Της Δημητρας Kατραμαδου

Ποιος δεν φοβάται τον δανεισμό; Μέχρι πρότινος, η απάντηση δινόταν αβίαστα: οι Αμερικανοί. Στη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, τόσο ο δημόσιος όσο και ο ιδιωτικός δανεισμός αποτέλεσαν τρόπο ζωής. Σήμερα η απάντηση στο ερώτημα αυτό είναι πιο περίπλοκη. Οπως ανακοινώθηκε πρόσφατα από το Γραφείο Προϋπολογισμού, που λειτουργεί στο Κογκρέσο, με τους τρέχοντες ρυθμούς δανεισμού το δημόσιο έλλειμμα της χώρας θα τριπλασιασθεί μέσα στην επόμενη δεκαετία. Ο προϋπολογισμός των 3,8 τρισ. δολαρίων του οικονομικού έτους 2011, τον οποίο κατέθεσε προ ημερών ο πρόεδρος Ομπάμα στο Κογκρέσο, προϋποθέτει ένα δημόσιο έλλειμμα της τάξεως των 1,3 τρισ. δολαρίων, το οποίο παραμένει υπέρογκο μετά το φετινό των 1,6 τρισ. που ανέρχεται σε επίπεδα ρεκόρ. Ως ποσοστό του αμερικανικού ΑΕΠ, το τρέχον αυτό έλλειμμα ανέρχεται στο 10,6% και είναι το μεγαλύτερο μεταπολεμικώς.

Ωστόσο, παρά τα μέτρα «νοικοκυρέματος» σε επίπεδο δαπανών του Ομοσπονδιακού κράτους -με απώτερο στόχο τη μείωση του δημοσίου ελλείμματος στο ήμισυ από τα τρέχοντα επίπεδα έως το 2013- ο Λευκός Οίκος εμμένει στις προτεραιότητές του. Εν μέσω της τρέχουσας συγκυρίας της παγκόσμιας κρίσης, ο πρόεδρος Ομπάμα κατέστησε σαφές και κατά την πρόσφατη, ετήσια, ομιλία του προς το έθνος ότι άμεση προτεραιότητά του παραμένει η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, η ανάκτηση της ανταγωνιστικότητας της αμερικανικής οικονομίας, ώστε η οικονομική μηχανή των ΗΠΑ να τεθεί εκ νέου σε λειτουργία.

Ασφαλώς, ο Αμερικανός πρόεδρος έχει το βλέμμα στραμμένο στη μάχη που θα κληθεί να δώσει για την επανεκλογή του, τον Νοέμβριο του 2012. Γνωρίζει καλά ότι εάν δεν έχει μέχρι τότε να επιδείξει έργο, ο ενθουσιασμός των ψηφοφόρων για το πρόσωπό του μπορεί εύκολα να γίνει… καπνός. Η ανεργία στις ΗΠΑ κυμαίνεται γύρω στο 10% και παρά την εντυπωσιακή ανάπτυξη του τετάρτου τριμήνου του 2009 δεν αναμένεται να μειωθεί σύντομα, καθώς αυτή η ανάπτυξη ήταν κυρίως αποτέλεσμα της μείωσης των αποθεμάτων και δεν αναμένεται να ωθήσει τους εργοδότες σε νέες προσλήψεις στο ορατό μέλλον. Από την άλλη, εάν δεν τεθούν σε σταθερή πτωτική πορεία τα εντυπωσιακά ελλείμματα και το υπέρογκο χρέος των ΗΠΑ, θα αποτελέσουν τέλειο όπλο στα χέρια των Ρεπουμπλικανών όταν και ο δικός τους υποψήφιος θα διεκδικήσει την εξουσία σε περίπου δυόμισι χρόνια.

Ο πρόεδρος Ομπάμα έχει θέσει όμως προτεραιότητες και όπως παρατηρεί ο αναλυτής για θέματα προϋπολογισμού των ΗΠΑ, Σταν Κόλεντερ, «ο Ομπάμα έχει βρει την τέλεια ισορροπία στον προϋπολογισμό του -για το 2011- θέτοντας στο επίκεντρο το θέμα της απασχόλησης… Οι καταναλωτές δεν δαπανούν αρκετά προς το παρόν… Οι επιχειρήσεις δεν επενδύουν αρκετά ακόμη… Υπάρχει μόνον ένα βέλος στη φαρέτρα και αυτό δεν είναι άλλο από τη δημοσιονομική πολιτική - για να τεθεί η οικονομία σε αναπτυξιακή τροχιά και να δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας».

Αν και απομένει να αποδειχθεί εάν ο προγραμματισμός της Ουάσιγκτον θα αποδώσει τα αναμενόμενα, στην άλλη ακτή του Ατλαντικού, στην Ευρωπαϊκή Ενωση, όπου η κρίση συνεχίζει να ταλανίζει τις εθνικές οικονομίες, το ερώτημα εάν το Σύμφωνο Σταθερότητας λειτουργεί ως ανάχωμα στην ανάπτυξη ή οδηγεί στην ουσιαστική, υγιή ανάπτυξη ακόμη και σε περιόδους αρνητικών αναπτυξιακών ρυθμών και υψηλής ανεργίας, παραμένει επίκαιρο.

Ο προβληματισμός δεν είναι πρόσφατος και βέβαιον είναι ότι όπως η Ουάσιγκτον, έτσι και οι Βρυξέλλες επιζητούν μία ισορροπία. Βέβαιο είναι επίσης ότι στα δύο αυτά κέντρα εξουσίας λειτουργούν διαφορετικοί ψυχολογικοί και ιστορικοί παράγοντες, που καθορίζουν τις προτεραιότητές τους.

Οι Βρυξέλλες εμμένουν στον κανόνα της δημοσιονομικής πειθαρχίας, παρότι -πρέπει να επισημανθεί- το πρόβλημα της ανεργίας και του ελλείμματος ανταγωνιστικότητας των οικονομιών της Ευρωζώνης δεν περιορίζεται σε χώρες της «περιφέρειας», όπως αυτές του Νότου. Πόσω μάλλον που, σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, η Ευρωζώνη διαθέτει ένα ισχυρό νόμισμα, το οποίο καθιστά τις εξαγωγές των κρατών-μελών της ακόμη λιγότερο ανταγωνιστικές διεθνώς.