Του Γιαννη Παπαδογιαννη / jpapadogiannis@kathimerini.gr

Με την έκδοση ειδικού τύπου μετοχών, οι οποίες δεν θα έχουν δικαίωμα ψήφου, θα πραγματοποιηθεί η ανακεφαλαιοποίηση των εγχώριων τραπεζών, εξέλιξη που απομακρύνει τις τράπεζες από την προοπτική ενός στενού κρατικού εναγκαλισμού.

Η τρόικα ζητεί από την κυβέρνηση να δεσμευτεί -στο πλαίσιο της διαπραγμάτευσης για τη νέα δανειακή σύμβαση- ότι θα προχωρήσει άμεσα στην τροποποίηση της νομοθεσίας, συμπεριλαμβανομένων του εμπορικού δικαίου αλλά και της νομοθεσίας που διέπει το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΤΧΣ), ώστε να επιτραπεί η ανακεφαλαιοποίηση των βιώσιμων τραπεζών να πραγματοποιηθεί μέσω εργαλείων (κοινών ή προνομιούχων μετοχών) που δεν θα έχουν δικαίωμα ψήφου.

Η ανακεφαλαιοποίηση με ειδικού τύπου μετοχές, οι οποίες δεν θα έχουν δικαίωμα ψήφου, δημιουργεί ισχυρές προσδοκίες στους μετόχους των τραπεζών ότι θα μπορέσουν να διατηρήσουν τον έλεγχο των τραπεζών και μόλις οι συνθήκες ομαλοποιηθούν θα καταφέρουν να επαναγοράσουν τις μετοχές της βοήθειας και θα επανακτήσουν τον πλήρη έλεγχο. Επίσης θα επιτρέψει στους παλαιούς μετόχους να διατηρήσουν τον έλεγχο της διοίκησης. Ωστόσο, αυτό δεν αφορά όλες τις τράπεζες αλλά εκείνες που θα κριθούν βιώσιμες. Αναλυτές εκτιμούν ότι όσες τράπεζες δεν κριθούν ως βιώσιμες, τότε το πιθανότερο είναι η ανακεφαλαιοποίηση να γίνει μέσω κοινών μετοχών όπως έγινε η ανακεφαλαιοποίηση προβληματικών τραπεζών (π.χ. Proton). Σε μια τέτοια περίπτωση το ΤΧΣ θα καταστεί ο μοναδικός μέτοχος της τράπεζας, και η αξία των μετοχών των παλαιών μετόχων θα μηδενιστεί.

Το πώς και με ποια κριτήρια θα κριθεί βιώσιμη ή όχι μια τράπεζα μένει να διευκρινιστεί. Σύμφωνα με ορισμένες πληροφορίες μια τράπεζα θα θεωρηθεί βιώσιμη όταν μετά την αποτύπωση των επιπτώσεων του PSI+ και της BlackRock θα διαθέτει ικανοποιητική καθαρή θέση. Μια τράπεζα με θετική καθαρή θέση θα μπορεί να λάβει τη βοήθεια μέσω μετοχών χωρίς δικαίωμα ψήφου ώστε να ανταποκριθεί στις εποπτικές απαιτήσεις. Αλλες πληροφορίες αναφέρουν ότι εξετάζεται το σύνολο της επίπτωσης του PSI+ να καλυφθεί με μετοχές χωρίς δικαίωμα ψήφου.

Σύμφωνα με το σκεπτικό όσων υποστηρίζουν την πρόταση αυτή η ζημία των τραπεζών, που δημιουργεί την ανάγκη ανακεφαλαιοποίησής τους, οφείλεται αποκλειστικά στην αδυναμία του ελληνικού Δημοσίου να ικανοποιήσει τις υποχρεώσεις του, κατά συνέπεια μια κρατικοποίηση των τραπεζών θα ήταν τουλάχιστον παράδοξη.

Σύμφωνα με πληροφορίες, η τρόικα έχοντας δει τις μεγάλες αδυναμίες της εγχώριας δημόσιας διοίκησης εδώ και μήνες επεξεργαζόταν τρόπους ώστε η ανακεφαλαιοποίηση του τραπεζικού συστήματος να γίνει με τρόπο που θα αποκλείει την κρατικοποίηση των τραπεζών, και την ενεργό εμπλοκή της δημόσιας διοίκησης. Παράλληλα, η τρόικα προχωρεί στην ενίσχυση του ΤΧΣ με νέο εξειδικευμένο προσωπικό, ενώ σύντομα θα τοποθετηθεί διευθύνων σύμβουλος ο οποίος θα επωμιστεί το μεγάλο έργο της ανακεφαλαιοποίησης και εξυγίανσης των τραπεζών. Σημειώνεται ότι οι τράπεζες που θα υπαχθούν στον έλεγχο του ταμείου, μετά την εξυγίανσή τους θα πωληθούν σε ιδιώτες.

Στο πλαίσιο της εξυγίανσης του εγχώριου χρηματοπιστωτικού συστήματος η τρόικα ζητεί από την κυβέρνηση να δεσμευθεί για δράσεις που αφορούν το χρηματοπιστωτικό σύστημα και οι οποίες θα πρέπει να ολοκληρωθούν άμεσα ενόψει της διαπραγμάτευσης για τη νέα δανειακή σύμβαση. Συγκεκριμένα ΔΝΤ - Ε.Ε. - ΕΚΤ ζητούν η Τράπεζα της Ελλάδος (ΤτΕ) να ολοκληρώσει την εκτίμηση των πρόσθετων κεφαλαιακών αναγκών των τραπεζών. Εκτός των μετοχών χωρίς δικαίωμα ψήφου, εξαιρετικά σημαντική για τις τράπεζες είναι και η εναρμόνιση του δείκτη βασικών ιδίων κεφαλαίων των εγχώριων τραπεζών με αυτών των ευρωπαϊκών δηλαδή στο 9%. Με βάση το προηγούμενο Μνημόνιο οι ελληνικές τράπεζες ήταν υποχρεωμένες να ενισχύσουν τον δείκτη Core Tier 1 στο 10% από 1-1-2012, ενώ τώρα ζητείται να ενισχύσουν τον δείκτη στο 9% (όπως ισχύει για τις άλλες ευρωπαϊκές τράπεζες) και μεταθέτει για τον Ιούλιο του 2013 την υποχρέωση αύξησης του Core Tier 1 στο 10%. Η τρόικα καλεί την κυβέρνηση να δεσμευτεί ότι θα προχωρήσει στις απαιτούμενες μεταρρυθμίσεις που θα επιτρέψουν τη μείωση του μισθολογικού κόστους αλλά και μειώσεις προσωπικού ώστε να βοηθήσει τις τράπεζες να προσαρμοστούν στις νέες εποπτικές απαιτήσεις. Επίσης ζητεί την τροποποίηση της νομοθεσίας για τη βελτίωση της εταιρικής διακυβέρνησης του ΤΧΣ αλλά να δοθεί η δυνατότητα στο ταμείο να χρηματοδοτεί το Ταμείο Εγγύησης Καταθέσεων και Επενδύσεων (ΤΕΚΕ). Από την ΤτΕ, ζητεί, σε συνεργασία με το υπουργείο Οικονομικών να παρουσιάσουν σχέδιο για την ATE Bank το οποίο θα συζητηθεί με την τρόικα. Επίσης η ΤτΕ πρέπει να σχεδιάσει ένα στρατηγικό πλάνο δράσεων για τον τραπεζικό κλάδο με ορίζοντα το τέλος Μαρτίου 2012 το οποίο να περιλαμβάνει την αντιμετώπιση των επιπτώσεων του PSI+ και της διαγνωστικής μελέτης της BlackRock.

Εξαιρετικά περιορισμένες, όπως εκτιμούν νομικοί κύκλοι, είναι οι νομικές δυνατότητες αντίδρασης απέναντι στο δρομολογούμενο «κούρεμα» του ελληνικού χρέους, μέσω του νέου PSI. Οπως σημειώνουν, το μεγαλύτερο μέρος του χρέους της χώρας υπόκειται στη δικαιοδοσία του Ελληνικού Δικαίου και οι όροι του μπορούν να αλλάξουν με απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης.

Υπογραμμίζεται ότι έπειτα από κάποιες αρχικές απειλές ορισμένων hedge funds περί προσφυγής στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, δεν υπήρξε καμία συνέχεια, ακριβώς διότι δεν υπάρχει νομική βάση για τέτοιου είδους δράση. Τους τελευταίους μήνες, μεγάλες εξειδικευμένες νομικές εταιρείες στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη έχουν ξεσκονίσει το Ελληνικό Δίκαιο αναζητώντας σχετικά επιχειρήματα, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Δεν υπάρχουν περιθώρια να προσβάλει κανείς το Εθνικό Δίκαιο, τονίζουν νομικοί. Αν η κυβέρνηση προχωρήσει στη θεσμοθέτηση και ενεργοποίηση των CAC’s, σύμφωνα με τα οποία εάν μια ορισμένη πλειοψηφία των ομολογιούχων αποδεχθεί την πρόταση τότε οφείλει να ακολουθήσει και η μειοψηφία, τότε οι δυνατότητες νομικής αντίδρασης είναι μηδαμινές. Αβέβαιο, ωστόσο, παραμένει το τι θα γίνει στην περίπτωση που η Ελλάδα ενεργοποιήσει τα CAC’s αλλά εξαιρέσει από το PSI ορισμένους κατόχους ομολόγων, όπως είναι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ). Σε περίπτωση επιλεκτικής αντιμετώπισης της ΕΚΤ, είναι πιθανό να τεθούν ζητήματα νομιμότητας και να αντιδράσουν κάποια hedge funds. Ωστόσο, την προηγούμενη εβδομάδα, αξιωματούχοι του ΔΝΤ αλλά και της Ε.Ε. υπογράμμισαν την ανάγκη συμμετοχής της ΕΚΤ στο σχέδιο ανακούφισης του ελληνικού δημοσίου χρέους. Σημειώνεται ότι η ΕΚΤ έχει αγοράσει από τη δευτερογενή αγορά ελληνικά ομόλογα αξίας περίπου 45 δισ. ευρώ και σύμφωνα με εκτιμήσεις αναλυτών, οι αγορές έχουν πραγματοποιηθεί σε τιμές που αντιστοιχούν στο 85% της ονομαστικής τους αξίας.