Tου Γιαννη Παπαδογιαννη / jpapadogiannis@kathimerini. gr

Περιορίζονται δραστικά τα εργαλεία που έχουν στη διάθεσή τους οι εγχώριες τράπεζες για την άντληση ρευστότητας, σε μια εξαιρετικά δύσκολη περίοδο για τη χώρα και το τραπεζικό σύστημα. Μετά την απόφαση της Moody’s να προχωρήσει στην αναθεώρηση των κριτηρίων για την αξιολόγηση των τιτλοποιήσεων των εγχώριων τραπεζών, στενεύουν τα περιθώρια για νέες τιτλοποιήσεις. Παράλληλα, η εκτόξευση του κόστους του χρήματος εξαιτίας της δεινής δημοσιονομικής κατάστασης και η κατάρρευση της αξιοπιστίας της χώρας καθιστούν πολύ δύσκολη την άντληση ρευστότητας μέσω ομολογιακών εκδόσεων ή μέσω της διατραπεζικής αγοράς.

Στελέχη τραπεζών σημειώνουν στην «Κ» ότι στη σημερινή συγκυρία, δύο είναι οι πηγές άντλησης ρευστότητας που παραμένουν στη διάθεση των ελληνικών τραπεζών: η προσέλκυση καταθέσεων και η έκδοση καλυμμένων ομολογιών.

Ωστόσο, πρόκειται για δύο δυνατότητες με περιορισμένη αποτελεσματικότητα. Οι καταθέσεις είναι συγκεκριμένες και για να αυξήσει μια τράπεζα τις καταθέσεις της θα πρέπει να τις αποσπάσει από άλλη. Πρόκειται για ένα παίγνιο μηδενικού αθροίσματος, καθώς το κέρδος (αύξηση κατάθεσης) της μιας τράπεζας θα είναι ακριβώς ίσο με όσα χάσει (μείωση κατάθεσης) μια άλλη τράπεζα. Ετσι, συνολικά για το εγχώριο τραπεζικό σύστημα δεν μπορεί να αναπληρώσει τη ρευστότητα μέσω αύξησης καταθέσεων: ακόμη κι αν ορισμένες τράπεζες λύσουν το πρόβλημά τους με αυτόν τον τρόπο, κάποιες άλλες θα αποδυναμωθούν επικίνδυνα, δημιουργώντας θέμα συστημικού κινδύνου. Επιπλέον, υπάρχει κίνδυνος το κυνήγι των καταθέσεων να οδηγήσει σε αύξηση επιτοκίων, επιδεινώνοντας τις συνθήκες στο τραπεζικό σύστημα. Διέξοδο θα μπορούσε να αποτελέσει η προσέλκυση καταθέσεων στη χώρα μέσω θέσπισης κινήτρων για τον επαναπατρισμό κεφαλαίων. Ωστόσο, στελέχη τραπεζών αμφισβητούν τις δυνατότητες μιας τέτοιας κίνησης, δεδομένων των μεγάλων αβεβαιοτήτων που περιβάλλουν τη χώρα. Υπενθυμίζεται ότι αντίστοιχη προσπάθεια της προηγούμενης κυβέρνησης μετά το 2004, όταν η χώρα βρισκόταν σε εξαιρετική κατάσταση (ή τουλάχιστον έτσι φαινόταν) και δεν υπήρχε ίχνος των σημερινών αβεβαιοτήτων και κινδύνων, δεν απέδωσε παρά ελάχιστα. Σήμερα, οι τράπεζες βρίσκονται αντιμέτωπες με μείωση καταθέσεων, καθώς οι αρχικές άτυχες σκέψεις περί πρόσθετης φορολόγησης των καταθέσεων και αξιοποίησής τους ως στοιχείου για τον προσδιορισμό «πόθεν έσχες» οδήγησαν πολλούς σε προληπτική μετακίνηση των κεφαλαίων τους σε τράπεζες του εξωτερικού. Στο σημερινό περιβάλλον, με όλες αυτές τις αβεβαιότητες και τους κινδύνους που απειλούν τη χώρα, δεν μπορεί να περιμένει κανείς ρεαλιστικά την επιστροφή κεφαλαίων, σημειώνουν στελέχη τραπεζών.

Σε ό, τι αφορά τις καλυμμένες ομολογίες, σημειώνεται ότι ήδη πολλές εγχώριες τράπεζες έχουν κάνει χρήση της δυνατότητας αυτής και δεδομένων των εποπτικών περιορισμών, δεν υπάρχουν σημαντικά περιθώρια για την αντιμετώπιση των αναγκών αναχρηματοδότησης των υποχρεώσεων των εγχωρίων τραπεζών.

Η απόφαση της Moody’s για την αναθεώρηση των κριτηρίων αξιολόγησης των τιτλοποιήσεων των ελληνικών τραπεζών αποτελεί συνέχεια της υποβάθμισης των κρατικών ομολόγων του ελληνικού Δημοσίου, τον περασμένο Δεκέμβριο, σε A2 από A1. Σύμφωνα με τη Moody’s, είναι δύσκολο οι τιτλοποιήσεις των ελληνικών τραπεζών να αξιολογούνται με Aaa, δηλαδή υψηλότερη από την αξιολόγηση του ελληνικού Δημοσίου και ως εκ τούτου, θα πρέπει να εξεταστεί εξονυχιστικά η ανθεκτικότητα των αξιολογήσεων του ιδιωτικού τομέα, σε σχέση με το δύσκολο οικονομικό περιβάλλον και τις δυσκολίες της ελληνικής κυβέρνησης. Οσο διαρκεί η αναθεώρηση των κριτηρίων, η Moody’s δεν θα εκδώσει αξιολόγηση Aaa σε ελληνικά τιτλοποιημένα χρεόγραφα ή καλυμμένα ομόλογα. Στην ανάλυσή του, πάντως, ο διεθνής οίκος επαναλαμβάνει ότι ο κίνδυνος για την έξοδο της Ελλάδας από την Ευρωζώνη είναι αμελητέος.

Υπογραμμίζεται ότι ο κίνδυνος ρευστότητας αποτελεί τη σημαντικότερη παράμετρο λειτουργίας ενός πιστωτικού ιδρύματος και είναι χαρακτηριστικό ότι προβλήματα ρευστότητας μπορεί να εκδηλωθούν ακόμη και σε τραπεζικά ιδρύματα με ισχυρή κεφαλαιακή βάση και υψηλούς δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας.

Ενα ακόμη ισχυρό πλήγμα δέχθηκαν οι εγχώριες τράπεζες την προηγούμενη εβδομάδα: αυτή τη φορά από την Fitch. Σε ανάλυσή της υποστηρίζει ότι το σχέδιο νόμου για τη ρύθμιση των οφειλών υπερχρεωμένων νοικοκυριών είναι πιθανό να οδηγήσει σε μείωση των εισπράξεων και αύξηση των μη εξυπηρετούμενων δανείων σε εκδόσεις με βάση ενυπόθηκα και καταναλωτικά δάνεια (τιτλοποιήσεις και καλυμμένες ομολογίες), με κίνδυνο την πιστοληπτική υποβάθμιση των εν λόγω τίτλων. Επίσης, σημειώνει την ανησυχία της για τον κίνδυνο ενίσχυσης μιας κουλτούρας που ευνοεί τους μη συνεπείς δανειολήπτες. Λίγες εβδομάδες πριν, σε άλλη ανάλυσή της για τις ελληνικές τράπεζες, η Fitch χαρακτήριζε μεγάλη πρόκληση την αναχρηματοδότηση των κεφαλαίων που άντλησαν από τα έκτακτα μέτρα της ΕΚΤ. Στελέχη τραπεζών σημειώνουν ότι η ρευστότητα για τους επόμενους μήνες είναι εξασφαλισμένη, αλλά μεσοπρόθεσμα το πρόβλημα θα τεθεί πιεστικά. Τονίζουν ότι αν δεν αντιμετωπιστεί η δημοσιονομική κατάσταση και δεν γίνουν αποφασιστικά βήματα για την ανάκτηση της αξιοπιστίας, οι δυνατότητες αυτόνομης αντίδρασης των τραπεζών είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Για τον λόγο αυτόν, προσθέτουν, πρέπει να δράσουμε με συνέπεια και πειθαρχία για να κερδίσουμε πόντους στην προσπάθεια ανάκτησης της αξιοπιστίας της χώρας.