Ιατροχειρουργικής Εταιρείας της 10ης Μαρτίου, παρουσίασε καρκινοπαθή γυναίκα, η οποία είχε σημειώσει εντυπωσιακή βελτίωση ύστερα από θεραπεία με πικραγγουριά. «Η λαπαροσκόπηση στην οποία υπεβλήθη η ασθενής, την έκανε καλά», αντέτεινε συνάδελφός του από το Αντικαρκινικό Ινστιτούτο, και η υπόθεση έμεινε εκκρεμής...

Πάλι Μάρτιος, του 1955 αυτή τη φορά. Ενα άλλο μαντζούνι, το αντικαρκινικό «φάρμακο Γεωργιάδη» κάνει την εμφάνισή του στη Βόρεια Ελλάδα, προκαλώντας νέα σπρωξίματα και τσαλαπατήματα έξω από την πόρτα του Θεσσαλονικιού ποτοποιού. Με μεγάλη καθυστέρηση κι ενώ το «φάρμακο» κοντεύει να γίνει φαρμάκι για πολλούς (αναφέρονται δύο αιφνίδιοι θάνατοι καρκινοπαθών που είχαν καταφύγει στο καταπότι) η Γενική Ασφάλεια Θεσσαλονίκης στέλνει δείγμα του μαντζουνιού στο ιατροδικαστικό και τοξικολογικό εργαστήριο του Πανεπιστημίου Αθηνών. Υστερα από σειρά αναλύσεων και πειραμάτων, ο διευθυντής του εργαστηρίου, καθηγητής κ. Ηλιάκης, αποφαίνεται ότι το «υγρόν» Γεωργιάδη δεν είναι κάποιο σωτήριο φάρμακο για την επάρατο, αλλά ένα μείγμα από ζωμό πικραγγουριάς, άρωμα φράουλας, ζάχαρη και οινόπνευμα. Η Γενική Ασφάλεια Θεσσαλονίκης αναγκάζεται να ασκήσει ποινική δίωξη κατά του ποτοποιού για αντιποίηση του ιατρικού επαγγέλματος και αγυρτεία.

Είκοσι ένα χρόνια αργότερα. Αρχές Φεβρουαρίου 1976. Απογευματινή εφημερίδα μεγάλης κυκλοφορίας παρουσιάζει έναν 36χρονο δικηγόρο από την Κω, τον Γιώργο Καματερό, που υποστηρίζει ότι με το νερό της πατρίδας του -το ονομάζει «ήλιον»- μπορεί να θεραπεύσει τον καρκίνο. Το μοιράζει με βυτιοφόρα στις γειτονιές της Αθήνας και στην επαρχία. Το θέμα παίρνει τεράστιες διαστάσεις. Τα βάσανα της καθημερινότητας περνούν σε δεύτερη μοίρα. «Τεράστιοι τίτλοι μας πληροφορούν καθημερινά», γράφει ο Ν. Πολίτης στην «Κ» στις 24 Μαρτίου, «πως το νερό γιάτρεψε τον τάδε και τον δείνα, πως μια τρελή ξαναβρήκε τα συλλοϊκά της, πως μια τυφλή ανάβλεψε και πως κάποιος που έγινε εντελώς καλά, πέθανε... προφανώς «από άλλη αιτία»». Κοσμοσυρροή, σπρωξίματα, ένας άνθρωπος ποδοπατείται και πεθαίνει.

Ο ιατρικός κόσμος αντιδρά. Δείγματα στέλνονται για ανάλυση σε Ιταλία και Ελβετία. Τα εργαστήρια δεν αποδεικνύουν κάποια θεραπευτική ιδιότητα, αλλά ο Καματερός υποστηρίζει ότι το μυστικό κρύβεται στη σκόνη πετρωμάτων που διαλύουν στο νερό οι συνεργάτες του (ασβεστίτης, άνθρακας και χαλαζίας, κατά το ΙΓΜΕ).

Στις 18 Φεβρουαρίου οι γονείς 18 παιδιών, που νοσηλεύονται με λευχαιμία και κακοήθεις όγκους στο νοσοκομείο «Αγλαΐα Κυριακού», σταματούν την κλασική θεραπεία και δίνουν στα παιδιά τους νερό του Καματερού. Ενα από τα παιδιά πεθαίνει, ενώ η υγεία των υπολοίπων επιδεινώνεται. Ενας ακόμη θάνατος, λίγες ημέρες αργότερα, ενός καρκινοπαθούς που καταλήγει μια ημέρα μετά τη λήψη του «φαρμάκου», και η αντίστροφη μέτρηση αρχίζει. Οι επιστήμονες μετρούν ραδιενέργεια 35%-38% στο νερό. Ο Καματερός απτόητος, διοργανώνει συγκεντρώσεις και πορείες με εκατοντάδες οπαδούς... Παρεμβαίνει η δικαιοσύνη, ασκείται ποινική δίωξη και στις 30 Μαρτίου 1976 η κατανάλωση του νερού απαγορεύεται επισήμως.

Μετά τις δικαστικές περιπέτειες, ο Καματερός φεύγει για ένα διάστημα στο εξωτερικό και στη συνέχεια ασχολείται με επιχειρήσεις. Το 1998, 22 χρόνια μετά το σάλο με το «ήλιον», επιστρέφει στην ιδιαίτερη πατρίδα του την Κω, όπου στις 6 Μαΐου, μη μπορώντας να αντιμετωπίσει τα οικονομικά του προβλήματα, βάζει τέλος στη ζωή του.