Της Μαριας Κατσουνακη

Πρότεινε να ανέβουμε στο Λυκαβηττό για το γεύμα. Ευγενικά αλλά αποφασιστικά δεν άφησε περιθώριο άλλης επιλογής παρά μόνο στον τρόπο της ανάβασης. Τελεφερίκ ή αυτοκίνητο και μετά περπάτημα; Καταλήξαμε στο δεύτερο. Βαδίζοντας ώς το εστιατόριο, η απόσταση από την πόλη έκοβε την ανάσα. Αισθητικά και κυριολεκτικά. Σε χαμηλή πτήση πάνω από την πρωτεύουσα, ο Γιάννης Πολύζος δεν είχε καμιά αμφιβολία για τους δρόμους και τις περιοχές. Εχοντας τον φωταγωγημένο χάρτη της Αθήνας απλωμένο μπροστά μας, ο πρόεδρος του Οργανισμού Ρυθμιστικού Σχεδίου και Περιβάλλοντος Αθήνας προσανατολιζόταν με ακρίβεια στους δρόμους, αναγνώριζε τα κτίρια. Τοποθετούσε τη ζωή του (γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθηναίων Εφήβων), ξεστράτιζε στην ιστορία της πόλης, στον λησμονημένο παραθαλάσσιο χαρακτήρα της. «Οφείλουμε να ανοίξουμε το παράκτιο μέτωπο», σχολίαζε καθώς ο φωτογράφος Νίκος Κοκκαλιάς του ζητούσε να γείρει λίγο προς τα αριστερά.

Ο έως και τις 31 Αυγούστου αντιπρύτανης του ΕΜΠ, σε δεύτερη θητεία, τροφοδοτείται από τη νέα γενιά. «Εχει καλύτερες σκέψεις και διαθέσεις για την πόλη», λέει.

– Αν υποθέσουμε ότι η πόλη έχει όρια και αντοχές, η Αθήνα τα έχει εξαντλήσει;

– Οχι. Γι’ αυτό θεωρώ ότι αξίζει τον κόπο να παλεύει κανείς για την πόλη, την ανάπλασή της. Είναι δύσκολη πόλη βέβαια…

– Η δυσκολία της;

– Εχουμε μάθει να αποδεχόμαστε εύκολα την καθημερινότητα και να καταθέτουμε τα όπλα…

– Είναι πόλη με ενεργούς ή παραιτημένους πολίτες;

– Οπου δραστηριοποιήθηκαν οι πολίτες, πέτυχαν αλλαγές σε δύσκολες αποφάσεις. Η δραστηριοποίησή τους τελευταία ώστε να μη χαθούν ελεύθεροι, δημόσιοι χώροι ήταν σημαντική. Αφησαν τον καναπέ και ασχολήθηκαν με τα κοινά. Δεν είναι λίγο.

– Εσάς ποιο είναι το κίνητρό σας όλα αυτά τα χρόνια και εξακολουθείτε να ασχολείστε με το ρυθμιστικό, να υποβάλλετε προτάσεις, κ.ο.κ.;

– Πιστεύω ότι η Αθήνα έχει τα βασικά στοιχεία για να είναι μια καλή πόλη. Ανεκτικότητα, που είναι από τα βασικά χαρακτηριστικά ενός λαού και μιας πόλης. Ακόμη κυκλοφορείς άνετα εδώ μετά τις εννέα το βράδυ. Αν αρχίσεις και τη φοβάσαι και αποκλείεσαι από περιοχές είναι αρνητική εξέλιξη. Η Αθήνα οδηγείται σε αποκλεισμούς τα πέντε τελευταία χρόνια και αυτό είναι ένα φαινόμενο που πρέπει να το αναστρέψουμε.

– Είναι αναστρέψιμο;

– Ναι, είναι. Με μια συστηματική πολιτική, κοινωνική και οικονομική. Για την Ευρώπη αυτά είναι ήδη γνωστά. Εχουν εφαρμόσει μια συνεκτική πολιτική με έμφαση στον ήδη στημένο χώρο, με αναπλάσεις. Εμείς, ώς τώρα, ακολουθήσαμε τη φυγή προς τα έξω. Κάθε υπουργός Περιβάλλοντος θεωρούσε τον εαυτό μου επιτυχημένο από τη στιγμή που υποσχόταν νέες εντάξεις στα σχέδια πόλης. Χιλιάδες στρέμματα, νέες επεκτάσεις. Αυτές οι περιοχές όμως για να αποτελέσουν οργανικά στοιχεία της πόλης, να αποκτήσουν υποδομή, θα στοιχίσουν πολύ ακριβά.

– Η εναλλακτική λύση;

– Να δραστηριοποιηθούμε μέσα στην ίδια τη διαμορφωμένη πόλη, αναπλάθοντας τις πιο δύσκολες περιοχές αλλά και τα αστικά κενά.

– Θεωρείτε ότι ζούμε σε μια πόλη χωρίς ταξικότητα;

– Ναι μεν είναι μια πόλη με ταξική συγκρότηση αλλά όχι τόσο καθοριστική όσο στις άλλες μεγαλουπόλεις. Στο Παρίσι, για παράδειγμα, σπάει κόκαλα η ταξική συγκρότηση. Οταν μεγαλώνει η κοινωνική ψαλίδα, μεγαλώνει και η πολεοδομική. Ευτυχώς δεν έχουμε περιοχές φυλασσόμενης κατοικίας, που φρουρούνται. Θεωρώ ότι δεν θα συμβεί εδώ γιατί δεν υπάρχουν αυτές οι λογικές αλλά αν δεν παρέμβουμε και αφήσουμε τα πράγματα στην οικονομία της αγοράς… Γιατί μέχρι σήμερα η αγορά καθόριζε τον τρόπο ανάπτυξης της πόλης.

– Εσείς τι θα παρεμβάλλατε;

– Μεγάλες, συστηματικές αστικές επεμβάσεις. Εχουμε ένα δεύτερο μεγάλο πλεονέκτημα σε αυτήν την πόλη. Η ποιότητα της κατοικίας στα μέσα τετραγωνικά ανά κάτοικο είναι υψηλά, είναι πάνω από 32 - 33 τ.μ. Στην Ευρώπη είναι πολύ χαμηλότερα. Πρέπει να δώσουμε κίνητρα για την επιστροφή στις κεντρικές περιοχές. Στην πλατεία Βάθης για παράδειγμα. Από τα θετικά της Αθήνας είναι η μείξη των χρήσεων, η ζωντάνια του αστικού ιστού και στις πιο απομακρυσμένες περιοχές. Αυτό, τα τελευταία χρόνια δείχνει τα όριά του. Δείχνει σημεία κόπωσης. Δείχνει αρχόμενα φαινόμενα γκετοποίησης. Δεν νομίζω ότι μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ακόμη τον όρο γκέτο για την Αθήνα. Αλλά αν δεν παρέμβουμε, τα πράγματα θα είναι πολύ ανησυχητικά. Κρούουμε τις καμπάνες και επιβάλλουμε πολιτική.

Διαφωνώ με την πρόταση Ασεμπίγιο για το Ελληνικό

– Πώς θα κάνουμε τον Αθηναίο να αγαπήσει τον δημόσιο χώρο;

– Δημιουργώντας ποιοτικό δημόσιο χώρο, γιατί δεν υπάρχει. Ο Ελληνας δεν σέβεται τον δημόσιο χώρο αλλά και ο δημόσιος χώρος δεν είναι κατάλληλος. Είναι το υπόλοιπο της πόλης. Παραμελημένος δημόσιος χώρος σημαίνει αφιλόξενος χώρος. Κι αυτό έχει να κάνει με τις χρήσεις γης. Αν δεν έχεις χρήσεις γης που να κρατούν διαρκώς ζωντανή την πόλη.

– Ο Ισπανός αρχιτέκτονας Ασεμπίγιο (ψυχή των μεταμορφώσεων της Βαρκελώνης) προτείνει εκμετάλλευση του παλιού αεροδρομίου στο Ελληνικό με μερική δόμηση.

– Δεν είμαι θετικός σε αυτές τις σκέψεις. Γιατί σε μια πόλη που αυξάνεται το περιβαλλοντικό πρόβλημα και οι ρύποι, πρέπει να αυξηθούν και οι χώροι πρασίνου. Πρέπει να είμαστε απόλυτοι στην προστασία κάθε ελεύθερου αδόμητου χώρου.

– Το πορτρέτο του Αθηναίου;

– Αγχωμένος, επηρεασμένος από οικονομικές συνθήκες, εχθρικός στο περιβάλλον γιατί το περιβάλλον δεν τον αγκαλιάζει με θετικά μηνύματα, αλλά και ένας πολίτης που αντιστέκεται. Αν του δώσουμε την ευκαιρία να αγαπήσει την πόλη, θα την ξανακερδίσει.

– Ο Αθηναίος είναι Ευρωπαίος πολίτης;

– Η διαφορά είναι ότι ο Ευρωπαίος αισθάνεται φιλοξενούμενος στην πόλη του, ο Αθηναίος κυρίαρχος. Δεν είναι τυχαίο ότι ξεκινάμε τη μέρα μας με ένα καβγά εξαιτίας του κυκλοφοριακού.

– Περιμένατε μια διαφορετική, μεσογειακή πόλη μετά τους Ολυμπιακούς. Διαψευστήκατε;

– Ναι, διαψεύστηκα γιατί αυτές οι ολυμπιακές εγκαταστάσεις δεν ενσωματώθηκαν στην πολεοδομική καθημερινότητα της Αθήνας. Σήμερα, οι περισσότερες είναι μεγάλοι εμπορικοί, κλειστοί χώροι κι αυτό είναι μεγάλη αποτυχία και παραμένει.

– Τι φταίει και είναι τόσο επιθετικός ο Αθηναίος;

– Η έλλειψη ολοκληρωμένων έργων αναβάθμισης στην πόλη και το γεγονός ότι κερδίζει πάντα ο ισχυρός που αυθαιρετεί και παρανομεί. Μη σεβασμός από τον δήμαρχο που κόβει άκριτα νεραντζιές, δέντρο με ισχυρή την ταυτότητα της αττικής γης, οδηγεί και τους πολίτες στον μη σεβασμό.

– Σε έναν φοιτητή σας που διαμαρτυρήθηκε κάποτε γιατί δεν του βάλατε δέκα, απαντήσατε ότι το δέκα ανήκει μόνο στον Θεό. Αν σας ζητούσα σήμερα να βαθμολογούσατε με δέκα κάποιον Αθηναίο, ποιον θα επιλέγατε;

– Tην κ. Κυριακή Καραγιάννη, συνταξιούχο αρχαιολόγο, που μένει στο Γουδή, που με την αρθρογραφία και τις παρεμβάσεις της μας έχει κρατήσει σε εγρήγορση, έτσι ώστε να μη γίνει τίποτα σε αυτόν τον χώρο που να τον υποβαθμίσει, να τον συρρικνώσει περαιτέρω.

Πεζόδρομοι από το Μέγαρο Μουσικής έως την Ακαδημία Πλάτωνος

«Στο Ρυθμιστικό του 2020 που θα προτείνουμε στο τέλος του χρόνου υπάρχει ένα μεγάλο κεφάλαιο για το κέντρο της πόλης: Να αποκλειστεί όλο και περισσότερο η εκτός σχεδίου δόμηση στην Αττική προς όφελος του κέντρου, του ήδη χτισμένου χώρου». Γύρω από αυτόν τον άξονα περιστρέφεται σχεδόν εμμονικά η σκέψη του Γιάννη Πολύζου για την Αθήνα.

– Η πεζοδρόμηση της Πανεπιστημίου μπορεί να λειτουργήσει προς αυτήν την κατεύθυνση;

– Αναμφισβήτητα περιλαμβάνεται σε ένα ντόμινο αναπλάσεων - παρεμβάσεων για την πόλη. Ας μην ξεχνάμε ότι το νομοθετημένο Ρυθμιστικό του Τρίτση του 1985 προβλέπει την πεζοδρόμηση της Πανεπιστημίου. Ηταν πρωτοπόρα κίνηση. Αναγνώριζε ότι σε αυτήν την πόλη όφειλαν να αλλάξουν οι αρχές οργάνωσης. Ψηφίστηκε πριν από 25 χρόνια ο νόμος 1515 και δεν εφαρμόστηκε ποτέ. Δεν σημαίνει, βέβαια, ότι με το μέτρο αυτό πετύχαμε την αναβάθμιση και τον στόχο μας.

– Γιατί επιμένετε τόσο πολύ σ’ αυτό; Τι απαντάτε στις ενστάσεις για την επιβάρυνση που θα προκληθεί στο κυκλοφοριακό, «κόβοντας» μια τόσο κεντρική αρτηρία;

– Εχετε δίκιο ότι θα επιβαρυνθούν οι γύρω δρόμοι με Ι.Χ. αυτοκίνητα. Γι’ αυτό και πρέπει να υπάρξει ταυτόχρονη βελτίωση των μέσων μαζικής μεταφοράς. Τραμ, τρόλεϊ. Προτείνουμε και την προέκταση του τραμ ώς την πλατεία Αιγύπτου. Η ανάδειξη της Πανεπιστημίου είναι και ανάδειξη και σύνδεση με αυτόν τον μεγάλο περίπατο που ξεκίνησε από τις ιδέες που είχε η Μελίνα Μερκούρη. Προτείνουμε τη συνέχιση αυτού του μεγάλου περιπάτου και προς τα βόρεια, δηλαδή μετά τους Στύλους Ολυμπίου Διός, την πεζοδρόμηση της Ολγας που θα ξεκινήσει και θα συνεχιστεί ώς το Μέγαρο Μουσικής και θα καταλήξει στην Αλεξάνδρας, στα Κουντουριώτικα και προς την άλλη κατεύθυνση, Ιερά Οδό και Ακαδημία Πλάτωνος - Κολωνό.

– Τι θα προσφέρει στην καθημερινότητα της πόλης;

– Μια σύνδεση περιοχών κατοικίας με τους πιο σημαντικούς τόπους, όπως τον Κεραμεικό, την Ακαδημία Πλάτωνος. Πιστεύω ότι ο κόσμος όλο και περισσότερο θα περπατάει, θα κινείται.

– Ανάμεσα σε... τραπεζοκαθίσματα.

– Οχι με κατάληψη του δημόσιου χώρου αλλά με οροθετημένους χώρους. Ολο το 24ωρο η Πανεπιστημίου πρέπει να φιλοξενεί τον διαβάτη και να μην τον απωθεί. Σήμερα, για παράδειγμα, η πλατεία Δικαιοσύνης δίπλα στην οδό Σανταρόζα έχει μείνει υποβαθμισμένη γιατί δυστυχώς δεν έχουμε βρει ακόμα καμία χρήση σε αυτό το ωραίο διώροφο που υπάρχει επί της Σταδίου. Θα μπορούσε η πλατεία να είναι ένας δραστήριος χώρος με τραπεζοκαθίσματα…

– Πώς εμποδίζεται η καταπάτηση του δημόσιου χώρου;

– Εχετε δίκιο. Αντί να είναι προς όφελος του δημότη είναι του επιχειρηματία. Χρειάζεται σαφέστατα έλεγχο. Ενδεχομένως όμως, σχεδιάζοντας, μπορείς να προβλέψεις τους χώρους που θα καταλαμβάνονται, με διαφοροποίηση υλικών, επιπέδων, κ.ο.κ.

– Αλλάζει η πόλη, αλλάζουν και οι άνθρωποι;

– Δεν μπορεί κανείς να πει ότι βελτιώνοντας μόνο τον δημόσιο χώρο της πόλης, που στη δική μας περίπτωση είναι εγκαταλελειμμένος, θα αλλάξεις τις οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες. Σημαίνει όμως πάρα πολλά. Μια πόλη για να τη σεβαστούν οι πολίτες της πρέπει να είναι μια καλοσχεδιασμένη πόλη. Ολη η ευρωπαϊκή εμπειρία το λέει και το φωνάζει δυνατά.

– Η έλλειψη σχεδιασμού φταίει για την ασυδοσία στα μικρά, καθημερινά; Μηχανάκια στους πεζόδρομους, παράνομα παρκαρίσματα και ένα σωρό ακόμη…

– Οχι, αλλά συμβάλλει. Δηλαδή, μια καλά σχεδιασμένη πόλη μάς οδηγεί να τη σεβαστούμε.

– Επειδή δεν έχουμε πεζοδρόμια, πεζοδρομούμε τους δρόμους;

– Οχι αλλά γιατί αναδεικνύουμε τον δημόσιο χώρο και έναν άλλον τρόπο να μετακινούμαστε στην πόλη. Είναι τελείως διαφορετικός ο τρόπος που λειτουργεί πλέον η Ερμού ως εμπορικός άξονας από πριν.

– Εχετε πει: «Ο πολιτικός και κοινωνικός ρόλος της πόλης έχουν συρρικνωθεί και αυτή η εξέλιξη είναι η μεγαλύτερη απειλή για το ευρωπαϊκό μοντέλο ανάπτυξης της κοινωνίας». Ο πολιτικός και κοινωνικός ρόλος της πόλης έχει να κάνει με τον πολίτη ή με την εξουσία;

– Με την εξουσία, βασικά. Οταν μέχρι τώρα οι λύσεις που ακούγαμε είναι να φύγουν οι δημόσιες υπηρεσίες από το κέντρο, οι λύσεις αυτές υπονομεύουν την πόλη. Την Αθήνα πρέπει να την αγαπήσουμε. Και η Αθήνα είναι ο αστικός της χώρος.

– Αγαπάτε την Αθήνα;

– Την αγαπώ για τη ζωντάνια της και τη μείξη των λειτουργιών.

– Ποια είναι η συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στον κοινωνικό και πολιτικό ρόλο της πόλης;

– Καθοριστική. Οι τοπικές κοινωνίες θα παίρνουν τις αποφάσεις. Τα υπουργεία χαράσσουν πολιτική. Ο δήμαρχος είναι υπεύθυνος για την ποιότητα ζωής. Δυστυχώς, στην περίπτωση της Αθήνας, δεν ευτύχησε γιατί πάντα χρησιμοποιήθηκε ο δήμος σαν εφαλτήριο για πολιτικές θέσεις.

– Εχουμε μια ευκαιρία να το αλλάξουμε αυτό;

– Ναι. Από τις υποψηφιότητες που ακούω εκείνη του Συνηγόρου του Πολίτη, Γιώργου Καμίνη, είναι προς αυτήν την κατεύθυνση. Δεν είναι πολιτικά προβεβλημένο πρόσωπο και δεσμεύεται να δουλέψει γι’ αυτήν την πόλη.

– Ακούστηκε και το όνομα σας για τον Δήμο…

– Δεν θα ήθελα να εγκαταλείψω τη θέση που μου εμπιστεύτηκε η Τίνα Μπιρμπίλη, στο Ρυθμιστικό, με μια άλλη θέση.

Η συνάντηση

Με τον Γιάννη Πολύζο γευματίσαμε στο εστιατόριο «Ορίζοντες», στον λόφο Λυκαβηττού. Μαζί μας –όχι από την αρχή της συνάντησης– και η σύντροφός του Αριστέα. Φάγαμε μια σαλάτα με ρόκα, ντοματίνια και φλέικς παρμεζάνας, σφυρίδες σχάρας με βραστά λαχανικά, ένα παγωτό παρφέ σοκολάτα, μια μους μαστίχας σε συνδυασμό με σοκολάτα και παγωτό καϊμάκι, και έναν εσπρέσο. Ηπιαμε λευκό κρασί, Σαντορίνη Σιγάλας. Σύνολο: 179,30 ευρώ. Το φαγητό δεν ήταν στο ύψος της θέας και ασφαλώς όχι της τιμής του.

Oι σταθμοί του

1946
Γεννιέται στην κλινική Σμπαρούνη, στα Εξάρχεια, στον σημερινό κατειλημμένο χώρο της Ναυαρίνου.

1965
Παρίσι. Σπουδές στην Αρχιτεκτονική Σχολή όπου ολοκληρώνει και τα μεταπτυχιακά του στην Πολεοδομία.

1968
Ο Μάης. Από την ανεμελιά της φοιτητικής ζωής στη συνειδητοποίηση και στην αμφισβήτηση. Σημαδιακή ημερομηνία.

1973
Επιστροφή στην Αθήνα και στην ελληνική πραγματικότητα.

1974
Ξεκινάει να διδάσκει στη Σχολή Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ.

1978
Παντρεύεται την Αγγέλα Τσατάλα. Αποκτούν δυο κόρες. Εχει προηγηθεί άλλη μία που ζει στο Παρίσι και από την οποία ο Γιάννης Πολύζος έχει τέσσερα εγγόνια.

1999
Πρόεδρος της Σχολής Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ.

2006
Επανεκλογή στη θέση του Αντιπρύτανη του ΕΜΠ.

2010
Τοποθετείται πρόεδρος του Οργανισμού Ρυθμιστικού Σχεδίου και Περιβάλλοντος Αθήνας.