Των Sarah Drakopoulou Dodd* και Αλεξη Kομσελη**

Εχουν ήδη περάσει περίπου έξι μήνες από την έναρξη των συζητήσεων περί κρίσης. Το διάστημα αυτό έδωσε την ευκαιρία να επαναπροσδιορίσουμε πολλές από τις επιχειρηματικές αξίες που υπάρχουν στην αγορά, να θεσμοθετήσουμε υποστηρικτικά πλαίσια για τις επιχειρήσεις και να ξανασυζητήσουμε τη στρατηγική μας σε εθνικό, εταιρικό και ατομικό επίπεδο. Κάθε προσπάθεια μέχρι σήμερα για κατανόηση και αντιμετώπιση της κρίσης έχει δείξει σε μεγάλο βαθμό τη δυναμική της, οπότε σήμερα ξέρουμε πού μπορούμε να στηριχθούμε και πού όχι.

Για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ) η συζήτηση σε εθνικό επίπεδο ήταν αδιάκοπη, τα μέτρα όμως για τη στήριξή τους δεν έχουν κυοφορήσει ακόμα κάποιο αποτέλεσμα. Ενας δύσπιστος παρατηρητής θα μπορούσε πιθανότατα να θεωρήσει ότι δύσκολα θα δούμε οποιοδήποτε σχετικό αποτέλεσμα. Συνεπώς, οι επιχειρήσεις καλό είναι να στραφούν στα δικά τους αποθέματα κεφαλαίου, αλλά και επιχειρηματικής σκέψης, για να αντεπεξέλθουν στις προκλήσεις της κρίσης και της καταναλωτικής συμπεριφοράς που έχει διαμορφωθεί από τη συζήτηση για την κρίση.

Μια κατηγορία επιχειρήσεων, ΜμΕ ή μη, που διαθέτει εγγενή χαρακτηριστικά ευεργετικά για την αντιμετώπιση των συνεπειών της κρίσης είναι οι οικογενειακές. Επιχειρήσεις δηλαδή που σχετίζονται άμεσα με μια οικογένεια, η οποία τις ελέγχει και τις χρηματοδοτεί. Η σημαντικότητα αυτών των επιχειρήσεων σε εθνικό επίπεδο είναι αδιαμφισβήτητη, μιας και συμμετέχουν σημαντικά στη διαμόρφωση του ΑΕΠ, στη δημιουργία θέσεων εργασίας και τη διατήρηση του πληθυσμού στην περιφέρεια. Για το καλό όλων μας λοιπόν, οι οικογενειακές επιχειρήσεις θα πρέπει να εστιάσουν στα εγγενή αυτά χαρακτηριστικά και να πορευτούν με αυτάρκεια ενάντια στα προβλήματα της κρίσης.

Η αλληλοκάλυψη οικογένειας και επιχείρησης στα πλαίσια της οικογενειακής επιχείρησης δημιουργεί δύο επίπεδα αναφοράς, το επιχειρηματικό και το συναισθηματικό. Οι προσωπικές σχέσεις μεταξύ συγγενών μεταφέρονται από το σπίτι στο γραφείο και έτσι διαμορφώνονται τα προτερήματα και τα μειονεκτήματα που διαφοροποιούν τις οικογενειακές από τις μη οικογενειακές επιχειρήσεις. Εστιάζοντας στα θετικά χαρακτηριστικά τους, ξεχωρίζουμε εκείνα τα στοιχεία που δημιουργούν εργαλεία αντιμετώπισης των αποτελεσμάτων της τρέχουσας συγκυρίας.

Σε επιχειρηματικό επίπεδο, οι οικογενειακές επιχειρήσεις ευνοούνται από το διαχρονικό όραμα που πηγάζει από την ιδιότητά τους να υπάρχουν για πολλά χρόνια, ικανοποιώντας τις ανάγκες διαφορετικών γενεών. Το όραμα αυτό επιτρέπει τον επιχειρηματικό σχεδιασμό πέρα από τα όρια και τις επιταγές της κρίσης, συνδέοντας έτσι το σήμερα με το (καλύτερο) αύριο. Με αυτό τον τρόπο, η κρίση διαμορφώνεται σε πηγή ευκαιριών. Αποτελεί συνεπώς η παρούσα συγκυρία ένα μικρό χρονικό διάστημα στη θητεία του ηγέτη μιας οικογενειακής επιχείρησης, σε αντίθεση με τις αρκετά πιο σύντομες αντίστοιχες θητείες σε μη οικογενειακές.

Παράλληλα, η μακροπρόθεσμη οικονομική σχέση οικογένειας και επιχείρησης δημιουργεί ένα υποστηρικτικό πλαίσιο ιδιοκτησίας, το οποίο μπορεί να υποχωρήσει προσωρινά έναντι των αναγκών σε κεφάλαια από τη διοίκηση της επιχείρησης. Στο ίδιο επίπεδο, μπορούν αρκετά γρήγορα να παγώσουν ή να μειωθούν προσωρινά οι αμοιβές των συγγενών και να καταρτιστεί ένας ισχνός προϋπολογισμός για την αντιμετώπιση της κρίσης. Και όλα αυτά χωρίς να μειωθεί σημαντικά η παραγωγικότητα της επιχείρησης.

Επίσης, ο κεντρικός έλεγχος που ασκείται σε μια οικογενειακή επιχείρηση και η ταχύτητα λήψης αποφάσεων μπορούν να προλάβουν καταστάσεις που τυχόν επιβαρύνουν σημαντικά την επιχείρηση. Η επένδυση σε νέες αγορές, αλλά και η αποεπένδυση από υφιστάμενες δραστηριότητες, μπορεί να αποφασιστεί αυξάνοντας τις πιθανότητες επιτυχίας ή μειώνοντας τις απώλειες. Η παρούσα κρίση άλλωστε μπορεί να αποτελέσει και την ευκαιρία που πολλές οικογενειακές επιχειρήσεις χρειάζονται για οργάνωση και εκσυγχρονισμό.

Σε συναισθηματικό επίπεδο, η οικογενειακή επιχείρηση έχει το μοναδικό πλεονέκτημα τα στελέχη της να υποστηρίζονται από την οικογένεια. Η δημιουργία ενός υποστηρικτικού πλαισίου από την οικογένεια για αυτούς που διαχειρίζονται τα κεφάλαιά της μπορεί να αποσοβήσει τυχόν δυσλειτουργικό άγχος.

Είναι αδιαμφισβήτητο ότι πολλές οικογενειακές επιχειρήσεις θα αντιμετωπίσουν δυσκολίες κατά την τρέχουσα οικονομική κρίση. Συνεπώς, θα πρέπει να ψάξουν στη φαρέτρα τους για εκείνα τα όπλα, τα οποία πηγάζουν μεν από τη φύση τους αλλά σε περιόδους οικονομικής ευμάρειας παραβλέπονται εύκολα.

*Αναπληρώτρια καθηγήτρια Επιχειρηματικότητας, ALBA Graduate Business School

**Αναπληρωτής διευθυντής, ALBA Hub for Enterprise and Development (AHEAD)

«To Μάνατζμεντ σε Καιρούς Κρίσης», σειρά άρθρων σε συνεργασία με το ALBA Graduate Business School.

Για περισσότερες λεπτομέρειες διαβάστε το άρθρο στην ηλεκτρονική διεύθυνση, www.alba.edu.gr/crisis