Της Φωτεινης Kαλλιρη

Σημαντική εξέλιξη για την άρση των περιορισμών που υπάρχουν στα λεγόμενα «κλειστά επαγγέλματα» αποτελεί η δημοσίευση τεσσάρων αποφάσεων του Συμβουλίου της Επικρατείας, το οποίο επιβάλλει την απελευθέρωση των επαγγελμάτων αυτών. Το πρώτο βήμα για τη μεταβολή των όρων λειτουργίας κλάδων, όπως οι φαρμακοποιοί, ιδιοκτήτες ταξί, ιδιοκτήτες φορτηγών Δ. Χ. κ. ά. γίνεται από το ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο, με φόντο τις πιέσεις που ασκούνται από την Ευρωπαϊκή Ενωση για την ενσωμάτωση της οδηγίας Μπολκεστάιν στο ελληνικό δίκαιο. Aν και οι αποφάσεις αυτές παραπέμπονται στην Ολομέλεια του ΣτΕ για την τελική κρίση αποτελούν εργαλείο για να προχωρήσει η κυβέρνηση σε νομοθετική ρύθμιση του κρίσιμου αυτού ζητήματος.

Το Δ΄ Τμήμα με τις υπ' αριθμ. αποφάσεις 3536, 3537, 3538, 3539/2009, υπό την προεδρία του αντιπροέδρου του ΣτΕ κ. Μιχ. Βροντάκη, και με εισηγήτρια τη σύμβουλο Επικρατείας κ. Ειρήνη Σαρπ, ακύρωσαν υπουργικές αποφάσεις που αφορούσαν την εμπορία και μεταφορά υγρών καυσίμων, καθώς και τη χορήγηση νέων αδειών φορτηγών αυτοκινήτων Δ.Χ. Αιχμή των παρατηρήσεων είναι ότι οι περιορισμοί που τίθενται είναι αντίθετοι στις συνταγματικές επιταγές που προστατεύουν την οικονομική και επαγγελματική ελευθερία (άρθρο 5 του Συντάγματος). Οι αποφάσεις αυτές θεωρούνται πρόκριμα για όλες τις υποθέσεις που εκκρεμούν ενώπιον του ανωτάτου δικαστηρίου, όπως oι προσφυγές φαρμακοποιών και βενζινοπωλών.

Μία από τις κυριότερες αλλαγές που θα επέλθουν μετά τη νομοθετική ρύθμιση του ζητήματος είναι η κατάργηση ουσιαστικά των κατώτατων και ανώτατων αμοιβών, σε όλα τα επαγγέλματα, τα οποία διατηρούν «κλειστό» καθεστώς. Αναλυτικά, με τις αποφάσεις:

1. Ακυρώνονται οι διατάξεις υπουργικής απόφασης (η σχετική νομοθετική εξουσιοδότηση κρίθηκε αντισυνταγματική) που καθορίζουν μέγιστο αριθμό αυτοκινήτων Ι.Χ. τα οποία δικαιούται να έχει μία εταιρεία εμπορίας πετρελαιοειδών, επιβάλλοντας έτσι σ' αυτήν να χρησιμοποιεί για τη μεταφορά καυσίμων, τα οποία εμπορεύεται, φορτηγά αυτοκίνητα δημοσίας χρήσεως.

2. Κρίνονται αντισυνταγματικές οι διατάξεις που εξαρτούν τη χορήγηση νέων αδειών φορτηγών Δ.Χ., από τη μη επαρκή εξυπηρέτηση των μεταφορικών αναγκών με τα φορτηγά που ήδη κυκλοφορούν (της κατηγορίας αυτής), περιορίζοντας τον ανταγωνισμό, αλλά και την είσοδο νέων επιχειρήσεων στον κλάδο και επιβάλλοντας το… δόγμα «μακάριοι οι κατέχοντες»!

Κατά τους δικαστές του ανωτάτου δικαστηρίου «η επαγγελματική ελευθερία αποτελεί ειδικότερη εκδήλωση της προσωπικής και οικονομικής ελευθερίας». Κατά συνέπεια, η νομοθετική ρύθμιση που την περιορίζει δεν μπορεί να έχει μοναδικό σκοπό την προστασία του στενού επαγγελματικού και οικονομικού συμφέροντος oρισμένων εις βάρος άλλων ενδιαφερόμενων. Σύμφωνα με τη συνταγματική αρχή της αναλογικότητας, οι περιορισμοί που επιβάλλονται από τον νόμο «πρέπει να είναι αναγκαίοι για την επίτευξη του επιδιωκόμενου από τον νομοθέτη δημοσίου ή κοινωνικού συμφέροντος και να μην είναι δυσανάλογοι σε σχέση προς αυτόν».

Η χορήγηση αδειών κυκλοφορίας Ι.Χ. βυτιοφόρων στις εταιρείες εμπορίας πετρελαιοειδών αποβλέπει στην εξασφάλιση της ομαλής και συνεχούς τροφοδοσίας της αγοράς με διακίνηση των προϊόντων. Τον σκοπό, όμως, αυτόν αντιστρατεύεται, η χορήγηση σε επιχειρήσεις εμπορίας πετρελαιοειδών αριθμού αδειών κυκλοφορίας βυτιοφόρων αυτοκινήτων ιδιωτικής χρήσεως μικροτέρου από εκείνον που απαιτείται για την πλήρη κάλυψη των αναγκών μεταφοράς των προϊόντων τους. Επιπλέον, κρίνεται αντισυνταγματική η απαγόρευση μετατροπής φορτηγών αυτοκινήτων άλλων κατηγοριών σε βυτιοφόρα μεταφοράς υγρών καυσίμων.

Δεν μπορεί να θεωρηθεί ως λόγος δημοσίου συμφέροντος, που δικαιολογεί τον περιορισμό αυτό και τη στέρηση της δυνατότητας των εταιρειών εμπορίας πετρελαιοειδών να εξασφαλίσουν αυτονομία ως προς τη διακίνηση των προϊόντων που εμπορεύονται, η αποτροπή της μειώσεως του μεταφορικού έργου των κατόχων αδειών κυκλοφορίας βυτιοφόρων Δ.Χ., διότι από τις προπαρασκευαστικές εργασίες για την ψήφιση του ισχύοντος νόμου 3054/2002 δεν προκύπτουν λόγοι δημοσίου συμφέροντος που να δικαιολογούν τη θέσπιση του περιορισμού αυτού.

Δεν αποτελεί, δε, λόγο η αόριστη επίκληση της πιθανότητας αθρόων αντικαταστάσεων ή μετατροπών φορτηγών αυτοκινήτων σε οχήματα ειδικών μεταφορών και της επακόλουθης «προκλήσεως αναστατώσεως» στις οδικές μεταφορές (και τις διεθνείς).

Στο ΣτΕ έχουν προσφύγει η Ενωση Ελληνικών Εταιρειών Εμπορίας Πετρελαιοειδών, εταιρείες Πετρελαιοειδών, ιδιοκτήτες βυτιοφόρων αυτοκινήτων κ.ά. Με τις αιτήσεις τους, μεταξύ των άλλων, ζητούν να ακυρωθεί η υπουργική απόφαση του 2007 που καθορίζει τις προϋποθέσεις χορήγησης αδειών κυκλοφορίας βυτιοφόρων αυτοκινήτων ιδιόκτητης χρήσης, ιδιοκτησίας εταιρειών εμπορίας πετρελαιοειδών.