Της Κατερινας Καπερναρακου

Το παλιό προεκλογικό σύνθημα του Μπιλ Κλίντον «Πρόκειται για την οικονομία, ανόητε» μοιάζει πιο επίκαιρο από ποτέ, μιας και η ανησυχία για την οικονομία φαίνεται ότι θα κρίνει τις προεδρικές εκλογές στις ΗΠΑ, ευνοώντας τους Δημοκρατικούς. Η φράση αυτή ακούστηκε το 1992 και με αυτή στηλιτεύονταν οι αδέξιοι χειρισμοί της οικονομίας από τον Τζορτζ Μπους (πατέρα). Ωστόσο, όταν εξελέγη ο Δημοκρατικός Μπιλ Κλίντον, οι δύσκολες ημέρες της οικονομίας είχαν τελειώσει.

Σήμερα οι Αμερικανοί και οι Αμερικανίδες  πιστεύουν ότι ήδη η οικονομία τους έχει περιπέσει σε ύφεση. Σύμφωνα με πρόσφατες δημοσκοπήσεις, η ανάπτυξη της οικονομίας και οι θέσεις εργασίας έρχονται στην πρώτη θέση αξιολόγησης και ακολουθεί ο πόλεμος του Ιράκ και το μείζον θέμα της περίθαλψης - περίπου 40 εκατομμύρια πολίτες στις ΗΠΑ δεν έχουν ασφάλεια. Ενδεικτικό των μεταβολών στην κοινή γνώμη και τις προτεραιότητές της, διαρκούσης της προεκλογικής περιόδου, είναι ότι αρχικά ο πόλεμος του Ιράκ θεωρείτο καθοριστικός παράγοντας για τη στάση των εκλογέων, όπως και η τρομοκρατία και η αποκατάσταση της θέσης των ΗΠΑ στη διεθνή σκηνή. Αυτό ίσχυε μέχρι το καλοκαίρι, πριν ξεσπάσει η κρίση στα επισφαλή στεγαστικά δάνεια και αρχίσουν οι μαζικές κατασχέσεις σπιτιών.

 Διατηρώντας την ψυχραιμία τους, αναλυτές και πολιτικοί επιστήμονες προειδοποιούν ότι ανεξαρτήτως της γενικευμένης δυσαρέσκειας προς τον πρόεδρο Μπους και των οιωνών, που θέλουν Δημοκρατικό ή Δημοκρατική στην προεδρία των ΗΠΑ, όλα τα ενδεχόμενα είναι ανοικτά. Ακόμα και σε περιόδους  κάμψης οι εκλογές δεν είχαν ποτέ περιοριστεί μόνο στην οικονομία - ούτε είναι ακόμα σαφές ότι επίκειται ύφεση.

Μιλώντας στους Financial Times, ο Ρέι Φέαρ, οικονομολόγος του Γέιλ, προβλέπει, πάντως, νίκη των Δημοκρατικών με ποσοστό 45% - 55%. Κάτι τέτοιο μοιάζει επαναστατικό. Τελευταία φορά που Δημοκρατικός υποψήφιος εξασφάλισε άνω του 50% των ψήφων ήταν το 1976, όταν ο Τζίμι Κάρτερ εξοβέλισε τον Τζέραλντ Φορντ. Είχε προηγηθεί, όμως, το Γουοτεργκέιτ, η παραίτηση Νίξον και ο στιγματισμός των Ρεπουμπλικανών. Εξίσου υψηλό ποσοστό άνω του 50% ήταν εκείνο του Αλ Γκορ, όταν το 2000 αναμετρήθηκε με το Τζορζ Μπους, προηγήθηκε ελαφρά, αλλά το αποτέλεσμα κρίθηκε στο Ανώτατο Δικαστήριο. Σημειωτέον ότι τότε  οι εκλογές είχαν διεξαχθεί στο τέλος μιας μακράς περιόδου με αδιατάρακτη οικονομική ανάπτυξη υπό τη διακυβέρνηση των Δημοκρατικών ως επί το πλείστον.

Είχαν προηγηθεί οι εκλογές του 1996, όταν ο Δημοκρατικός Μπιλ Κλίντον  εξασφάλισε το 49% των ψήφων σε συνθήκες εύρωστης οικονομίας και η αναμέτρηση του 1992, η οποία κρίθηκε από την οικονομική δυσπραγία και συνδέθηκε με την πρώτη θητεία Κλίντον με ποσοστό ψήφων 43%. Σήμερα, η κοινή γνώμη στις ΗΠΑ  σε ποσοστό 70% φαίνεται πεπεισμένη ότι  η χώρα έχει πάρει  «λάθος δρόμο». Ιστορικά μιλώντας πρόκειται για πολύ υψηλό ποσοστό δυσαρέσκειας, το οποίο, όπως αναφέρουν οι Financial Times,  θα διογκωθεί  εν όψει των 2 εκατομμυρίων κατασχέσεων σπιτιών, που προβλέπονται μέσα στο 2008. Ο πολιτικός αναλυτής Τσάρλι Κουκ υπογραμμίζει ότι, «οι ψηφοφόροι έχουν ήδη συνδέσει το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα με την ανησυχητική κατάσταση της οικονομίας και με άλλα θέματα, που τους προβληματίζουν, όπως η διαφθορά και  η αδέξια εξωτερική πολιτική». Δεν πρόκειται απλά για το ότι χρεώνουν στον Τζορτζ Μπους και το κόμμα του μια βραχυπρόθεσμη κάμψη της οικονομίας. Το 2006 οι εκλογές για τα μέλη του Κογκρέσου, στις οποίες επικράτησαν οι Δημοκρατικοί, έγιναν ύστερα από πέντε χρόνια ζωηρής ανάπτυξης. Ωστόσο, οι περισσότεροι Αμερικανοί δεν ευεργετήθηκαν, αφού τα εισοδήματα του μέσου νοικοκυριού παρέμειναν στάσιμα.  Γι' αυτό και χρεώνουν στον  νυν πρόεδρο και το κόμμα του ότι δεν συνειδητοποιούν τα οικονομικά βάρη της μεσαίας τάξης στις ΗΠΑ.

Ο πρώην στενός συνεργάτης του Τζορτζ Μπους, Ντέιβιντ Φραμ, επισημαίνει τη ζωτική ανάγκη μεταρρύθμισης του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, το οποίο είναι τόσο προσδεδεμένο σε συγκεκριμένα συμφέροντα, ώστε αδυνατεί να ασχοληθεί σοβαρά με φλέγοντα ζητήματα, όπως είναι η περίθαλψη - ασχέτως εάν οι ψηφοφόροι του επωμίζονται το διαρκώς αυξανόμενο κόστος της, όπως και όλοι οι υπόλοιποι.

Στην προεκλογική τους εκστρατεία, πάντως, οι Ρεπουμπλικανοί εν γένει επέδειξαν έλλειψη φαντασίας, βραδύτητα ανακλαστικών και ένδεια ιδεών, εν αντιθέσει με το στρατόπεδο των Δημοκρατικών. Ο πρώην δήμαρχος Νέας Υόρκης και αποχωρήσας πλέον από τη διαδικασία του χρίσματος, Ρούντι Τζουλιάνι, είχε αποφανθεί ότι η διαχείριση της ύφεσης μοιάζει με την περικοπή των δαπανών στον προϋπολογισμό της Νέας Υόρκης,  αναφέρει το BBC. Ο Τζον Μακέιν (επικρατέστερος σήμερα υποψήφιος) είχε δηλώσει απερίφραστα πως τίποτε δε μπορεί να σώσει τις θέσεις εργασίας στην αυτοκινητοβιομηχανία στο Ντιτρόιτ - και αυτό του στοίχισε ψήφους. Επιπλέον, είχε προτείνει  φοροαπαλλαγές για να αντιμετωπισθεί η οικονομική κρίση, οι οποίες με τη σειρά τους θα οδηγούσαν σε επιδείνωσή της. Μόνο ο επίσης αποχωρήσας Μιτ Ρόμνεϊ είχε συστήσει ψυχραιμία στις αγορές και είχε κάνει άμεση αναφορά στην οικονομική πολιτική Ρέιγκαν, η οποία είχε συμβάλει στην ανάκαμψη με την απορρύθμιση του ιδιωτικού τομέα και  τη μείωση των φόρων.

Αντιθέτως, οι Δημοκρατικοί αποδείχθηκαν περισσότερο ετοιμοπόλεμοι και έλαβαν θετικά σχόλια για τις προτάσεις οικονομικής αναθέρμανσης. Επιπλέον, αποτύπωσαν άμεσα και εκμεταλλεύθηκαν την αβεβαιότητα από την πιστωτική κρίση και την απογοήτευση των πολιτών από τους οικονομικούς χειρισμούς της κυβέρνησης Μπους. Iσως η Χίλαρι Κλίντον να βρίσκεται σε πιο προνομιακή θέση έναντι του αντιπάλου της Μπάρακ Ομπάμα, εφόσον εξαρχής η οικονομία είχε κομβική θέση στην εκστρατεία της. Στο Νιου Χαμσάιρ οι δύο στους τρεις ψηφοφόρους των Δημοκρατικών, που είχαν προβληματιστεί από την κατάσταση της οικονομίας, την ψήφισαν. Η κ. Κλίντον μπορεί να στηριχθεί, επίσης, στα αποτελέσματα της θητείας του συζύγου της, ο οποίος δημιούργησε 20 εκατομμύρια θέσεις εργασίας. Ο κ. Ομπάμα προχωρεί σε πιο γενικόλογες τοποθετήσεις, προβάλλει την αντίθεσή του στην εισβολή στο Ιράκ κυρίως, καθώς απευθύνεται σε νεώτερους ψηφοφόρους και με υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο.

Οι μεγαλύτερης ηλικίας άνθρωποι, όσοι βρίσκονται σε όχι και τόσο καλή οικονομική κατάσταση και οι γυναίκες εν γένει φαίνεται ότι ενδιαφέρονται περισσότερο για την οικονομία και λιγότερο για το Ιράκ. Εάν οι ενδείξεις οικονομικής κάμψης πληθύνουν τους επόμενους μήνες, ολοένα και περισσότεροι Αμερικανοί θα αισθάνονται τον αντίκτυπό της. Η ιστορία δείχνει ότι όσοι αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα  δεν κινητοποιούνται για να ψηφίσουν. Μέχρι τον Νοέμβριο, που θα διεξαχθούν οι εκλογές, ίσως οι Δημοκρατικοί τούς μεταπείσουν, εμμένοντας  στο ότι η κατάρρευση στην αγορά στεγαστικών δανείων και ακινήτων οφείλεται στην αποτυχία της κυβέρνησης Μπους να θεσμοθετήσει τους κατάλληλους κανόνες.