Από τους Γιώργο Δ. Τσόπελα, Director, Janos Strohmayer και Παύλο Eξαρχο*

Η σειρά «What Matters» γύρω από τα 10 μεγάλα ζητήματα που θα καθορίσουν το μέλλον κλείνει σήμερα με θέμα τη Γεωπολιτική. Είναι αδύνατο να προβλέψει κανείς με ακρίβεια τι θα συμβεί στο μέλλον στον πλανήτη μας. Το μόνο σίγουρο είναι ότι βρισκόμαστε πάλι σε τροχιά σημαντικών αλλαγών. Ακόμα και αν δεν το γνωρίζουμε, όλοι μας το αισθανόμαστε: ο κόσμος μας βρίσκεται σε αναζήτηση μιας νέας γεωπολιτικής ισορροπίας.

Δεν είναι η πρώτη φορά που είμαστε σε αυτό το μεταίχμιο. Μόλις 20 χρόνια νωρίτερα, το 1989 γινόμασταν μάρτυρες της πτώσης του Τείχους, που σήμανε το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, την επικράτηση του καπιταλιστικού μοντέλου διαχείρισης της οικονομίας και την ανάδειξη των Ηνωμένων Πολιτειών ως της μοναδικής παγκόσμιας υπερδύναμης. Κοιτώντας πιο πίσω στη σύγχρονη Ιστορία μας, θα συναντήσουμε ακόμα πιο συχνές γεωπολιτικές μεταβολές και ανακατατάξεις.

Πόσο διαφορετικά, όμως, μπορεί να είναι τελικά τα πράγματα στα επόμενα 20 χρόνια; Ο Jonathan Woetzel, director της McKinsey & Company στο γραφείο της Σαγκάης, επιχειρεί με το άρθρο του να συνοψίσει τον γεωπολιτικό χάρτη της Γης το 2040. Προβλέπει την ανέλιξη της Κίνας ως της σημαντικότερης ίσως παγκόσμιας δύναμης, που μαζί με τις Ηνωμένες Πολιτείες καθιστούν ένα νέο δίπολο εξουσίας. Αναμένει τη σημαντική ενίσχυση των διεθνών οργανισμών σαν μέσο αποτελεσματικότερης διαχείρισης θεμάτων οικονομικής ανάπτυξης, ασφάλειας και δημόσιας υγείας. Τη σταδιακή έξοδο της Αφρικής από την ανέχεια και την ένταξή της στις αναπτυσσόμενες οικονομίες. Στη γειτονιά μας, την Ευρώπη, τη συνέχιση της ευημερίας, την πλήρη ενσωμάτωση της ρωσικής οικονομίας, αλλά και πιέσεις, λόγω της συνεχιζόμενης πληθυσμιακής γήρανσης και της μετανάστευσης.

Τι μπορεί, όμως, να σημαίνουν για εμάς αυτές οι εξελίξεις: επανεξέταση των στρατηγικών μας εταίρων, άνοιγμα προς νέες περιφερειακές αγορές με υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, περαιτέρω αναβάθμιση της συμμετοχής και συνεισφοράς μας στους διεθνείς οργανισμούς μεταξύ άλλων. Οι αναγνώστες θα κρίνουν κατά πόσο οι προβλέψεις αυτές είναι πιθανές. Σε κάθε περίπτωση, όμως, το σκηνικό αλλάζει και θα είναι ωφέλιμο να επενδύσουμε τόσο σε πολιτικό όσο και επιχειρηματικό επίπεδο στην καλύτερη κατανόηση των εξελίξεων και στη χάραξη μιας πραγματικά μακρόπνοης στρατηγικής για να εκμεταλλευτούμε τις ευκαιρίες που θα δημιουργηθούν.

* Principals της McKinsey & Company στην Αθήνα

Από τον Jonathan Woetzel **

Βρισκόμαστε στο έτος 2040. Η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες κυριαρχούν στη διεθνή σκηνή, διατηρώντας μια εύθραυστη σχέση, στηριζόμενη στην εξυπηρέτηση των αμοιβαίων συμφερόντων τους. Η κινεζική οικονομία, αναπτυσσόμενη με τους υψηλότερους ρυθμούς τις δύο τελευταίες δεκαετίες, είναι πλέον η μεγαλύτερη στον κόσμο. Η επιρροή της είναι μεγαλύτερη και σε θέματα ασφάλειας ανά την υφήλιο. Οι αναπτυξιακοί ρυθμοί στις ΗΠΑ έχουν σταθεροποιηθεί σε χαμηλότερα επίπεδα και η χώρα επικεντρώνεται στη Μέση Ανατολή και στην αμερικανική ήπειρο. Κίνα και Ηνωμένες Πολιτείες αλληλοεξαρτώνται, καθώς η μία είναι η σημαντικότερη εμπορική εταίρος της άλλης.

Ωστόσο, περισσότερο σημαντικοί από οποιαδήποτε χώρα είναι πλέον οι διεθνείς οργανισμοί, που δημιουργούν μια υπερεθνική οντότητα. Ανά την υφήλιο, διάφορες χώρες δυσκολεύονται ή αδυνατούν πλέον να αντιμετωπίσουν ουσιαστικά τις οικονομικές κρίσεις, φυσικές καταστροφές από τις οποίες πλήττονται κατά καιρούς και την τρομοκρατία. Στους αυξημένους αυτούς κινδύνους οφείλεται η ανάπτυξη των νέων οργανισμών, στους οποίους έχουν εκχωρηθεί υπερεξουσίες.

Αν και ο ΟΗΕ παραμένει το σημαντικότερο φόρουμ στον κόσμο, συνεργαζόμενοι με αυτόν οργανισμοί διαδραματίζουν ολοένα και πιο ουσιαστικό ρόλο στις διεθνείς σχέσεις. Η Διεθνής Αποθεματική Τράπεζα λειτουργεί ως παγκόσμιο σταθεροποιητικό ταμείο, ενώ έχει ρόλο ρυθμιστικής αρχής που πιστοποιεί και τις λειτουργίες της «παγκόσμιας χρηματιστηριακής αγοράς». Ο Οργανισμός Ασίας-Ειρηνικού, στον οποίο συμμετέχουν και οι Ηνωμένες Πολιτείες, έχει αναλάβει ρόλο θεματοφύλακα της ασφάλειας στην Ασία, συμπληρώνοντας τον διευρυμένο ρόλο του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη, την Αφρική και τη Μέση Ανατολή. Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο αποτελεί το ύστατο δικαστικό όργανο, ενώ διατηρεί και το ρόλο «εισαγγελικής αρχής» παγκοσμίως σε ό, τι αφορά θέματα υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας μπορεί πλέον να επιβάλει καθεστώς καραντίνας οπουδήποτε κρίνει απαραίτητο ανά την υφήλιο και υποβοηθείται στο έργο του από τοπικά γραφεία με ανάλογες εξουσίες. Πρόκειται για διευθέτηση που ακολούθησε το ξέσπασμα μιας δεύτερης πανδημίας το έτος 2020. Στο μεταξύ, με την αξία των φιλανθρωπικών δωρεών να υπερβαίνει πλέον εκείνη της επίσημης οικονομικής βοήθειας προς τις αναπτυσσόμενες χώρες, ο ρόλος των μη κυβερνητικών οργανώσεων αναβαθμίζεται διαρκώς.

Με την οικονομική ισχύ τους να έχει υποβαθμιστεί, έχοντας αντιμετωπίσει σειρά οικονομικών κρίσεων, οι Ηνωμένες Πολιτείες βαρύνονται από παράγοντες όπως το κόστος για την υγεία, που πλέον ανέρχεται στο 25% του ΑΕΠ, ενώ ο ανώτατος φορολογικός συντελεστής αγγίζει πλέον το 50%. Το μεταναστευτικό κύμα στη χώρα έχει υποχωρήσει, όμως ο πληθυσμός συνεχίζει να αυξάνεται με τον ικανοποιητικό ρυθμό του 1% ετησίως. Τα αμερικανικά πανεπιστήμια παραμένουν τα καλύτερα στον κόσμο, ιδιαίτερα στον τομέα της βιοτεχνολογίας.

Διαθέτοντας τη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο, η Κίνα αποτελεί τον τραπεζίτη ύστατης ανάγκης για όλες τις χώρες του κόσμου. Είναι η μεγαλύτερη κάτοχος ομολόγων του αμερικανικού Δημοσίου, με μεγάλη διαφορά από κάθε άλλον θεσμικό επενδυτή. Το RenEurDol (ή Red), ένα νέο διεθνές νόμισμα, συνδυασμός των ελεύθερα κυμαινόμενων γουάν, δολαρίου και ευρώ, είναι το διεθνές αποθεματικό νόμισμα επιλογής. Ουδεμία οικονομική κρίση, οπουδήποτε και αν εκδηλωθεί, μπορεί πλέον να επιλυθεί χωρίς τη συμμετοχή της Κίνας. Η Κίνα παραμένει μια τεράστια βιομηχανική βάση, παράγοντας προϊόντα που σχεδιάζουν οι απόφοιτοι των πανεπιστημίων της. Περισσότερες από τις μισές εταιρείες του Fortune 500, που έχει μετονομαστεί σε Caijing, εδρεύουν τώρα στην Κίνα. Ο πληθυσμός της, έχοντας κορυφωθεί το έτος 2030 σε 1,5 δισ. αρχίζει να μειώνεται. Στη χώρα διεξάγονται εκλογές, αλλά το Κομμουνιστικό Κόμμα διατηρεί την πρωτοκαθεδρία, ελέγχοντας και την τοπική αυτοδιοίκηση. Οι κινεζικές πόλεις είναι πλέον καθαρές αλλά η χώρα αντιμετωπίζει το τεράστιο οικονομικό κόστος του τρόπου ζωής μιας ευημερούσας κοινωνίας και των χαρακτηριστικών της ασθενειών -καρκίνος, παχυσαρκία, καρδιακά νοσήματα- ενώ πληρώνει και το τίμημα της περιβαλλοντικής ρύπανσης των προηγούμενων δεκαετιών.

Η Ινδία ανταγωνίζεται την Κίνα για την άσκηση επιρροής στον πλούσιο σε αποθέματα φυσικού αερίου ασιατικό Νότο, αν και όλη η περιοχή εξαρτάται πλέον σε μεγάλο βαθμό από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Στην Ινδία έχουν υλοποιηθεί επενδύσεις σε έργα υποδομής και η χώρα έχει αποκτήσει μια βιομηχανική βάση, της οποίας η παραγωγή καλύπτει κυρίως τις εγχώριες ανάγκες. Η Ινδία διατηρεί τη φήμη της ως οικονομία κυρίως επικεντρωμένη στην παροχή υπηρεσιών ενώ το Bollywood έχει αποκτήσει πολλαπλάσια αξία από το Hollywood. Ενα κύμα αστικοποίησης, που ξέσπασε γύρω στο 2010, δημιούργησε μία ανθούσα, αστική οικονομία μαζί με έναν αριθμό νεοϊδρυθεισών πόλεων.

Η Αφρική έχει επιτέλους αρχίσει να αναπτύσσεται. Η μοναδική περιοχή στον κόσμο που παραμένει υπανάπτυκτη είναι αυτή της Νοτίου Αμερικής, όπου πολλές κυβερνήσεις προωθούν τα συμφέροντά τους και μόνον, με την παραγωγικότητα και την ανάπτυξη να συγκαταλέγονται στα τελευταία μελήματά τους.

Η Ευρώπη συνεχίζει να αποτελεί μια πλούσια ήπειρο, ταλανίζεται όμως ακόμη από κοινωνικές εντάσεις που πηγάζουν από τα μεταναστευτικά κύματα που σπάνε στις ακτές της, αλλά και από το αυξανόμενο κόστος που συνεπάγεται η γήρανση του πληθυσμού της. Η ρωσική οικονομία είναι πλέον πλήρως ενταγμένη στο ευρωπαϊκό σύνολο. Εξαρτάται όμως από την Ευρώπη για την εισροή κεφαλαίων, ώστε να καλύπτει το κόστος του δικού της, ακόμη ταχύτερα γηράσκοντος πληθυσμού. Η ανατολική Ευρώπη αποτελεί κέντρο έρευνας και τεχνολογίας, αντάξιο εκείνου των ΗΠΑ.

Σε γενικές γραμμές, επικρατεί ειρήνη. Αραιά ξεσπούν τοπικές διενέξεις ανά την υφήλιο, με αφορμή διεκδικήσεις φυσικών πόρων, κυρίως ενεργειακών και υδάτινων. Ομως, σε γενικές γραμμές τηρείται στάση αναμονής. Η παγκόσμια ισορροπία εξαρτάται από τις σινο-αμερικανικές σχέσεις, καθώς ούτε οι ΗΠΑ ούτε η Κίνα έχουν μονομερώς δύναμη επιβολής.

** Director της McKinsey & Company στο γραφείο της Σαγκάης και επικεφαλής του τομέα ενέργειας και βιομηχανίας της περιοχής Ασίας - Ειρηνικού.