Η κρίση των τροφίμων αποδεικνύεται σοβαρότερη της χρηματοπιστωτικής

Τα φθηνά είδη διατροφής ανήκουν στο παρελθόν εξαιτίας εσφαλμένων πολιτικών

The New York Times

Τελευταίως, λέγονται πολλά περί της παγκόσμιας χρηματοοικονομικής κρίσης. Υπάρχει, όμως, μια άλλη παγκόσμια κρίση, που πλήττει πολύ περισσότερους: η κρίση των τροφίμων. Τα τελευταία χρόνια οι τιμές των σιτηρών, του ρυζιού και άλλων βασικών ειδών διατροφής έχουν διπλασιαστεί ή και τριπλασιαστεί και οι μεγαλύτερες αυξήσεις έχουν σημειωθεί τους πρόσφατους μήνες. Οι υψηλές τιμές πλήττουν ακόμη και τους σχετικά εύπορους Αμερικανούς αλλά είναι εξοντωτικές για τις φτωχές χώρες, όπου περισσότερο από τα μισά έξοδα μιας οικογένειας προορίζονται για τη διατροφή. Οι χώρες που παρέχουν τρόφιμα, από την Ουκρανία μέχρι την Αργεντινή, έχουν περιορίσει τις εξαγωγές προσπαθώντας να προστατεύσουν τους πληθυσμούς τους.

Η κρίση οφείλεται σε έναν συνδυασμό παραγόντων, για κάποιους από τους οποίους δεν ευθύνεται κανείς. Πρώτον, οι Κινέζοι καταναλώνουν όλο και περισσότερο κρέας, αυξάνεται δηλαδή ο αριθμός των ανθρώπων που για πρώτη φορά έχουν την οικονομική δυνατότητα να αποκτήσουν διατροφικές συνήθειες παρόμοιες με των Δυτικών. Εφ’ όσον χρειάζεται ζωοτροφή περίπου 700 θερμίδων για την παραγωγή βοδινού κρέατος 100 θερμίδων, αυξάνεται η συνολική ζήτηση για σιτηρά. Δεύτερον, η τιμή του πετρελαίου. Οι σύγχρονες καλλιέργειες απαιτούν μεγάλη κατανάλωση ενέργειας για την παραγωγή φυτοφαρμάκων, τη λειτουργία των τρακτέρ και τη μεταφορά τροφίμων. Οσο το πετρέλαιο παραμένει σε επίπεδα άνω των 100 δολαρίων το βαρέλι, θα αυξάνεται το κόστος των αγροτικών προϊόντων.

Παρεμπιπτόντως οι τιμές του πετρελαίου σχετίζονται πολύ με την ανάπτυξη της Κίνας και των άλλων αναπτυσσόμενων οικονομιών. Αμεσα και έμμεσα οι αναδυόμενες αυτές οικονομικές δυνάμεις ανταγωνίζονται τον υπόλοιπο κόσμο στην αναζήτηση πόρων κάθε είδους, συμπεριλαμβανομένων του πετρελαίου και της αρώσιμης γης. Το αποτέλεσμα είναι η εκτίναξη των τιμών των πρώτων υλών κάθε είδους. Υπήρξαν, άλλωστε, πολλές περιπτώσεις ακραίας κακοκαιρίας σε αναπτυσσόμενες περιοχές ζωτικής σημασίας. Ιδιαιτέρως η Αυστραλία, που υπό φυσιολογικές συνθήκες είναι δεύτερη στον κόσμο σε εξαγωγές σιτηρών, επλήγη από ξηρασία μυθολογικών διαστάσεων.

Και δεν αληθεύει πλήρως πως δεν ευθύνεται κανείς.

Η άνοδος της Κίνας και των άλλων αναδυόμενων οικονομιών αποτελεί τον κύριο μοχλό που εξωθεί τις τιμές του πετρελαίου, αλλά η εισβολή στο Ιράκ, της οποίας οι υποστηρικτές υποσχέθηκαν ότι θα διασφάλιζε φθηνό πετρέλαιο, έχει μειώσει τα αποθέματα πετρελαίου σε επίπεδα πολύ κατώτερα από τα συνήθη. Σε ό,τι αφορά, άλλωστε, την κακοκαιρία και ιδιαιτέρως την ξηρασία στην Αυστραλία, μάλλον σχετίζεται με την κλιματική αλλαγή. Ολοι οι πολιτικοί και οι κυβερνήσεις που έχουν προβάλει εμπόδια στη λήψη μέτρων για τον περιορισμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου φέρουν μέρος της ευθύνης για την έλλειψη των τροφίμων. Εκεί, όμως, που είναι σαφείς οι επιπτώσεις της κακής πολιτικής, είναι στην άνοδο του δαίμονα της αιθανόλης και των άλλων βιοκαυσίμων. Οι επιδοτήσεις στα καύσιμα υποτίθεται ότι αποσκοπούσαν στο να διασφαλίσουν ενεργειακή αυτάρκεια και να περιορίσουν την άνοδο της θερμοκρασίας του πλανήτη. Ακόμη, όμως, και με τις πλέον αισιόδοξες εκτιμήσεις, για την παραγωγή ενός γαλονιού αιθανόλης από καλαμπόκι απαιτείται περισσότερη ενέργεια από όση προσφέρει το γαλόνι. Αποδεικνύεται δε ότι ακόμη και οι φαινομενικώς «καλές» πολιτικές βιοκαυσίμων, όπως η χρήση της αιθανόλης από ζαχαροκάλαμα στη Βραζιλία, επισπεύδουν την κλιματική αλλαγή καθώς προϋποθέτουν την αποψίλωση δασών. Στο μεταξύ, η γη που χρησιμοποιείται για καλλιέργειες βιοκαυσίμων δεν χρησιμοποιείται για καλλιέργειες βρώσιμων ειδών. Εν ολίγοις, ο κόσμος λιμοκτονεί στην Αφρική για να ψηφοθηρούν οι Αμερικανοί πολιτικοί στις αγροτικές πολιτείες.

Εξ άλλου, οι κυβερνήσεις και οι διαπραγματευτές σιτηρών συνήθιζαν να διατηρούν μεγάλα αποθέματα για την περίπτωση αιφνίδιας έλλειψης. Με την πάροδο του χρόνου, τα αποθέματα συρρικνώθηκαν, κυρίως επειδή όλοι πίστεψαν πως όσες χώρες έχουν ανάγκη θα μπορούν πάντα να εισάγουν ό,τι χρειάζονται. Κι έτσι ο κόσμος έμεινε εκτεθειμένος σε μια κρίση που πλήττει πολλές χώρες μαζί όπως ακριβώς η προώθηση σύνθετων τίτλων, που υποτίθεται ότι θα διασφάλιζε διάχυση του κινδύνου, άφησε τις χρηματαγορές εκτεθειμένες σε ένα συστημικό σοκ. Δεν είναι σαφές τι μπορεί να γίνει τώρα. Ισως τα φθηνά τρόφιμα, όπως και το φθηνό πετρέλαιο, να ανήκουν στο παρελθόν.