Αγροκοινότητα «φύλακας» της φυτικής κληρονομιάς

Εχει διανείμει πάνω από 1.500 αυτόχθονες ποικιλίες λαχανικών, οσπρίων, σιτηρών

Του Σπυρου Kαραλη

Σε ένα απομακρυσμένο αγρόκτημα στο Μεσοχώρι της Δράμας, δυο - τρεις νέοι άνθρωποι ξεκίνησαν το 1995 να κάνουν πράξη μια ιδέα που έλαβε διαστάσεις και βρήκε μιμητές. Η ιδέα αποσκοπούσε στη συγκέντρωση σπόρων και στη διάσωση των ντόπιων ποικιλιών. Σε τοπικό επίπεδο στην αρχή και σε πανελλαδικό στη συνέχεια, η προσπάθεια της αγροκοινότητας «Πελίτι» -όπως ονομάστηκε, και στα ποντιακά σημαίνει βελανιδιά- εξαπλώθηκε και ήδη περισσότερα από 142 αγροκτήματα από κάθε γωνιά της χώρας συμμετέχουν για να διασώσουν ό, τι απέμεινε από τη φυτική κληρονομιά μας μετά τη ραγδαία επέλαση των βιομηχανικών υβριδίων. Από αυτή τη μικρή κοινότητα έχουν μέχρι σήμερα συγκεντρωθεί και διανεμηθεί πάνω από 1.500 ποικιλίες λαχανικών, σιτηρών κ. ά. σε περίπου 30.000 καλλιεργητές και η δουλειά με τη συνδρομή 70 εθελοντών που προσφέρουν εργασία, γνώσεις, τεχνική υποστήριξη συνεχίζεται με στόχο τη διάσωση όσο το δυνατόν περισσοτέρων αυτόχθονων ποικιλιών.

Μιλώντας για την κοινωνική σημασία του εγχειρήματος, ο εμπνευστής του «Πελίτι» και συντονιστής σήμερα των δράσεων που αναπτύσσονται κ. Π. Σαϊνατούδης σημειώνει: «Οι ντόπιες ποικιλίες δεν είναι σημαντικές μόνο γιατί άντεξαν σε αντίξοες καιρικές συνθήκες και σε πολλές ασθένειες, έντομα, παράσιτα και κατά συνέπεια θεωρούνται οι πλέον ενδεδειγμένες. Είναι ακόμη, ένα κομμάτι από την πολιτισμική μας κληρονομιά και μάλιστα ζωντανό. Οπως αγωνιζόμαστε να διατηρήσουμε τα ιστορικά μνημεία, οφείλουμε να διατηρήσουμε τις ντόπιες ποικιλίες».

Πέντε χρόνια μετά το πρώτο ξεκίνημα και έπειτα από συνεχείς επισκέψεις σε διάφορες περιοχές και επαφές με αγρότες για εξεύρεση παραδοσιακών σπόρων, ξεκίνησαν, το 2000, να δημοσιεύεται ένας πλήρης κατάλογος που ανανεώνεται κάθε Σεπτέμβριο με τα «κατά τόπους αγροκτήματα» που φυλάττουν ντόπιες ποικιλίες φυτών και ζώων, τους καλλιεργητές και τις ποικιλίες που διατηρούν. Παράλληλα, άρχισαν να διοργανώνονται εκδηλώσεις με σκοπό την προώθηση σε όσους το δυνατόν περισσότερους καλλιεργητές παραδοσιακών ποικιλιών λαχανικών, σιτηρών, την επαφή μεταξύ τους, την ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών και, κυρίως, τον εντοπισμό και άλλων ντόπιων ποικιλιών και παραδοσιακών σπόρων. Να σημειωθεί ότι όλες οι ανταλλαγές πραγματοποιούνται ελεύθερα χωρίς να μεσολαβούν χρήματα, αγοραπωλησίες και οικονομικά συμβόλαια. Από το 2002 καθιερώθηκε, επιπλέον, η 7η Απριλίου ως ημέρα αφιερωμένη στις ντόπιες ποικιλίες ύστερα από πρόταση ομάδας μαθητών από το γυμνάσιο Λεχαίου Κορινθίας. Το κέρδος που προκύπτει από όλες αυτές τις προσπάθειες μπορεί να εκτιμηθεί σε αριθμούς: Αρκεί να αναφέρουμε ότι στην Ελλάδα, από τις 250 ποικιλίες σταριού που καλλιεργούνταν μέχρι και τη δεκαετία του '50 απέμειναν μόνον 20, από τις 210 ποικιλίες καλαμποκιού μόνον 30, από τις 99 ποικιλίες κριθαριού 39 βρώμης, και από τις 605 ποικιλίες φασολιού πλέον καλλιεργούνται ελάχιστες. Ενα εγχείρημα υψίστης σημασίας για την αυτάρκεια των αγροτών κι όχι αποκλειστικά στον ελλαδικό χώρο αλλά σε διεθνές επίπεδο, μετά την άνευ όρων επιβολή των λίγων ποικιλιών που δημιουργήθηκαν αρχικά από κρατικά ιδρύματα και αργότερα από ιδιωτικές εταιρείες, οι οποίες εκμεταλλεύτηκαν άριστα το ευνοϊκό νομικό πλαίσιο που επικράτησε παγκοσμίως από τις αρχές του '60 και έπειτα.