Κακοδιοικούμενη μία στις πέντε επιχειρήσεις στην Ελλάδα

Mια πρωτοπορος μελέτη για την αξιολόγηση των μεθόδων διοίκησης των επιχειρήσεων σε 4.000 εταιρείες σε όλο τον κόσμο

Της Χριστινας Δαμουλιανου/ (xd@kathimerini.gr)

Στις 12 Ιουλίου 2007 το Κέντρο Μελετών Οικονομικής Απόδοσης (Centre for Economic Performance) του London School of Economics ανακοίνωσε τα συμπεράσματα μιας σημαντικής και πρωτοπόρου επιστημονικής μελέτης που πραγματοποίησε σε συνεργασία με τα Πανεπιστήμια Cambridge και Stanford για την αξιολόγηση των μεθόδων διοίκησης των επιχειρήσεων στην Ευρώπη (Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ιταλία, Πολωνία, Πορτογαλία, Σουηδία), στις ΗΠΑ και στην Ασία ( Ινδία, Κίνα). Κύριο «εργαλείο» της έρευνας ήταν οι προσωπικές συνεντεύξεις με ένα είτε δύο διευθυντικά στελέχη σε 4.000 επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε διαφόρους βιομηχανικούς κλάδους. Και, βάσει των πρωτότυπων δεδομένων που συνελέγησαν, ποσοτικοποιήθηκε συστηματικά η ποιότητα των μεθόδων διοίκησής τους. Τα αποτελέσματα είναι, όντως, εντυπωσιακά και αποκαλυπτικά για τη χώρα μας.

Επιγραμματικά: Οι αμερικανικές επιχειρήσεις - εξακολουθητικά - συγκεντρώνουν την υψηλότερη βαθμολογία για την ποιότητα των μεθόδων διοίκησής τους. Συγκεκριμένα, μόνο η μία στις 50 μπορεί να περιγραφεί ως «πολύ κακοδιοικούμενη». Ακολουθούν σε ποιότητα οι σουηδικές, ιαπωνικές και γερμανικές επιχειρήσεις. Ενώ στη Βρετανία η αναλογία είναι σχεδόν μια «κακοδιοικούμενη» σε 12 - και εκεί κοντά βρίσκονται και οι γαλλικές και ιταλικές. «Οι αμερικανικές επιχειρήσεις σημειώνουν ιδιαίτερα υψηλές αποδόσεις όσον αφορά τη διοίκηση ανθρωπίνου δυναμικού - προάγουν και επιβραβεύουν άμεσα τους ταλαντούχους εργαζομένους τους. Ενώ, στη διοίκηση παραγωγικών διαδικασιών είναι σχετικά καλύτερες η Σουηδία, Γαλλία, Ιταλία, Ιαπωνία και Γερμανία». Οσο για την Ελλάδα και την Ινδία συγκεντρώνουν τη χαμηλότερη βαθμολογία, δηλαδή η μια στις πέντε επιχειρησεις είναι κακοδιοικούμενη….

Στους συντελεστές της πρωτοπόρου αυτής μελέτης (Nick Bloom, Stephen Dorgan, John Dowdy, Raffaella Sadun, John Van Reemen) ήταν και ο κ. Χρήστος Γκενάκος, λέκτορας Οικονομικών Επιστημών στο Cambridge University και επιστημονικός ερευνητής στο Centre for Economic Performance του London School of Economics τον οποίο και παρακαλέσαμε να μας μιλήσει για την έρευνα αυτή. Την πρωτοπορία και σπουδαιότητά της μας την υπογράμμισε με το πρώτο κιόλας σχόλιο που έκανε στην «Κ» και το οποίο παραθέτουμε: «Μέχρι τώρα οι οικονομολόγοι είχαν πολύ λίγα να πουν σχετικά με την συνεισφορά της οργάνωσης και διοίκησης των επιχειρήσεων στην παραγωγικότητα, εξ αιτίας της έλλειψης αξιόπιστων δεδομένων». Μας είπε επίσης ότι «συνολικά βρίσκουμε πολύ ισχυρές ενδείξεις ότι καλύτερες μέθοδοι διοίκησης συσχετίζονται άμεσα με υψηλότερη παραγωγικότητα και άλλους δείκτες οικονομικής απόδοσης. Οπως, αποδόσεις κεφαλαίου, πωλήσεις και μερίδιο αγοράς». Ακόμη, ότι «μια συντηρητική ποσοτική εκτίμηση υποδεικνύει ότι διαφορές στις μεθόδους διοίκησης, αντιστοιχούν σε ένα σημαντικό ποσοστό (10 ως 30%) των διαφορών στην παραγωγικότητα μεταξύ εταιρειών και κρατών».

Τα στελέχη με τα οποία έγιναν οι συνεντεύξεις και τα οποία «γνώριζαν απλά ότι παίρνουν μέρος σε μια επιστημονική μελέτη» ερωτήθηκαν για τις πρακτικές διοίκησης στους εξής βασικούς τομείς: «Διαδικασίες Παραγωγής» -αν οι επιχειρήσεις τους έχουν υιοθετήσει τόσο το γράμμα όσο και το νόημα των σύγχρονων/λιτών μεθόδων παραγωγής (lean manufacturing), «Αξιολόγηση αποτελεσμάτων και Παραγωγικότητας» -πόσο καλά γνωρίζουν και καταγράφουν το τι γίνεται μέσα στην εταιρεία τους. «Στοχοθέτηση» -αν οι εταιρείες τους θέτουν σωστούς στόχους, καταγράφουν τα σωστά αποτελέσματα και λαμβάνουν κατάλληλη δράση όταν αυτά τα δύο δεν συμβαδίζουν. Και, τέλος, «Δημιουργία κινήτρων για τους εργαζόμενους» - αν η εταιρεία προσλαμβάνει, αναπτύσσει και κρατά τους σωστούς ανθρώπους και τους δίνει κίνητρα να επιτύχουν. Αυτό που συνολικά προέκυψε, είναι ότι οι διαφορές στις μεθόδους διοίκησης μεταξύ εταιρειών στην ίδια χώρα είναι πολύ μεγαλύτερες από οποιεσδήποτε διακρατικές διάφορες. Επίσης, παρατηρήθηκε σημαντική αλληλοκάλυψη μεταξύ των κρατών «για παράδειγμα το καλύτερο 35% των εταιρειών στην Κίνα και στην Ινδία είναι καλύτερα διοικούμενες από τη μέση ευρωπαϊκή επιχείρηση».

Προτάσσοντας το ενδιαφέρον μας για τη θέση της Ελλάδας στο παγκόσμιο γίγνεσθαι ζητήσαμε από τον κ. Γκενάκο να μας μιλήσει για τα σχετικά ευρήματα της έρευνας και πώς αιτιολογούνται. «Η Ελλάδα, συνολικά χαρακτηρίζεται από μια χαμηλή κατά μέσο όρο ποιότητα διοικητικών μεθόδων σε σύγκριση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες είτε τις ΗΠΑ. Η κύρια αιτία αυτού του φαινομένου είναι το συγκριτικά μεγάλο ποσοστό εταιρειών που ακολουθούν λανθασμένες πρακτικές οργάνωσης και διοίκησης».

Στους σημαντικότερους παράγοντες που μας αναφέρει ότι συμβάλλουν στην ύπαρξη και επιβίωση των επιχειρήσεων αυτών είναι το χαμηλό επίπεδο ανταγωνισμού, ο υψηλός βαθμός ακαμψίας της αγοράς εργασίας, το χαμηλό επίπεδο μόρφωσης των εργαζόμενων (των μη διοικητικών στελεχών) και το υψηλό ποσοστό οικογενειακών επιχειρήσεων στις οποίες η διοίκηση της εταιρείας παραχωρείται στον μεγαλύτερο γιο της ιδιοκτήτριας οικογένειας - κάτι που αποτελεί και το μεγαλύτερο ποσοστό από κάθε άλλη χώρα τους δείγματος της έρευνας. «Είναι χαρακτηριστικό ότι στο τέλος κάθε συνέντευξης ζητούσαμε από τα συνεντευξιαζόμενα διευθυντικά στελέχη να βαθμολογήσουν οι ίδιοι το πόσο καλά διοικούμενη είναι η επιχείρησή τους, αγνοώντας τον εαυτό τους. Σε παγκόσμιο επίπεδο η συντριπτική πλειονότητα των στελεχών βαθμολογούσε την εταιρεία στην οποία άνηκε πάνω από το μέσο όρο, καταδεικνύοντας μια υπέρμετρη αυτοπεποίθηση για την ποιότητα των ακολουθούμενων διοικητικών μεθόδων. Και σε αυτόν το δείκτη αυτοαξιολόγησης η Ελλάδα κατέχει την πρώτη θέση. Γεγονός που σημαίνει ότι πολλά στελέχη αδυνατούν είτε δεν θέλουν να αντιληφθούν τη θέση τους στη διεθνή και εγχώρια πραγματικότητα».

Ο κ. Γκενάκος μας επισημαίνει, ωστόσο, ότι το μορφωτικό επίπεδο του συνόλου των στελεχών στην Ελλάδα είναι ιδιαίτερα υψηλό σε σχέση με τα αντίστοιχα των υπολοίπων χωρών. Ακόμη, το ότι οι πολυεθνικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα έχουν κατά μέσο όρο μεθόδους διοίκησης αντίστοιχες με αυτές των καλύτερων εταιρειών σε παγκόσμιο επίπεδο. «Τα δύο αυτά στοιχεία καταδεικνύουν ότι η επίτευξη ενός υψηλού επιπέδου διοικητικών μεθόδων και κατ’ επέκταση η αύξηση της παραγωγικότητας σε εθνικό επίπεδο, είναι δυνατή και ότι υπάρχει μια δυναμική «πρώτη ύλη» που είναι έτοιμη να την υποστηρίξει» συμπληρώνει αισιόδοξα.

Μας εξηγεί επίσης ότι ο έντονος ανταγωνισμός και η ευελιξία στην αγορά εργασίας είναι οι πιο καθοριστικοί παράγοντες που επηρεάζουν την ποιότητα των μεθόδων διοίκησης. «Οσο περισσότερους ανταγωνιστές μας ανέφερε μια επιχείρηση ότι είχε, τόσο καλύτερη ήταν και η ποιότητα των μεθόδων διοίκησης που διέθετε. Και όσο πιο ευέλικτη ήταν η αγορά εργασίας της χώρας, τόσο καλύτερες πολιτικές διοίκησης ανθρώπινων πόρων υιοθετούσαν. «Οι δύο αυτοί παράγοντες ερμηνεύουν κατά μεγάλο ποσοστό τη συνολική δεσπόζουσα θέση που έχουν οι αμερικανικές εταιρείες στην ερευνά μας».

Το ιδιοκτησιακό καθεστώς της επιχείρησης καθώς και η διαθεσιμότητα εκπαιδευμένου εργατικού δυναμικού σε στελέχη όσο και σε απλούς εργαζόμενους, αποτελούν επίσης σημαντικούς παράγοντες διαφοροποίησης των καλύτερα διοικούμενων επιχειρήσεων από τις υπόλοιπες. «Οι πολυεθνικές εταιρείες έχουν υψηλό επίπεδο διοίκησης παγκοσμίως, με εξαιρετικά υψηλή ποιότητα διοικητικών μεθόδων στην Ελλάδα, Ινδία και Κίνα, παρά τη χαμηλή ποιότητα διοικητικών μεθόδων των εγχωρίων εταιρειών».

Αντιθέτως, οικογενειακές επιχειρήσεις στις οποίες η διοίκηση της εταιρείας παραχωρείται στο μεγαλύτερο γιο (primogeniture) σχετίζονται με σαφώς κατώτερης ποιότητας διοίκηση. Και «το φαινόμενο αυτό αποτελεί σημαντικό ανασταλτικό παράγοντα για την Ευρώπη. Αφού σε χώρες όπως η Βρετανία, Γαλλία, Ιταλία, Πορτογαλία και Ελλάδα, περίπου το 10% των βιομηχανικών εταιρειών είναι οικογενειακές επιχειρήσεις των οποίων ο γενικός διευθυντής έχει επιλεγεί μόνο επειδή ήταν ο μεγαλύτερος γιος της οικογένειας. Στις ΗΠΑ στην κατηγόρια αυτή ανήκει μόνο το 2% των εταιρειών».

Σημαντικό επίσης είναι το μορφωτικό επίπεδο των εργαζόμενων. «Το 84% των διοικητικών στελεχών στις επιχειρήσεις με τις καλύτερες διοικητικές πρακτικές έχουν πανεπιστημιακή εκπαίδευση είτε ανώτερες σπουδές, όπως και το ένα τέταρτο του υπόλοιπου εργατικού δυναμικού. Σε αντίθεση, στις εταιρείες με τις χειρότερες διοικητικές πρακτικές, μόνο το 54% των στελεχών και το 5% των λοιπών εργαζομένων είχαν πανεπιστημιακό πτυχίο». Ο κ. Γκενάκος επισημαίνει ότι αυτό που καταδεικνύει η ερευνά είναι ότι τόσο ο έντονος ανταγωνισμός όσο και οι ευέλικτες αγορές εργασίας οδηγούν άμεσα στη βελτίωση των μεθόδων διοίκησης. Επίσης, ότι η παρουσία πολυεθνικών εταιρειών έχει ένα ισχυρό θετικό αντίκτυπο στις χώρες στις οποίες δραστηριοποιούνται. Και καταλήγει ότι «οι καλύτερα διοικούμενες επιχειρήσεις χρειάζονται άριστα εκπαιδευμένο ανθρώπινο δυναμικό το οποίο και χρησιμοποιούν με καλύτερο τρόπο. Ενώ, καλύτερα εκπαιδευμένα στελέχη αποτελούν έναν παράγοντα κλειδί προκειμένου οι επιχειρήσεις, σε αναπτυσσόμενα αλλά και ανεπτυγμένα κράτη, να βελτιώσουν την παραγωγικότητα και αποδοτικότητά τους και να διατηρήσουν και να ενισχύσουν την ανταγωνιστική θέση τους στο σημερινό παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον».