Του Νικου Xριστοδουλακη*

Το επόμενο διάστημα η οικονομική πολιτική θα αντιμετωπίσει ένα οξύ δίλημμα για τη φορολογική της στρατηγική. Δεδομένου ότι τα έσοδα του κράτους δεν αυξάνονται σύμφωνα με τις προβλέψεις, θα ακουστούν δύο προτάσεις για να βελτιωθούν οι εισπράξεις: Η μία πρόταση θα πηγάζει από την «τρόικα» και το Μνημόνιο και θα επιμείνει στην εκ νέου αύξηση των φορολογικών συντελεστών ως τη μοναδική λύση για να μαζευτούν περισσότερα στα κρατικά ταμεία.

Η πρόταση αυτή συμπίπτει με τις πολιτικές που αταλάντευτα εφαρμόζει το ΔΝΤ σε κάθε χώρα που προσφεύγει στον μηχανισμό στήριξης και απορρέει από την προτεραιότητα που δίδει στην εξόφληση των διεθνών πιστωτών της χώρας. Η ίδια πρόταση υποδείχθηκε άλλωστε και στην Ελλάδα ευθύς αμέσως με την εφαρμογή του Μνημονίου ως μία δημοσιονομική έφοδος για να καταληφθούν αιφνιδιαστικά τα στρατηγικά υψώματα των χαμένων εσόδων.

Το ερώτημα όμως είναι τι απέδωσε μέχρι σήμερα αυτή η πρόταση των αυξημένων συντελεστών ΦΠΑ. Από τα στοιχεία προκύπτει ότι, ενώ μέχρι τον Μάρτιο τα μέτρα της κυβέρνησης είχαν καταφέρει να πιάσουν τους στόχους εσόδων και ελλείμματος, όταν μπήκαν τα νέα μέτρα η οικονομία άρχισε να ασφυκτιά και επήλθε το φαινόμενο που είναι γνωστό εδώ και μία χιλιετία ως «φορολογική κόπωση». Ο μουσουλμάνος διαφωτιστής Ιμπν Χαλδούν προειδοποιούσε από τον 12ο αιώνα ότι οι υψηλοί φόροι περικόπτουν τη συνολική ζήτηση στην οικονομία και τελικά μειώνονται τα φορολογικά έσοδα του κράτους.

Αυτό συμβαίνει επειδή η υψηλή φορολογία σπέρνει αβεβαιότητα για το μέλλον και τα νοικοκυριά σπεύδουν να αποταμιεύσουν κάτι παραπάνω, οι τιμές αυξάνονται λόγω του μεγαλύτερου συντελεστή και έτσι πέφτουν οι πωλήσεις, και τέλος όσοι ενθυλακώνουν τον φόρο στην τσέπη τους τώρα έχουν μεγαλύτερο κίνητρο να ρισκάρουν. Ετσι καθόλου αιφνιδιαστικά είδαμε τα έσοδα να περιορίζονται αντί να αυξάνονται και το μόνο που διογκώθηκε να είναι ο πληθωρισμός, ο οποίος είχε προβλεφθεί ότι θα πέσει δραστικά.

Ανάλογα και ακόμα εντονότερα φαινόμενα θα έχουμε εάν επιχειρηθεί η λεγόμενη μετάταξη προϊόντων από το 11% στο 23% του ΦΠΑ, πράγμα που θα εξανεμίσει το οικογενειακό εισόδημα και θα προκαλέσει νέα ρίγη αβεβαιότητας στις επιχειρήσεις και την οικονομία.

Η δεύτερη πρόταση που θα έρθει στο προσκήνιο περιλαμβάνει λιγότερο θερμόαιμες συνταγές και βασίζεται στην παραδοσιακή αντίληψη ότι για να μαζευτούν περισσότερα έσοδα μέσα στην ύφεση χρειάζονται πρωτοβουλίες ανάπτυξης για να «αυγατίσει» η φορολογητέα ύλη και ταυτόχρονα αυστηρό κυνήγι της φοροδιαφυγής για να περιοριστεί η κλοπή του φόρου που καταβάλλουν οι πολίτες, αλλά δεν φτάνει στα ταμεία του κράτους. Στο μέτωπο αυτό η κυβέρνηση έχει ξεκινήσει πολλές προσπάθειες περιστολής της φοροκλοπής, οι οποίες θα αποδώσουν ακόμα περισσότερο όταν οι συντελεστές είναι χαμηλοί και το κίνητρο φοροδιαφυγής περιορισμένο. Για παράδειγμα αν ένας επαγγελματίας χρεώνει τον πελάτη 1.000 ευρώ και ο ΦΠΑ είναι 23%, ο πελάτης δύσκολα θα πληρώσει άλλα 230 ευρώ για να του ζητήσει απόδειξη. Αν όμως ήταν 8%, θα του έδινε άλλα 80 ευρώ για να τον δει να πληρώνει και αυτός τους φόρους του. Και μόνο για τον λόγο αυτό, πρέπει να αποκλειστεί η μετάταξη βασικών ειδών και υπηρεσιών στον υψηλό συντελεστή ΦΠΑ.

Στο μέτωπο της ανάπτυξης όμως χρειάζεται να γίνουν άλματα για να βγει η οικονομία από τη μέγγενη του στασιμοπληθωρισμού. Πρώτες οι δημόσιες επενδύσεις πρέπει να ξεκινήσουν με εντατικούς ρυθμούς, ανατρέποντας τη μέχρι σήμερα ακινησία που έχει επιβληθεί για να συγκρατηθούν τεχνητά οι δημόσιες δαπάνες. Σε μια ύφεση, οι μόνες δαπάνες που πρέπει να κόβονται είναι όσες κατευθύνονται σε εισαγόμενη ή πολυτελή κατανάλωση και τα περιθώρια στον τομέα αυτό είναι ακόμη θεαματικά (για παράδειγμα πανάκριβες ιατρικές συσκευές, πολυτελή οχήματα, κ.λπ.).

Μετά να ενισχυθούν οι ιδιωτικές επενδύσεις, όχι βέβαια αυτές που θα εισπράξουν την κρατική επιδότηση για να την κάνουν ατομικές καταθέσεις στο εξωτερικό, αλλά οι πραγματικές επιχειρηματικές πρωτοβουλίες από την Ελλάδα και το εξωτερικό που θα φέρουν νέα κεφάλαια, νέα απασχόληση και νέα έσοδα στη χώρα.

Παρά τη δυσκολία της αυτή είναι και η μόνη πρόταση που μπορεί να σηματοδοτήσει μια θετική προοπτική στην οικονομία και ταυτόχρονα να κάνει εφικτή και διατηρήσιμη και τη δημοσιονομική προσαρμογή.

* Πρώην υπουργός Οικονομικών και Οικονομίας.